Кіріспе

1807 жылғы Төртінші коалиция соғысы кезіндегі шайқас

Гейлсберг шайқасы 1807 жылдың 10 маусымында Наполеон соғыстары барысында Гейлсберг қаласының (қазіргі Лиджбарк Вармински) жанында өтті.

Шолу

1807 жылғы 24 мамырда Данциг қоршауы пруссиялық генерал Фридрих Адольф, граф фон Калкрейттің француз маршалы Франсуа Жозеф Лефеврге капитуляциялауымен аяқталды. Бұл Наполеонға Левин Август фон Бенигсен, содан кейін Андрей Иванович Горчаков басқарған орыс әскерлеріне шабуыл жасау мүмкіндігін берді. Француз командирлері Жоахим Мурат 2 маусымда Наполеон әрекет етуге үлкермес бұрын Бенигсен өзінің колонналарына маршал Мишель Нейдің әлсіз VI корпусына жиналуға бұйрық берді. Нейдің әскері 63 000-ға қарсы 17 000 болғандықтан, 5 және 6 маусымда Гутштадт-Деппен шайқасында артқы сақшылармен шайқасты. Ней жүк пойызын, екі зеңбірек пен 2042 әскерін жоғалтса да, әскерінің көп бөлігімен бірге Паслека (Пассарге) өзенінен оңтүстік-батысқа қашып құтылуға үміттенді. Екі күн ішінде Наполеон өзінің 190 мыңдық армиясына 100 мың орыс пен 15 мың пруссиялықты қоршауға алуға бұйрық берді. Олардың жақындап келе жатқанын білген Бенигсен әскерлеріне Польшаның пруссиялық бөлігіндегі (неміс тілінде Heilsberg) Лидзбарк-Варминскиге қайта шегінуге бұйрық берді. Орыс әскері Лына (Алле) өзенінің жанындағы қаланың маңында қорғаныс позицияларын алды. Француз армиясы маршал Мурат басшылығымен 10 маусымда шабуыл жасады. Содан кейін Наполеон Бонапарт пен Жан Ланн корпустары жетіп келді, ал Наполеон бірлескен басқаруды қабылдады. Полковник Пл. басқаратын поляк 5-ші атты әскер полкі де Наполеон жағынан шайқасқа қатысты. Бенигсен бірнеше шабуылды тойтарды, нәтижесінде француздар ауыр қатыгездіктерге ұшырады, бірақ келесі күні Фридландқа қарай шегінуге мәжбүр болды. Төрт күннен кейін шешуші Фридланд шайқасы болды, ол Төртінші коалиция соғысын Тильзит шартының қабылдануымен аяқтады.

География

Гейлсберг шайқасы қазіргі Лина деп аталатын Алле өзені бойында болды. Тевтон қамалы шайқастың орталық нүктесі болғандықтан, оны ресейлік әскер бақылауда ұстады.

Жер бедері

Географиялық артықшылықтарынан өзге, ресейліктер француз шапқыншылығына қарсы қалай қорғануға болатыны жөніндегі тактиканы жинастыруға үш-төрт ай жұмсаған, шабуыл қай жерден болса да. Қорғаныс тұрғысынан, қамал периметрі бойында салынған көпірлер мен қабырғалармен нығайтылған. Тевтон қамалының төңірегіндегі жер, өзен төмендігінен қамалдың негізіне дейінгі биіктік көтерілуіне байланысты француз әскері үшін кедергі болды. Людвиг Август фон Штуттерхайм басқаратын Пруссияның 21-ші фузельерлік полкі сол жерге гарнизонмен орналастырылған.

Климат

Француздарды жердің қиындығы жетерлік жазалағанмен, ауа райы да олардың қабілеттері мен денсаулығына зиян келтірді. Күндіз, керек-жарақ пен қару-жарақ салмағының үстіне, температура қауіпті түрде ыстық әрі ылғалды болды. Түндегі ылғал мен қышқыл суық та тынығуға мүмкіндік бермей, үлкен әсер етті.

Тактикасы

Беннингсен француздардың саны туралы жалған хабарларға алданып, шегінді. Ресей әскері Гейлсбергке қайтып келгеннен кейін, маңызды бекіністермен қорғалды. Наполеон қамалдарды басып алу үшін дереу шабуыл жасау немесе флангтан шабуылдауды, Кенигсберг (қазіргі Калининград) қаласындағы ресейлік жабдықтау базасын қауіпке тікелей салуды таңдауға тиіс болды. Маршал Мортье мен маршал Даву Кенигсберг бағытында жылды. Бастапқыда Мурат Бороздинге шабуыл жасап, оны кері шегінуге мәжбүр етті. Беннингсен Бороздинге көмек үшін 7 жаяу әскер батальонын, 1 атқыштар полкін және 2 зеңбірек жіберіп, Багратионға Алле өзенінің сол жағалауына өтіп, Бороздиннің жасағымен бірігіп, ресей армиясының көп бөлігі оң жағалаудан сол жағалауға ауысқанша француздарды ұстап тұруды бұйырды. Багратион князі сол жағалауға орналасты, оң жақ қанаты Лангвизеде, ал сол жақ қанаты Алледе болды. Түстен кейін Соулттың жаяу әскері келді де бірден шабуыл жасады; Мураттың атқыштары Лангвизе мен Лоуден арасындағы айналым жолына көшті. Бірақ сол кезде генерал-майор Кожиннің 1000 адамнан тұратын атты жасағы, генерал-лейтенант Уваровтың сол жақ колоннасын (3 жагер полкі мен 25 эскадрилья) құрап, Беннингсеннің бұйрығымен Багратионға көмекке келді; ол француз атқыштарының шабуылын уақытша тоқтатты, ал Спуйбахтың құйылысына қарсы Алле өзенінің оң жағалауында орналасқан гвардиялық батарея Соулттың жаяу әскерін тоқтатты; Багратионның алғы шебі негізгі позицияға шегінуге мүмкіндік алды, онда ол резервке айналды; Легран дивизиясымен болған шайқаста Лоуденде сәтсіздікке ұшыраған Уваровтың оң жақ колоннасымен біріккен Кожиннің жасағы оң жаққа шегінді. Сағат 18:00-де Наполеон Ланн корпусының бір бөлігімен және фузильер гвардиясымен майданға келді. Соулт пен Ланн, жеке атқыштар бөлімдерін бастап, Ней жаяу әскерлерімен бірге Лына өзенінің екі жағынан алға жылды. Гейлсберг шайқасы шешуші Фридланд шайқасынан төрт күн бұрын болды.

Француз армиясының шығыны

1398 адам қаза тапты, 10059 адам жарақаттанды, 864 адам тұтқынға түсті.