Кіріспе

Чингачгук – Джеймс Фенимор Купердің «Жыртыққалпақ» атты бес повесінің төртеуінде, соның ішінде 1826 жылы жарық көрген «Соңғы мохикан» романындағы ойдан туған кейіпкер. Чингачгук – жалғыз Мохикан басшысы және осы серияның батыры Натти Бэмппоның серігі. «Аңшы» романында Чингачгук Уа-та-Уаға үйленді, олардан Ункас есімді ұлы дүниеге келді, бірақ ол әйелі жас кезінде қайтыс болғанда өмірде болған жоқ. Ункас туғанда «мохикандардың соңғысы» деп аталған, есейіп ер жеткен, бірақ гурон жауынгері Магуамен болған шайқаста қаза тапты. Чингачгук «Пионерлер» романында қарт адам күйінде қайтыс болады, осылайша ол ұлынан да ұзақ өмір сүрген, нағыз «мохикандардың соңғысы» атанды.

"Жыртық шұлық" ертегілері

Джеймс Фенимор Купердің "The Leatherstocking Tales" сериясында Чингачгук – басты кейіпкер Натти Бэмппоның, сонымен қатар Хоукай деп те белгілі, ең жақсы досы және серігі. Ол "Елгерін өлтіруші", "Соңғы мохикан" және "Пионерлер" кітаптарында кездеседі. Ол жауынгерлік және орманшылық шеберлігімен, батылдығымен, даналығымен және тайпасына деген құрметімен ерекшеленеді.

Басқа әдебиеттер

Чингачгук – Пол Блоктың "Мохикандар жыры" (Bantam Books, 1985, ), "Соңғы мохикандар" романының жалғасы. Оқиға Ункастың өлімі мен жерленгенінен кейінгі бірнеше күннен басталады, және ол Хоуки мен Чингачгуктың Онеида батыры мен Мохика тайпасы арасындағы байланысты анықтау үшін солтүстікке саяхаттап, мохикандардың тағдырының кілтін бір сахемнің қолында ұстап тұрғанын білу мақсатындағы шытырман оқиғаларын айтады.

Этимологиясы мен айтылуы

Чингачгук нақты өмірдегі көшпелі мохикан шебер-құрғақшысы және аңшы, капитан Джонның үлгісі бойынша жасалған делінеді. Сериалда кейде Джон Могеган деп аталған бұл ойдан туған кейіпкер, дәстүрлі асыл жабайының идеалдаған бейнесі болды. Француздар Чингачгукты "Le Gros Serpent", яғни Ұлы Жылан деп атайды, себебі ол адам табиғатының қиын жолдарын түсінеді және күтпеген, қауіпті соққы бере алады. Атау мохикан тілімен тығыз байланысты ленапе тілінен алынған. Ленапе тілінде xinkw – "үлкен", ал xkuk – "жылан" деген мағына береді. SUNY Oneonta профессоры Уильям А. Старнаның айтуынша, бастапқы "ch" дыбысы ағылшын тіліндегі "ch"-ға қарағанда, неміс тіліндегі қарлы "h" дыбысына жақынрақ айтылады. Атаудың көзі – Джон Хеккевельдер қолданған жазудағы диграф, сондай-ақ қазіргі ленапе жазуындағы әріп, екеуі де дауыссыз велярлық фрикатив дыбысын көрсетеді ("Бах" сөзіндегідей), бірақ дауыссыз палатоалвеолярлық аффрикат емес ("шіркеу" сөзіндегідей). Купер бұл атауды Хеккевельдердің "Пенсильвания және көршілес штаттарда бір кезде тұрған үнді тайпаларының тарихы, әдет-ғұрыптары мен салты" (1818) кітабынан алған, онда ленапе сөзі "чингачгук" (Хеккевельдердің неміс тілінен әсер алған жазуында) "үлкен жылан" деген мағынаны білдіреді. Ол бұл сөзді xinkwi (айтылуы ) "үлкен" деген сөйлеу тіліндегі жұрнақты қалай қолдану керектігін түсіндірген, Хеккевельдер оны chingue деп жазған.

Кино мен теледидардағы суреттер

Чингачгукті алғаш рет 1913 жылы Уоллес Рид «Айғыр өлтіруші» фильмінде сомдады. Бела Лугози екі неміс үнсіз фильмінде Чингачгук рөлін ойнады: «Жыртқыш және Чингачгук» (Lederstrumpf, 1. Teil: Der Wildtöter und Chingachgook) және «Соңғы мохикан» (Lederstrumpf, 2. Teil: Der Letzte der Mohikaner), екеуі де 1920 жылы түсірілді. Джей Силверхилс, «Жоңайлы рейнджердегі» Тонто рөлімен танымал, 1953 жылғы «Патфайндер» фильмінде Чингачгук рөлін ойнады. Лон Чейни-младший 1957 жылғы «Шарқыраған көз және соңғы мохикан» телесериалында Чингачгук рөлінде ойнады. Гойко Митич сомдаған Чингачгук, Купердің романдары негізінде түсірілген Шығыс Германияның «Чингачгук Ұлы Жылан» (1967) батыстық фильмінің басты кейіпкері болды. Би-би-сидің «Соңғы мохикан» және «Патфайндер» мини-сериалдарында Чингачгук рөлін Джон Абинери ойнады. Нед Ромеро «Соңғы мохикан» (1977) және «Айғыр өлтіруші» (1978) телехикаяларында, Рассел Минс 1992 жылғы «Соңғы мохикан» фильмінде, Родни А. Грант 1994 жылғы «Шарқыраған көз» телесериалында және Грэм Грин 1996 жылғы «Патфайндер» телеверсиясында Чингачгук рөлін ойнады. Көптеген фильмдерде Чингачгук ұзын, өрілген немесе еркін түсетін шашпен бейнеленеді. Бірақ 1920 жылғы адаптацияда, романға сәйкес, оның қырқылған басына түймедей шаш қалдырылған, бұл ерекшелікке ие.

Балуандар аңызы бойынша

Американың скауттар ұйымының Ұлттық құрмет қоғамы – Жебе орденінің сынақ рәсімінде Орден туралы аңыз, Лени-Ленап тайпасының Чингачгук есімді ойдан шығарылған басшысына сілтеме жасайды. Аңыз бойынша, Чингачгук ұлы Ункас – Орденді алғаш таратушы. Чингачгук Делавэр өзені аңғарындағы барлық тайпалардан еріктілер тобын құрып, олардың ортақ мүдделерін қолдау және қорғауды қалаған. Ункас мұндай топтың алғашқы мүшесі болуға ерікті келісім берді, осылайша Жебе ордені құрылды. Американың скауттар ұйымының сынақ рәсімінде осы есімді "чинг гатч гук" деп айту ұсынылады.