Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дін
Religion
Анишинабе дәстүрлі нанымдары – Солтүстік Американың Ұлы көлдер аймағында негізінен қоныстанған Алгонкин/Ниписсинг, Оджибва/Чиппева/Саултео/Миссисуга, Одава, Потаватоми және Оджи Кри халықтарының дәстүрлі сенімдер жүйесін қамтиды.
Anishinaabe traditional beliefs cover the traditional belief system of the Anishinaabeg peoples, consisting of the Algonquin/Nipissing, Ojibwa/Chippewa/Saulteaux/Mississaugas, Odawa, Potawatomi and Oji Cree, located primarily in the Great Lakes region of North America.
Медициналық қоғамдар
Анишинабелердің төрт түрлі емшілік қоғамы бар.
The Anishinaabe have four different Medicine Societies.
Мидвивин
Мидевивин (Midewiwin) – Солтүстік Америкадағы Маритим, Жаңа Англия және Ұлы көлдер аймақтарындағы жергілікті халықтардың Ұлы Медицина қоғамы. Оның шеберлері Мидью деп аталады, ал Мидевивиннің практикалары Мид деп аталады. Мидевивин қоғамы – құпия анимистік дін, оған қатысу үшін бастау рәсімінен өту қажет, содан кейін «дәрежелер» деп аталатын тәжірибелі маманның төрт деңгейіне жетеді. Кейде еркек Мидьюлерді Мидевинини деп атайды, бұл сөз кейде ағылшын тілінде «дәрігер» деп шала аударылады.
The Midewiwin (also spelled Midewin and Medewiwin) is the Grand Medicine Society of the indigenous groups of the Maritimes, New England and Great Lakes regions in North America. Its practitioners are called Midew and the practices of Midewiwin referred to as the Mide. The Midewiwin society is a secretive animistic religion, requiring an initiation, and then progressing to four levels of practitioners, called "degrees". Occasionally, male Midew are called Midewinini, which sometimes is very loosely translated into English as "medicine man".
Ваабануин
Ваабанувин (сонымен қатар Вабуувин, Вабунохвин және Вабунохивин деп те жазылады) – Таң қоғамы, кейде бұрыс түрде "Сақылман Таң қоғамы" деп аталады. Оның іскерлерін Ваабану деп атайды, ал Ваабанувин іс-әрекеттері Ваабану деп аталады. Ваабануин – көріпкелдердің ерекше қоғамы. Мидевивин сияқты, Ваабануин де құпия анимистік дін, оған қабылдану талап етіледі. Бірақ Мидеден өзгеше, Ваабануде кейде екі, ал кейде төрт деңгей болады. Бұл айырмашылық нақты ложаға байланысты. Олар 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында АҚШ үкіметі тарапынан жүйелі түрде психиатриялық ауруханаларға қамалды. Осы қудалаудың нәтижесінде Ваабануин жасырын күйге түсті және Американдық үнділердің діни бостандығы туралы заң қабылданғаннан бері ғана қайтадан көзге көріне бастады. Оның рәсімдері мен дәстүрлері құпия сақталады.
The Waabanowin (also spelled Wabuowin, Wabunohwin and Wabunohiwin) is the Dawn Society, also sometime improperly called the "Magical Dawn Society". Its practitioners are called Waabanow and the practices of Waabanowin referred to as the Waabano. The Wabanowin are distinct society of visionaries. Like the Midewiwin, the Waabanowin is a secretive animistic religion, requiring an initiation. But unlike the Mide, the Waabano have sometimes two levels and sometimes four. This variation being dependent on the particular lodge. They were systematically imprisoned in mental hospitals by the United States government in the late 19th century and early 20th century. Because of this persecution the Waabanowin went underground and have just begun to reemerge since the passage of the American Indian Religious Freedom Act. The ceremonies and traditions are closely guarded.
Жиисакивин
Жиисакайвинді "Шытыр шайқап" немесе "Жоңғар шатыры" деп те атайды. Анишинабегтер арасындағы ерекше күшті және жоғары құрметке ие рухани амал. Бала кезінен дайындалғандар Жасакид немесе Джисакиивини деп аталады, олар "Жоңғар" немесе "Шайқалатын шатырдың болжаушысы" деп те танылады.
The Jiisakiiwin are also known as the Shaking Tent or the Juggler's Tent. Among the Anishinaabeg, a particularly powerful and well respected spiritual practice. Those who had trained from childhood are called a Jaasakiid or Jiisakiiwinini, also known as a "Juggler" or "Shaking tent Seer."
Көші-қон оқиғасы
Анишинабегтердің ауызша тарихы бойынша, олар бастапқыда "Ұлы тұзды судың" жағалауында өмір сүрген (дегенмен, бұл Атлант мұхитының Сент-Лоуренс шығанағына жақын аймағы болуы мүмкін). Олар жеті пайғамбардың нұсқауымен қасиетті мигис қабықшасын (ақ қабықша) батысқа қарай ілесіп, су бетінде азық өсетін жерге жеткенше сапарлады. Олар шамамен 950 жылдары көші-қонды бастады, жол бойында бірнеше мәрте әртүрлі жерлерде тоқтады, ең маңыздысы – Баавитигонг, Саулт-Сте. Мариде, онда олар ұзақ уақыт тұрды, сондай-ақ екі кіші топ қалуға шешім қабылдады (олар Потаватоми және Одава тайпаларына айналды). Соңында, екі рудың алдауы салдарынан, қалған рулар батысқа қарай жол тартты (осы оқиға туралы Вильям Уорреннің баяндамасын қараңыз) және Миннесота мен Висконсиннің жабайы күріш өсетін жерлеріне (жабайы күріш – су бетінде өсетін тағам) жетіп, Mooningwanekaaning minis (Madeline Island: "Сары тісті шумақтың аралы") жаңа астанасы етіп белгіледі. Барлығы алғанда, көші-қон шамамен бес ғасырға созылды.
According to the oral history of the Anishinaabeg, they originally lived on the shores of the "Great Salt Water" (presumably the Atlantic Ocean near the Gulf of St. Lawrence). They were instructed by seven prophets to follow a sacred miigis shell (whiteshell) toward the west, until they reached a place where food grew upon the water. They began their migration some time around 950, stopping at various points several times along the way, most significantly at Baawitigong, Sault Ste. Marie, where they stayed for a long time, and where two subgroups decided to stay (these became the Potawatomi and Odawa). Eventually, after a trick by two of the clans, the other clans travelled West (see William Warren's account of this incident) and arrived at the wild ricing lands of Minnesota and Wisconsin (wild rice being the food that grew upon the water) and made Mooningwanekaaning minis (Madeline Island: "Island of the yellow shafted flicker") their new capital. In total, the migration took around five centuries.
Дастан айтудың маңызы
Анишинаабе өмірінде әңгіме айтудың маңызы зор. Көптеген анишинаабе халқы аңыздар әлем жасайды, олар ұрпақтар арасындағы байланыстың қажетті бөлігі болып табылады – үйрету және тыңдау арқылы, сондай-ақ адам емес, табиғи әлеммен байланыс орнатуға көмектеседі деп сенеді. Ауызша әңгіме айту отаршылдық қоғамда маңызсыз деп есептелсе де, бұл қарым-қатынас, байланыс және білім беру формасы ғасырлар бойы қолданылып келеді және бүгінге дейін анишинаабе дәстүрлі сенімдерін ұрпақтан ұрпаққа жеткізу үшін пайдаланылады. Әңгіме айту көбінесе дәстүрлі және қазіргі сенімдерге қатысты өмірлік сабақтарды үйрету үшін қолданылады. Анишинаабе дәстүрлі әңгімелерінде Нанабуш, Амик (сусар) және Нокомис (әже бейнесі) маңызды кейіпкерлер болып табылады. Нанабуш әңгімелері жас тамырға қате жасаудың қалыпты жайт екенін, және нәрселер әрқашан қара мен аққа бөлінбейтінін жеткізеді. Бұл кейіпкерлерді жақсы немесе жаман деп нақты анықтайтын көптеген отаршылдық әңгімелерден өзгеше. Амик (сусар) – анишинаабе дәстүрлі әңгімелерінде ортақ әлем құратын жаратылыс. Ақсақалдар "Білім сақтаушылар" деп аталады және олар әңгімелер, тіл және тарих туралы білімдері үшін жоғары құрметке ие. Әңгіме айту арқылы үйрету және тыңдау мен түсінуді үйрену үшін, әңгімеші мен оны тыңдаушылар арасында мықты байланыс қажет. Осылайша, әңгіме айту анишинаабе халқының ұрпақтарын байланыстырады.
Storytelling is one of the most important aspects of Anishinaabe life. Many Anishinaabe people believe that stories create worlds, are an essential part of generational connection by way of teaching and listening, and facilitate connection with the nonhuman, natural world. Oral storytelling is often considered unimportant in settler colonial society; however this form of communication, connection, and teaching has been used for centuries, and is still used to pass down Anishinaabe traditional beliefs through generations. Storytelling is often used to teach life lessons relating to traditional and current beliefs. In Anishinaabe traditional stories, Nanabush, Amik (beaver), and Nokomis (grandmother figure) are important characters. Nanabush stories carry the message to young Indigenous peoples that it is okay to make mistakes, and that things aren’t always black and white. This is different from many settler colonial narratives which usually clearly define story characters as good or bad. Amik (beaver) is a being in traditional Anishinaabe stories that creates shared worlds. Elders are known as “Knowledge Keepers” and are highly respected for their knowledge about stories, language, and history. Teaching through storytelling and learning to listen and understand requires a strong connection between the storyteller and the ones hearing the story. In this way, storytelling connects generations of Anishinaabe people.
Нанабожо әңгімелері
Нанабожо (сонымен қатар Венабожо, Менабожо және Нанабуш сияқты әртүрлі есімдермен және жазылулармен белгілі) – анишинаабе халқының дүние жаратылысы туралы түсініктеріндегі басты кейіпкер болып табылатын әңгімелер циклының басты есімдерінің бірі. Бұл цикл әр қауымдастықта сәл өзгеше, Нанабожоның тууы, дүниеге келуі және одан кейінгі оқиғаларын, рухтар мен жануарлармен байланысын, Жердің жаратылуын және Мидевивиннің құрылуын баяндайды. Бұл мифтік оқиғалар бірнеше дәстүрдің, соның ішінде аза тұту рәсімдерінің, өмірден кейінгі туралы сенімдердің және қасиетті асема (темекі) өсімдігінің пайда болуын түсіндіреді.
Nanabozho (also known by a variety of other names and spellings, including Wenabozho, Menabozho, and Nanabush) is a trickster figure and culture hero who features as the protagonist of a cycle of stories that serve as the Anishinaabe origin belief. The cycle, which varies somewhat from community to community, tells the story of Nanabozho's conception, birth, and his ensuing adventures, which involve interactions with spirit and animal beings, the creation of the Earth, and the establishment of the Midewiwin. The myth cycle explains the origin of several traditions, including mourning customs, beliefs about the afterlife, and the creation of the sacred plant asemaa (tobacco).
Адамнан гөрі өзгемен қарым-қатынас
Анишинаабе дәстүрлі сенімінде қоршаған ортадағы барлық нәрсе өзара байланысты және айналасындағы заттармен маңызды қарым-қатынаста болады. Адамдардан басқа, басқа тіршілік иелері мен экожүйелердің де зор құндылығы мен маңызы бар деп есептеледі. Анишинаабе жерінде (қазіргі Ұлы көлдер аймағы деп белгілі) осындай қарым-қатынастардың бірі – нме (көл шабағы), маномин (жабайы күріш), ниби (су) және адамдар арасындағы байланыс. Осыған ұқсас қарым-қатынастар әңгімелерде де бейнеленген. Мысалы, Лианн Б. Симпсон өзінің «Блокаданың қысқаша тарихы» кітабында Амик (сусар) туралы айта келіп, «Олар [сусарлар] Нишнаабегтердің отбасыларын асыруға көмектесу үшін өз денелерін беруге разы» дейді.
In Anishinaabe traditional belief, everything in the environment is interconnected and has important relationships with the things around it. Non humans, and ecosystems are viewed as having great worth and importance, in addition to humans. One such relationship in Anishinaabe homeland (what is now known as the Great Lake region) is between nmé (lake sturgeon), manoomin (wild rice), nibi (water), and humans. Similar relationships are exemplified in stories. For example, in her book A Short History of the Blockade, Leanne B. Simpson tells a story about Amik (beaver), stating “They [beavers] are consenting to giving up their bodies to help the Nishnaabeg feed their families.”
Адамдар мен адам емес тіршілік иелері арасындағы осы қарым-қатынастар қазіргі заманда табиғатты қорғау және қоршаған орта мәселелерінде де қолданылуға тиіс. Потаватоми ғалымы Кайл Поуис Уайттың сөзіне сүйенсек, «түпкілікті халықтың табиғатты қорғаушылары мен қалпына келтірушілері көбінесе адам қоғамымен және басқа да адам емес түрлермен экологиялық, мәдени және экономикалық байланыста болатын белгілі бір өсімдіктер мен жануарларды сақтауға баса назар аударады, бұл байланыс жергілікті жерлерде және көбінесе көптеген буын бойында қалыптасады». Адам мен адам емес тіршілік иелері арасындағы қарым-қатынасты түсіну қоршаған ортаға құрметпен қарау және Нишнаабегтердің табиғатты қорғау ісін қолдау ниетін күшейтеді.
These relationships between humans and the other than human can continue to be used in current times with regard to conservation and the environment. According to Potawatomi scholar Kyle Powys Whyte, “ indigenous conservationists and restorationists tend to focus on sustaining particular plants and animals whose lives are entangled locally—and often over many generations—in ecological, cultural and economic relationships with human societies and other nonhuman species.” Having an understanding of the relationships between humans and the other than human strengthens the desire to respect the environment and practice Nishnaabeg conservation.
Жеті ата ілімі
Жеті аталық ілім – анишнаабе халқының бүгінгі күнге дейін жақсы өмір сүруге арналған дәстүрлі басшылық қағидалары. (Олар ерекше Потоватоми және Оджибве тайпаларынан тараған.) Бұл ілімдерге даналық, құрмет, махаббат, шыншылдық, қарапайымдық, батылдық және шындық кіреді, олар адамдарға, жерге және қоршаған ортаның барлық нәрсесіне қатысты қолданылуы тиіс. Лианн Б. Симпсонның «Блокаданың қысқаша тарихы» кітабында айтылғандай, Жеті аталық ілімдер жеті ата-баба, мейірімді ақсақалдар мен кеңесшілер тобынан анишнаабе халқына сыйланған, олар бір қасиетті әңгімеде жазылған осы тәжірибені жас балаға үйреткен. Әрбір ілімнің өзін көрсететін жануары бар.
The Seven Grandfather Teachings are traditional guiding principles for living a good life still in use by Anishnaabe peoples today. (They originate from the Potowatomi and Ojibwe tribes specifically.) These teachings include wisdom, respect, love, honesty, humility, bravery, and truth, and are supposed to be practiced towards humans, the earth, and everything in the environment. According to Leanne B. Simpson in A Short History of the Blockade, the Seven Grandfather Teachings were “ gifted to the Nishnaabeg by Seven Ancestors, a group of loving Elders and advisors that taught a young child these practices as recorded in one of our Sacred Stories.” Each of the teachings has an animal that represents it.