«Гиавата жырлары» — Мақалалармен ағылшынша

Кіріспе

1855 жылы Генри Уодсворт Лонгфеллоудың жазған эпостық поэмасы, "Хиавата" атты ойдан шығарылған кейіпкерді қамтитын Лонгфеллоу поэмасы. "Хиавата әні" – Генри Уодсворт Лонгфеллоудың 1855 жылы трохалық тетраметрде жазған эпостық поэмасы. Эпос Хиавата есімді оджибве батырының қиял әлеміндегі оқиғаларын және оның Минехаха, дакота әйеліне деген махаббатының трагедиясын баяндайды. Оқиға Мичиган штатындағы Суперьер көлінің оңтүстік жағалауында орналасқан Суреттелген тастар аймағында өтеді. Лонгфеллоның поэмасы Манабоджо бейнесіне байланысты ауызша хабарларға негізделген, бірақ сонымен қатар автордың өзінің жаңалықтарын да қамтиды. Лонгфелло өзінің материалдарының бір бөлігін Лонгфеллоның үйіне келіп тұратын оджибве басшысы Каге га га боухпен достығынан алған. Ол Бостон орталық алаңында Қара Шаян және басқа саук тайпаларының өкілдерімен де жиі кездесетін. Сонымен қатар, ол Генри Роу Скулкрафтың "Алгикалық зерттеулер" (1839) және басқа да еңбектерінен, сондай-ақ этнограф және АҚШ үндістері жөніндегі агент Хекевельдердің баяндамаларынан материалдар жинады. Лонгфелло, сезім, көлем, жалпы идея және көптеген ерекшеліктер тұрғысынан, "Мен осы аңыздарға дәлел келтіре аламын. Олардың басты құндылығы – олар үндістердің аңыздары" деп мәлімдеді. Лонгфелло бастапқыда Скулкрафты ұстанғандай, кейіпкерін Манабоджо деп атауды жоспарлаған, ол сол кезде Суперьер көлінің оңтүстік жағалауындағы оджибве тайпасының фольклорындағы алдаушы және өзгертуші бейнесі үшін қолданылған есім болатын. Бірақ ол 1854 жылғы 28 маусымдағы күнделік жазбасында: "Манабоджо үстінде жұмыс істеңіз; немесе, мен оны 'Хиавата' деп атаймын деп ойлаймын, себебі бұл сол тұлғаның басқа аты" деп жазды. Лонгфелло Скулкрафты ұстанды, бірақ есімдердің мағынасы бірдей деген қате пікірге келді. "Хиавата" есімі Нью-Йорк және Пенсильванияда орналасқан Ирокез лигасымен байланысты тарихи тұлғадан шыққан. Дегенмен Лонгфеллоның поэмасының танымалдылығы "Хиавата" атауының Ұлы көлдер аймағындағы көптеген елді мекендер мен кәсіпорындарға берілуіне әкелді.

1855 epic poem by Henry Wadsworth Longfellow
the Longfellow poem containing a fictional character named "Hiawatha"

The Song of Hiawatha is an 1855 epic poem in trochaic tetrameter by Henry Wadsworth Longfellow which features Native American characters. The epic relates the fictional adventures of an Ojibwe warrior named Hiawatha and the tragedy of his love for Minnehaha, a Dakota woman. Events in the story are set in the Pictured Rocks area of Michigan on the south shore of Lake Superior. Longfellow's poem is based on oral traditions surrounding the figure of Manabozho, but it also contains his own innovations. Longfellow drew some of his material from his friendship with Ojibwe Chief Kahge ga gah bowh, who would visit at Longfellow's home. He also had frequent encounters with Black Hawk and other Sauk people on Boston Common, and he drew from Algic Researches (1839) and other writings by Henry Rowe Schoolcraft, an ethnographer and United States Indian agent, and from Heckewelder's Narratives. In sentiment, scope, overall conception, and many particulars, Longfellow insisted, "I can give chapter and verse for these legends. Their chief value is that they are Indian legends." Longfellow had originally planned on following Schoolcraft in calling his hero Manabozho, the name in use at the time among the Ojibwe of the south shore of Lake Superior for a figure of their folklore who was a trickster and transformer. But he wrote in his journal entry for June 28, 1854: "Work at 'Manabozho;' or, as I think I shall call it, 'Hiawatha'—that being another name for the same personage." Longfellow was following Schoolcraft, but he was mistaken in thinking that the names were synonymous. The name Hiawatha is derived from a historical figure associated with the League of the Iroquois, then located in New York and Pennsylvania. The popularity of Longfellow's poem nevertheless led to the name "Hiawatha" becoming attached to a number of locales and enterprises in the Great Lakes region.

Жарияланым және сюжет

Поэма 1855 жылдың 10 қарашасында Тикнор және Филдс баспасында жарық көрді және бірден үлкен жетістікке ие болды. 1857 жылы Лонгфеллоу оның 50 000 данасы сатылғанын анықтады. Лонгфеллоу «Хиавата әнін» Суреттелген жартастарда орналастыруды шешті, бұл Манабоджо туралы әңгімелерді айтушылардың сүйіп қанатын, Көлінің оңтүстік жағалауындағы танымал орындардың бірі. Ән Хьявата мен оның сүйіктісі Миннехаханың аңызын 22 тарауда (және кіріспеде) баяндайды. Хьявата үшінші тарауға дейін таныстырылмайды. Бірінші тарауда Хьяватаның келуі «қуатты» бейбітшілік әкелетін Гитче Манито есімді көшбасшы тарапынан болжамдалған. Екінші тарауда батыр Муджикевистің таулардағы Ұлы аю Мише Мокваны өлтіріп, Төрт желдің әкесі болғаны туралы аңыз айтылады. Оның ұлы Уабун, Шығыс желі, таңғы жұлдызға айналған бойжеткенге ғашық болады. Уабунның інісі Кабибонокка, күз бен қыстың келбеті, Солтүстік жел, «суға батушы» Шингебиске шабуыл жасайды. Шингбис оны от жағып, содан кейін күрес арқылы жеңеді. Үшінші інісі Шаундаси, Оңтүстік жел, алтын шашты бойжеткен деп қателесіп, қызғалдаққа ғашық болады. Үшінші тарауда «есте қалмаған заманда» Нокомис есімді әйел Айдан құлайды. Нокомис Венонаны дүниеге келтіреді, ол әдемі жас бойжеткенге айналады. Нокомис оған Батыс желдің (Муджикеевис) азғындығына бой алмау туралы ескертеді, бірақ ол анасының сөзін орындай қоймайды, жүкті болып, Хьяватаны тудырады. Келесі тарауларда Хьявата балалық шақтағы оқиғаларға қатысады, Миннехахаға ғашық болады, зұлым сиқыршы Жеміс қанатын өлтіреді, жазу тілін ойлап табады, жүгері және басқа да оқиғаларды ашады. Миннехаха қатал қыста қайтыс болады. Өлең «Дұға етуші дін қызметкері, ақ бетті» бар қайықтың Хьявата ауылына жақындауымен аяқталады. Хьявата оны қуанышпен қарсы алады, ал «Қара көйлекті басшы» Иса Мәсіх пен Ыстық Кыз Мария туралы жаңалық әкеледі. Хьявата мен басшылар христиандық хабарды қабылдайды. Хьявата Нокомис, жауынгерлер және жас жігіттермен қоштасып, оларға мынадай тапсырма береді: «Бірақ мен қонақтарымды артымда қалдырамын / олардың даналық сөздерін тыңдаңыз, / олар сізге айтқан шындықты тыңдаңыз». Ожибве халқының Рим-католик шіркеуіне өтуін мақұлдағаннан кейін, Хьявата, Калеваланың соңында Вайнамойнен сияқты, каноэсін күн батуға қарай батысқа қарай шығарып, мәңгілікке кетеді.

The poem was published on November 10, 1855, by Ticknor and Fields and was an immediate success. In 1857, Longfellow calculated that it had sold 50,000 copies. Longfellow chose to set The Song of Hiawatha at the Pictured Rocks, one of the locations along the south shore of Lake Superior favored by narrators of the Manabozho stories. The Song presents a legend of Hiawatha and his lover Minnehaha in 22 chapters (and an Introduction). Hiawatha is not introduced until Chapter III. In Chapter I, Hiawatha's arrival is prophesied by a "mighty" peace bringing leader named Gitche Manito. Chapter II tells a legend of how the warrior Mudjekeewis became Father of the Four Winds by slaying the Great Bear of the mountains, Mishe Mokwa. His son Wabun, the East Wind, falls in love with a maiden whom he turns into the Morning Star, Wabun Annung. Wabun's brother, Kabibonokka, the North Wind, bringer of autumn and winter, attacks Shingebis, "the diver". Shingebis repels him by burning firewood, and then in a wrestling match. A third brother, Shawondasee, the South Wind, falls in love with a dandelion, mistaking it for a golden haired maiden. In Chapter III, in "unremembered ages", a woman named Nokomis falls from the Moon. Nokomis gives birth to Wenonah, who grows to be a beautiful young woman. Nokomis warns her not to be seduced by the West Wind (Mudjekeewis) but she does not heed her mother, becomes pregnant and bears Hiawatha. In the ensuing chapters, Hiawatha has childhood adventures, falls in love with Minnehaha, slays the evil magician Pearl Feather, invents written language, discovers corn and other episodes. Minnehaha dies in a severe winter. The poem closes with the approach of a birch canoe to Hiawatha's village, containing "the Priest of Prayer, the Pale face." Hiawatha welcomes him joyously; and the "Black Robe chief" brings word of Jesus Christ and the Blessed Virgin. Hiawatha and the chiefs accept the Christian message. Hiawatha bids farewell to Nokomis, the warriors, and the young men, giving them this charge: "But my guests I leave behind me/ Listen to their words of wisdom,/ Listen to the truth they tell you." Having endorsed the conversion of the Ojibwe people to the Roman Catholic Church, Hiawatha, similarly to Väinämöinen at the end of the Kalevala, launches his canoe westward toward the sunset and departs forever.

Тарихи ирокездік хиавата

Атын қоспағанда, Лонгфеллоудың батыры мен 16 ғасырдағы ирокездер басшысы Хиаватаның арасында ешқандай байланыс жоқ. Лонгфеллоу бұл атауды өзінің негізгі көзі деп мойындаған Скулкрафттың еңбектерінен алған. Өлеңге қосымша жазбаларында Лонгфеллоу Скулкрафтқа сілтеме жасайды: Солтүстік Америка үндістері арасында кең таралған дәстүр, керемет туылған тұлға, олардың өзендерін, орманды және балық аулау жерлерін тазартуға, сондай-ақ бейбітшілік өнерін үйретуге жіберілген. Ол түрлі тайпалар арасында Мичабу, Чиабо, Манабозо, Тареньявагон және Хиавата деген бірнеше есімдермен белгілі болды. Лонгфеллоудың жазбаларында ирокездер немесе Ирокез лигасы, немесе кез келген тарихи тұлға туралы ештеңе айтылмаған. Дегенмен, этнограф Горацио Хейлдің (1817–1896) айтуынша, ирокездер басшысы Хиавата мен ирокездер құдайы Аронхиавагон арасында ұзақ жылдар бойы шатасу болған, себебі "ондага диалектісінде [олардың есімдері] арасында кездейсоқ ұқсастық болды". Оның сөзіне қарағанда, құдай әртүрлі атаулармен белгілі болған: Аронхиавагон, Теаронхиаонагон, Таонхиаваги немесе Тахиаваги; ал тарихи ирокездер басшысы Хиавата, Тайонвата немесе Таннавеге деп аталған. Скулкрафт "батырды алыс аймаққа көшіріп, оны ожибвайлардың фантастикалық құдайы Манабожомен теңестіру арқылы жағдайды одан бетер күрделендірді. [Скулкрафттың кітабында] Хиаватаның өзіне немесе ирокездер құдайы Аронхиавагонға қатысты ешқандай факт немесе ойдан шығарылған дерек жоқ". 1856 жылы Скулкрафт "Хиавата мифы және Солтүстік Америка үндістерінің басқа да ауызша аңыздары, мифологиялық және аллегориялық" атты кітабын жариялады, бұрынғы Algic Researches және басқа еңбектерінде жарияланған әңгімелерді (кейбір өзгерістермен) қайта басып шығарды. Скулкрафт кітапты Лонгфеллоуға арнады және оның еңбегін жоғары бағалады. АҚШ Орман шаруашылығы қызметінің мәлімдемесіне сәйкес, тарихи және поэтикалық тұлғалардың екеуі де Хиавата ұлттық орман атының бастауы болып табылады.

Лонгфеллоу жазған үнді сөздері

Лонгфелло өзі қолданған үнді сөздерін Генри Роу Скулкрафтың еңбектерінен алғанын айтады. Көптеген сөздер оджибва тілінен, ал қалғандары дакота, кри және онондага тілдерінен алынған. Мәтіндегі көптеген американдық сөздер айтылуы мен мағынасы жағынан дұрыс келсе де, кейбіреулері толық емес болып көрінеді. Мысалы, оджибвай тілінде "көкжидек" сөзі "миин" (көпше түрі: "миинан") – жемісі үшін, ал "миинагаванж" (көпше түрі: "миинагаванжиг") – жеміс өсетін бұтасы үшін қолданылады. Лонгфелло "Менехага" сөзін қолданады, ол бұтаның толық емес түрі, бірақ оны жеміс деген мағынада қолданады. Саясаткерлер мұндай қателер Скулкрафтың (көбінесе егжей-тегжейге немқұрайлы болған) салдарынан немесе тілдің нюанстарын мен грамматикасын түсінбеген адамның контекстен тыс сөздерді қолдану әрекетінен туындаған болуы мүмкін деп санайды.

Фин Калеваласының әсері

Хиавата әні, фин эпосы Калевала сияқты, трохаикалық тетраметрмен жазылған, ол фин тіліндегі халық поэзиясынан жинақталған. Лонгфелло 1835 жылы Швецияда жазғы демалысында фин тілін біраз үйренді. 20 жыл өткен соң, Лонгфелло сол тілдегі білімдерінің көп бөлігін ұмытқан болуы мүмкін, сондықтан ол Франц Антон Шифнердің неміс тіліне аударған «Калевала» нұсқасын пайдаланды. Трохаикалық ырғақ фин тіліне тән, себебі фин сөздері көбінесе бірінші буынға басымдықпен айтылады, ал ямб ағылшын тіліне тән. Лонгфеллоның өлеңінде трохаикалық тетраметрді қолдануы Калеваланың өзіндегі тілде кездеспейтін жасандылыққа ие. Ол үнді романдарын жазуда трохаикалық (немесе тетраметрлі) ырғақты қолданған алғашқы американдық ақын емес. Скулкрафт 1843 жылы «Алхалла, немесе Талладеганың Иесі» атты романтикалық өлеңін трохаикалық тетраметрмен жазды және алғы сөзінде былай деді: «Бұл ырғақ үнділік айтылуға жарамайды деп есептелмейді. Олардың сөздері мен қоғамдық сөздеріндегі ең ерекше нәрсе – күшті, бірақ үзіліссіз және жалғасатын айтылуы, дауыс ырғағының кең ауқымымен және жоғары және төмен акценттердің қайталануымен ерекшеленеді, сонымен қатар кейде таң қалдыратын экспрессивті күшпен аяқталады. Осы ерекшеліктерге сәйкес, таңдалған ырғақтың әрбір бастапқы буыны басымдылықпен айтылады. Дегенмен, бұл баяндамаға динамикалық қозғалыс береді, ол бір жағынан жалықтыруды болдырмайды, екінші жағынан олардың өте күрделі лексикасындағы қайталанатын ырғаққа немесе жалған параллелизмге көмектеседі». Лонгфелло өзінің досы Фердинанд Фрейлигратқа (оны 1842 жылы фин рундарымен таныстырған) Лондонның танымал «Афинеум» журналында жарияланған «Хиаватаның ырғағы» атты мақаласы туралы (25 желтоқсан 1855 жыл) жазды: «Сіздің мақалаңызды толықтыру үшін тек бір абзац қана керек, ол параллелизм үнді поэзиясына да, фин поэзиясына да тән екенін айту керек. Осылайша мен «Хиаватада» оны бейімдеуімді дәлелдей аламын». Трохаикалық ырғақ оджибве тіліндегі сөйлеу, ән салу немесе әңгіме айту үшін дұрыс сипаттама емес, бірақ Скулкрафт американдық жергілікті тілдерді зерттеу саласы дамығанға дейін бұл пікірді білдірген. Параллелизм – оджибве тілінің көркемдік өнерінің маңызды бөлігі.

The Song of Hiawatha was written in trochaic tetrameter, the same meter as Kalevala, the Finnish epic compiled by Elias Lönnrot from fragments of folk poetry. Longfellow had learned some of the Finnish language while spending a summer in Sweden in 1835. It is likely that, 20 years later, Longfellow had forgotten most of what he had learned of that language, and he referred to a German translation of the Kalevala by Franz Anton Schiefner. Trochee is a rhythm natural to the Finnish language—inasmuch as Finnish words are normally accented on the first syllable—to the same extent that iamb is natural to English. Longfellow's use of trochaic tetrameter for his poem has an artificiality that the Kalevala does not have in its own language. He was not the first American poet to use the trochaic (or tetrameter) in writing Indian romances. Schoolcraft had written a romantic poem, Alhalla, or the Lord of Talladega (1843) in trochaic tetrameter, about which he commented in his preface:
The meter is thought to be not ill adapted to the Indian mode of enunciation. Nothing is more characteristic of their harangues and public speeches, than the vehement yet broken and continued strain of utterance, which would be subject to the charge of monotony, were it not varied by the extraordinary compass in the stress of voice, broken by the repetition of high and low accent, and often terminated with an exclamatory vigor, which is sometimes startling. It is not the less in accordance with these traits that nearly every initial syllable of the measure chosen is under accent. This at least may be affirmed, that it imparts a movement to the narrative, which, at the same time that it obviates languor, favors that repetitious rhythm, or pseudo parallelism, which so strongly marks their highly compound lexicography. Longfellow wrote to his friend Ferdinand Freiligrath (who had introduced him to Finnische Runen in 1842) about the latter's article, "The Measure of Hiawatha" in the prominent London magazine, Athenaeum (December 25, 1855): "Your article needs only one paragraph more to make it complete, and that is the statement that parallelism belongs to Indian poetry as well to Finnish And this is my justification for adapting it in Hiawatha." Trochaic is not a correct descriptor for Ojibwe oratory, song, or storytelling, but Schoolcraft was writing long before the study of Native American linguistics had come of age. Parallelism is an important part of Ojibwe language artistry.

Қабылдау және ықпал

1855 жылдың тамызында «Нью-Йорк Таймс» газеті «Лонгфеллоудың жаңа поэмасы» туралы хабарлама жариялады, онда басқа бір мерзімді басылымнан келтірілген сөздерде: «Ол өте ерекше, және саганың қарапайымдығы мен тартымдылығына ие, Альфред Лорд Теннисонның «Мод» поэмасынан түбірінен өзгеше – ол мұңды, дінсіз және жанына батқан». Сол жылдың қазан айында «Нью-Йорк Таймс» газеті «Лонгфеллоудың «Хиавата әні» жақын арада басылып, тез арада жарық көреді» деп жазды. Қараша айында газеттің «Әңгіме-дүңгір: Апта ішінде ең көп талқыланғандар» деген бағанында: «Замананың құмарлығы трохейлік өлшем түрінде көрінеді, барлығы трохейлікпен жазады, трохейлікпен сөйлейді және трохейлікпен ойлайды».

«Нью-Йорк Таймс» газетінің «Хиавата әні» туралы пікірі қатты болды. Анонимді рецензент поэманы «мақтауға лайық» деп бағалады, себебі ол «қызықсыз және, дерлік жойылған халықтың керемет дәстүрлерін жақсы сақтайды. Поэма ретінде ол ешқандай орынға лайық емес», өйткені «үндістер туралы романтика жоқ». Ол Хиаватаның ғажайып күш-қуаты Геркулестің ерліктерімен және «Финн Мак Кулмен, алып, ақымақ кельт мамонтымен» салыстырғанда сәлге де жете алмайды деп шағымданады. Рецензент «Гротеск, абсурд, жабайылық сияқты негізгі қасиеттеріне қарамастан, мырза Лонгфелло оған өзінің поэзиялық әсемдіктерінен жасалған мол гүл шоғын тоқып берген» деп жазады. Бірақ, ол қорытындылай келе, Хиавата «мырза Лонгфеллоның ақындық беделін арттырмайды». Сол жылдың 27 қарашасында Мэн штатындағы сыншы Джон Нил поэмаға жасалған «ашкере және жағымсыз» шабуылдарға наразылық білдіріп, «бұл таңғажайып, әдемі поэманы» «күндіз-түні табиғи ырғақпен ағып жатқан бұлақ» деп мадақтады. Ол поэма Лонгфеллоның музыкасының өзіне тән екенін көрсететінін және оның мәнін дұрыс түсінбеуге немесе бұрмалауға ешкімнің құқығы жоқ екенін айтты. Франклин және Маршалл колледжінің профессоры Томас Конрад Портер Лонгфеллоның шабыттанып, тек Калеваланың өлшемдерін ғана емес, басқа да нәрселерді алғанын сенді. Ол 1855 жылдың 27 қарашасындағы «Вашингтон ұлттық хабаршысында» «Хиавата әні» – «плагиат» деп мәлімдеді. Бірнеше күннен кейін Лонгфелло өзінің досы Чарльз Самнерге былай деп жазды: «Фин эпосының ең керемет эпизодтарын американдық үндістерге беру – абсурд». Лонгфелло Самнерге жазған хатында: «Мен Калеваланы жақсы білемін және оның кейбір аңыздары Скулкрафт сақтаған үнділердің әңгімелерімен ұқсас екені рас. Бірақ мені осыған кінәлаудың өзі күлкілі». Кейінгі ғалымдар «Хиавата әнінің» тақырыптары, эпизодтары және құрылымы Калеваладан қаншалықты алынғаны туралы пікір таласын жалғастырды. Сыншылардың сын-ескертпелеріне қарамастан, поэма оқырмандар арасында бірден танымал болды және ондаған жылдар бойы солай болды. Грольер клубы «Хиавата әнін» 1855 жылдың ең ықпалды кітабы деп атады. Лидия Сигорни осы кітаптан шабыттанып, Покахонтас туралы ұқсас эпикалық поэма жазуға тырысты, бірақ оны аяқтамады. Ағылшын жазушысы Джордж Элиот «Хиавата әнін» Натаниел Хоторнның 1850 жылғы «Қызыл әріп» кітабымен бірге «американдық әдебиеттегі ең шынайы және шебер туындылар» деп атады. ХХ ғасырдың басында Лонгфеллоның ертегісі жас оқырмандарға арналған кітаптарға бейімделді. В. Т. Стидтің «Бейрнс үшін кітаптар» сериясы Квини Скотт Хоппердің «Хиаватаның тарихы, прозада қайта айтылған» (1905) кітабын жариялады. Ағылшынның белгілі суретшісі Элис Вудворд 1930 жылы Флоренс Шоудың «Хиаватаның тарихы» атты прозалық нұсқасын жариялауға көмектесті. Аллен Чаффи мен Армстронг Сперри 1951 жылы Random House прозалық басылымы үшін әңгімені бейімдеді.

The New York Times review of The Song of Hiawatha was scathing. The anonymous reviewer judged that the poem "is entitled to commendation" for "embalming pleasantly enough the monstrous traditions of an uninteresting, and, one may almost say, a justly exterminated race. As a poem, it deserves no place" because there "is no romance about the Indian." He complains that Hiawatha's deeds of magical strength pale by comparison to the feats of Hercules and to "Finn Mac Cool, that big stupid Celtic mammoth." The reviewer writes that "Grotesque, absurd, and savage as the groundwork is, Mr. LONGFELLOW has woven over it a profuse wreath of his own poetic elegancies." But, he concludes, Hiawatha "will never add to Mr. LONGFELLOW's reputation as a poet." In reaction to what he viewed as "spiteful and offensive" attacks on the poem, critic John Neal in the State of Maine on November 27 of that year praised "this strange, beautiful poem" as "a fountain overflowing night and day with natural rhythm." He argued that the poem was evidence that "Longfellow's music is getting to be his own—and there are those about him who will not allow others to misunderstand or misrepresent its character." Thomas Conrad Porter, a professor at Franklin and Marshall College, believed that Longfellow had been inspired by more than the metrics of the Kalevala. He claimed The Song of Hiawatha was "Plagiarism" in the Washington National Intelligencer of November 27, 1855. Longfellow wrote to his friend Charles Sumner a few days later: "As to having 'taken many of the most striking incidents of the Finnish Epic and transferred them to the American Indians'—it is absurd". Longfellow also insisted in his letter to Sumner: "I know the Kalevala very well, and that some of its legends resemble the Indian stories preserved by Schoolcraft is very true. But the idea of making me responsible for that is too ludicrous." Later scholars continued to debate the extent to which The Song of Hiawatha borrowed its themes, episodes, and outline from the Kalevala. Despite the critics, the poem was immediately popular with readers and continued so for many decades. The Grolier Club named The Song of Hiawatha the most influential book of 1855. Lydia Sigourney was inspired by the book to write a similar epic poem on Pocahontas, though she never completed it. English writer George Eliot called The Song of Hiawatha, along with Nathaniel Hawthorne's 1850 book The Scarlet Letter, the "two most indigenous and masterly productions in American literature". In the early twentieth century, Longfellow's tale was adapted into books for young readers. W. T. Stead's Books for the Bairns series published The Story of Hiawatha, Re Told in Prose by Queenie Scott Hopper (1905). Prolific English illustrator Alice B. Woodward contributed to the 1930 publication of a prose version of The Story of Hiawatha by Florence Shaw. Allen Chaffee and Armstrong Sperry adapted the story for a Random House prose edition in 1951.

Музыка

Лонгфеллоудың өлеңі Солтүстік Америка материалдарынан құралған және еуропалық әдеби үлгілерден азат алғашқы американдық эпос ретінде қабылданды. Рихард Сноуденнің «Колумбиадасы» (1753–1825), «Америка соғысы туралы өлең» (1795) немесе Джоэл Барлоудың «Колумбтың көрінісі» (1787) (1807 жылы «Колумбиада» деп қайта жазылған) сияқты ұлттық эпосты жазуға жасалған бұрынғы тыраштандырулар екіншілік деп есептелді. Лонгфелло жаңа нәрсе ұсынды – континенттің еуропалықтар келгенге дейінгі өркениетінің көрінісін, фин тілінен, индоевропалық емес тілден алынған метрде. Өлең жарық көргеннен кейін көп ұзамай композиторлар оны музыкаға қоюға таласты. Оны алғаш қолданғандардың бірі – Эмиль Карст, оның «Хиавата» кантатасы (1858) өлеңнің мәтіндерін еркін бейімдеп, реттеп жазды. Одан кейін Роберт Стопелдің «Хиавата: Үндістан симфониясы» жарық көрді, ол 14 бөлімнен тұрады. Композитор Лонгфеллоумен кеңесіп, ол 1859 жылы премьерадан бұрын жұмысты мақұлдады, бірақ бастапқы табысқа қарамастан, ол көп ұзамай ұмытылды. Тағы да, 1878 жылы Эллсворт Фелпстің 5 бөлімді аспаптық симфониясы болды. Америка композиторы Бесси Маршалл Уайтли (1871–1944) Лонгфеллоудың өлеңіне негізделген «Хиаватаның балалық шағы» операсын жазды. Өлең еуропалық тегі бар екі композиторға да әсер етті, олар бірнеше жыл АҚШ-та болды, бірақ онда қалмайтындықтарын шешті. Олардың біріншісі – Фредерик Делиус, ол 1888 жылы «Хиавата» атты тональдық поэмасын аяқтады және шығарманың басына жақын жердегі «Табиғаттың тыныш жерлерін жақсы көретіндер» деген сөздерді атақ парағына жазды. Бұл жұмыс сол кезде орындалмады, ал бұзылған ноталар 2009 жылға дейін қайта қарастырылмай, жазылмады. Екінші жағдай – поэманың Антони́н Дворжактын 9-шы симфониясымен байланысы, «Жаңа әлемнен» (1893). 1893 жылғы 15 желтоқсанда «Нью-Йорк Геральдта» жарияланған мақалада ол өзінің шығармасының екінші бөлімі Лонгфеллоудың «Хиаватасына» (оның чех тіліндегі нұсқасымен таныс) негізделген кантата немесе операның кейінірек жазылатын жұмысының эскизі немесе зерттеуі екенін, ал үшінші бөлімдегі скерцо «Хиаватадағы үндістер билейтін тойдағы көріністен шабыттанғанын» айтты. Оның шәкірті Гарри Берлидің арқасында симфонияда афроамерикалық әуендер де пайда болды, ол Дворжакқа плантациялардағы әндерді айтқан. Берлидің әжесі жартылай үнді болғандықтан, Дворжак үнді және афроамерикалық музыканы баспасөз құралдарында теңестіруінің себебі осы болуы мүмкін. Кейінгі уақытта америкалық композиторлардың «Хиавата» тақырыбына арналған оркестрлік туындыларының арасында Луи Корнның 4 бөлімді симфониялық сюитасы болды, оның әр бөлімі өлеңнен алынған цитатамен басталды. Бұл қойылымның 1893 жылы Мюнхенде және 1894 жылы Бостонда премьерасы болды. Дворжактың шәкірті Рубин Голдмарк 1896 жылы «Хиавата» увертюрасын, ал 1901 жылы Уго Каунның «Минехаха» және «Хиавата» симфониялық поэмалары орындалды. Лонгфеллоудың сөздеріне қосымша музыкалық туындылар да жазылды. Артур Футтың «Хиаватаның қоштасуы» (Op.11, 1886) Бостонның Аполлон клубына, өзінің алғашқы қойылымын өткізген ерлер дауысты тобына арналды. 1897 жылы Фредерик Рассел Бертон (1861–1909) өзінің драмалық кантатасы «Хиаватаны» аяқтады. Сонымен қатар ол «Оджибвайлар әні» деген атаумен «Хиаватаның өлім әнін» жазды, ол басқа бір автордың ағылшын тіліне аударған жергілікті сөздерден кейін келді. ХХ ғасырдың басында британ композиторы Хоуп Сквайр «Хиаватаның» өлеңдеріне негізделген бірнеше ән жазды. Кейінірек Мэри Монтгомери Коппел (1982 ж.т.) екі дауысқа арналған «Минехаханың өлімі» (2013) пьесасында пианино мен флейтаның сүйемелдеуімен Оджибве флейта музыкасын енгізді. Лонгфеллоудың оқиғасының ең әйгілі нұсқасы – Сьерра-Леонелік ағылшын композиторы Сэмюэл Кольридж Тейлордың «Хиавата әні» (1898–1900) атты кантата трилогиясы. «Хиаватаның үйлену тойы» (Op. 30, № 1), өлеңнің 11–12-ші әндеріне негізделген, 50 жылдан астам уақыт бойы Ұлыбританияда, АҚШ-та, Канадада, Жаңа Зеландияда және Оңтүстік Африкада мыңдаған қойылымдар алды. ХХ ғасырдың соңында танымалдылығынан айырылғанымен, қайта жаңғыру қойылымдары жалғасуда. Алғашқы шығармадан кейін екі қосымша оратория да бірдей танымал болды: «Минехаханың өлімі» (Op. 30, № 2), 20-шы әнге негізделген және «Хиаватаның кетуі» (Op. 30, № 4), 21–2-ші әндерге негізделген. Өлең жарық көргеннен кейін оның танымал орындары көбейді. Біріншісі – Чарльз Крозат Конверстің «Минехаханың өлімі», ол 1856 жылы Бостонда жарық көрді. Жазушы Джон Генри Баффордтың баспа әнінің мұқабасына түсірілген қол бояулы литографиясы қазір көп сұранысқа ие. Келесі танымал күй, бастапқыда «Хиавата (Жазғы идиллия)» деп аталған, өлеңнен шабыттанбады. Оны 1901 жылы Хиавата, Канзас штатына пойызбен бара жатқанда «Нил Морет» (Чарльз Дэниелс) теміржол доңғалақтарының дыбысынан шабыттандырып жазды. Джеймс О’Диа 1903 жылы сөздер қосып, музыкаға «Минехахаға арналған әні» деген атау бергенге дейін ол-ақ танымал болды. Кейінірек рэг ретінде қарастырылып, жазз стандарты болды. Дюк Эллингтон өзінің «The Beautiful Indians» (1946–7) жазз сюитасында Хиавата мен Минехаханың музыкалық өңдеулерін пайдаланды. Басқа да танымал әндердің ішінде Джордж В. Мейердің Альфред Брайан мен Арти Мехлингердің сөздеріне жазған «Хиаватаның махаббат әні» (1908) және Ал Боуллидің «Хиаватаның тылсым әні» (1933) бар. Заманауи композиторлар жас орындаушыларға арналған «Хиавата» тақырыбында туындылар жазды. Олардың ішінде ағылшын музыканты Стэнли Уилсонның Лонгфеллоудың жолдарына негізделген «Хиавата, 12 көрініс» (1928) пьесасы, бірінші сыныпқа арналған солисттік фортепианоға арналған, және Сун Хи Ньюболдтың дорийлік ладтағы скрипкаларға арналған ритмдік композициясы (2003), жас оркестрлермен жиі орындалады. «Хиавата» оқиғасы Tale Spinners for Children (UAC 11054) ұйымымен Жордан Малектің қатысуымен сахналады. 1972 жылы «Wig Wam Bam» хитін жазған британдық рок-тобы The Sweet Хиавата мен Минехаха туралы айтады, оның авторлары Майк Чапмен мен Ники Чинн. Кейбір орындаушылар музыкалық туындыларына өлеңнен үзінділерді енгізді. Джонни Кэш өзінің «Johnny Cash Sings the Ballads of the True West» (1965) альбомының ашылуы ретінде «Хиаватаның көрінісінің» өңделген нұсқасын пайдаланды. Майк Олдфилд өзінің «Incantations» альбомының екінші бөлімінде «Хиаватаның кетуі» және «Кеш жұлдызының ұлы» бөлімдерін пайдаланды, оларды өзінің музыкасына сәйкес ету үшін кейбір сөздерді өзгертті. Лори Андерсон өзінің «Strange Angels» альбомының соңғы бөлімінің басында және соңында өлеңнің үшінші бөлімінің бөліктерін пайдаланды.

Longfellow's poem was taken as the first American epic to be composed of North American materials and free of European literary models. Earlier attempts to write a national epic, such as The Columbiad of Richard Snowden (1753–1825), ‘a poem on the American war’ published in 1795, or Joel Barlow's Vision of Columbus (1787) (rewritten and entitled The Columbiad in 1807), were considered derivative. Longfellow provided something entirely new, a vision of the continent's pre European civilisation in a metre adapted from a Finnish, non Indo European source. Soon after the poem's publication, composers competed to set it to music. One of the first to tackle the poem was Emile Karst, whose cantata Hiawatha (1858) freely adapted and arranged texts of the poem. It was followed by Robert Stoepel's Hiawatha: An Indian Symphony, a work in 14 movements that combined narration, solo arias, descriptive choruses and programmatic orchestral interludes. The composer consulted with Longfellow, who approved the work before its premiere in 1859, but despite early success it was soon forgotten. An equally ambitious project was the 5 part instrumental symphony by Ellsworth Phelps in 1878. American composer Bessie Marshall Whitely (1871–1944) composed an opera, Hiawatha's Childhood, based on Longfellow's poem. The poem also influenced two composers of European origin who spent a few years in the USA but did not choose to settle there. The first of these was Frederick Delius, who completed his tone poem Hiawatha in 1888 and inscribed on the title page the passage beginning “Ye who love the haunts of Nature” from near the start of the poem. The work was not performed at the time, and the mutilated score was not revised and recorded until 2009. The other instance was the poem's connection with Antonín Dvořák's Symphony No. 9, From the New World (1893). In an article published in the New York Herald on December 15, 1893, he said that the second movement of his work was a "sketch or study for a later work, either a cantata or opera which will be based upon Longfellow's Hiawatha" (with which he was familiar in Czech translation), and that the third movement scherzo was "suggested by the scene at the feast in Hiawatha where the Indians dance". African American melodies also appeared in the symphony, thanks to his student Harry Burleigh, who used to sing him songs from the plantations which Dvořák noted down. The fact that Burleigh's grandmother was part Indian has been suggested to explain why Dvořák came to equate Indian with African American music in his pronouncements to the press. Among later orchestral treatments of the Hiawatha theme by American composers there was Louis Coerne's 4 part symphonic suite, each section of which was prefaced by a quotation from the poem. This had a Munich premiere in 1893 and a Boston performance in 1894. Dvořák's student Rubin Goldmark followed with a Hiawatha Overture in 1896 and in 1901 there were performances of Hugo Kaun's symphonic poems "Minnehaha" and "Hiawatha". There were also additional settings of Longfellow's words. Arthur Foote's "The Farewell of Hiawatha" (Op.11, 1886) was dedicated to the Apollo Club of Boston, the male voice group that gave its first performance. In 1897 Frederick Russell Burton (1861–1909) completed his dramatic cantata Hiawatha. At the same time he wrote "Hiawatha's Death Song", subtitled 'Song of the Ojibways', which set native words followed by an English translation by another writer. Early 20th century British composer Hope Squire wrote several songs based on verses of Hiawatha. Much later, Mary Montgomery Koppel (b.1982) incorporated Ojibwe flute music for her setting of The death of Minnehaha (2013) for two voices with piano and flute accompaniment. The most celebrated setting of Longfellow's story was the cantata trilogy, The Song of Hiawatha (1898–1900), by the Sierra Leone English composer Samuel Coleridge Taylor. The first part, "Hiawatha's Wedding Feast" (Op. 30, No. 1), based on cantos 11–12 of the poem, was particularly famous for well over 50 years, receiving thousands of performances in the UK, the USA, Canada, New Zealand and South Africa. Though it slipped from popularity in the late 20th century, revival performances continue. The initial work was followed by two additional oratorios which were equally popular: The Death of Minnehaha (Op. 30, No. 2), based on canto 20, and Hiawatha's Departure (Op. 30, No. 4), based on cantos 21–2. More popular settings of the poem followed publication of the poem. The first was Charles Crozat Converse's "The Death of Minnehaha", published in Boston around 1856. The hand colored lithograph on the cover of the printed song, by John Henry Bufford, is now much sought after. The next popular tune, originally titled "Hiawatha (A Summer Idyl)", was not inspired by the poem. It was composed by ‘Neil Moret’ (Charles Daniels) while on the train to Hiawatha, Kansas, in 1901 and was inspired by the rhythm of the wheels on the rails. It was already popular when James O'Dea added lyrics in 1903, and the music was newly subtitled "His Song to Minnehaha". Later treated as a rag, it later became a jazz standard. Duke Ellington incorporated treatments of Hiawatha and Minnehaha in his jazz suite The Beautiful Indians (1946–7). Other popular songs have included "Hiawatha's Melody of Love", by George W. Meyer, with words by Alfred Bryan and Artie Mehlinger (1908), and Al Bowlly's "Hiawatha's Lullaby" (1933). Modern composers have written works with the Hiawatha theme for young performers. They include the English musician Stanley Wilson's "Hiawatha, 12 Scenes" (1928) for first grade solo piano, based on Longfellow's lines, and Soon Hee Newbold's rhythmic composition for strings in Dorian mode (2003), which is frequently performed by youth orchestras. The story of Hiawatha was dramatized by Tale Spinners for Children (UAC 11054) with Jordan Malek. British rock band The Sweet reference Hiawatha and Minnehaha in their 1972 hit "Wig Wam Bam", written by Mike Chapman and Nicky Chinn. Some performers have incorporated excerpts from the poem into their musical work. Johnny Cash used a modified version of "Hiawatha's Vision“ as the opening piece on Johnny Cash Sings the Ballads of the True West (1965). Mike Oldfield used the sections "Hiawatha's Departure" and "The Son of the Evening Star" in the second part of his Incantations album (1978), rearranging some words to conform more to his music. Laurie Anderson used parts of the poem's third section at the beginning and end of the final piece of her Strange Angels album (1989).

Көркемдік мақсатта

Көптеген суретшілер де эпосқа жауап берді. Ең алғашқы мүсіндер Эдмония Льюистің, ол өзінің мансабының көп бөлігін Римде өткізді. Оның әкесі гаитилік, ал анасы – америкалық және африкалық америкалық. Кейіннен «Хиаватаның сүйегі» деп аталатын жебе жасаушы мен оның қызы 1866 жылы сомдалды, ал 1872 жылы қашап жасалды. Сол кезде ол Хиавата мен Миннехаханың жеке бас мүсіндерімен жетістікке жетті. Римде жасалған бұл мүсіндер қазір Нью-Джерсидегі Ньюарк мұражайында сақталады. 1872 жылы Льюис «Хиаватаның үйлену тойы» атты мармардан жасалған туындысын жасады, бұл туынды 2010 жылы Каламазу өнер институты сатып алды. Льюистің Хиавата туындылары талантты орындалуымен ғана емес, сонымен қатар суретшінің америкалық түпкілікті халықтан шыққандығынан туындайтын туындылардағы сирек кездесетін түсініктермен ерекше болып қала береді. Әсіресе, «Хиаватаның сүйегі» Хиаватаны бейнелемейді. Оның орнына суреттегі тұлғалар (Лонгфеллоу өлеңінен алынған бір көріністен) Хиаватаға қарап тұр, бұл мүсінді көрушіні Хиаватаның орнына қояды. Эпостан шабыт алған 19 ғасырдың басқа мүсіншілері: Август Сент-Гауденс, оның отырған Хиаватаның мәрмәр мүсіні (1874) Метрополитен өнер мұражайында сақталады; және Якоб Фьелде, 1893 жылы Колумбия көрмесі үшін Миннехаханы көтеріп алып жүрген Хиаватаның қола мүсінін жасады. Ол 1912 жылы Миннеаполис қаласындағы Миннехаха саябағына орнатылды (осы мақаланың басында суреттелген). 20 ғасырда Маршал Фредерикс кішкентай қоладан жасалған Хиаватаны (1938), қазір Мичиган университетінің орталығында орнатылған; әк тас мүсінін (1949), сондай-ақ Мичиган университетінде; және Блумфилд Хиллз, Мичиганның Бирмингем Ковингтон мектебінде орнатылған рельеф жасады. Алғашқы суреттер түпкілікті американдық тақырыптарға шоғырланған суретшілердің туындылары болды. Истман Джонсонның суға отырған Миннехаханың (1857) пастелі тікелей оджибве үлгісінен алынған. Ағылшын суретшісі Фрэнсис Энн Хопкинс Канаданың аңшылық аймақтарында саяхаттап, 1870 жылы Англиядағы студиясына оралғанда саяхатынан алған эскиздерін пайдаланды. Ол «Минехаха құстарға жем береді» суретін шамамен 1880 жылы салған. Сыншылар бұл екі суретшінің сезімтал көзқарасы бар деп ойлады, сондай-ақ Чарльз Эмиль Ипполит Лекомт Верне (1821–1900) өзінің 1871 жылғы Миннехаха суретінде оны жабайы табиғаттың тума баласы еткен. Соңғысының байланысы басқа китч суреттерімен, мысалы, Баффордтың «Минехаханың өлімі» (жоғарыда қараңыз) немесе 1920 жылдардағы календарь суретшілері Джеймс Артур мен Рудольф Ф. Ингерле (1879–1950) мұқабаларымен. Америка пейзаж суретшілері ұлттық пейзаждың ғажайыптарын патриоттық мерекелеуге эпикалық өлшем қосу үшін өлеңге сілтеме жасады. Альберт Биерстадт 1868 жылы Лонгфеллоуға күн батуы туралы шығармасын, «Хиаватаның келуі», ақын Кембридж университетінде құрметті диплом алу үшін Англияда болғанда сыйлады. Басқа мысалдарға Томас Моранның «Қызыл күннің құлауы, көкте оның жолын өртеп жіберуі» (1875), Солтүстік Каролина өнер мұражайында сақталатын; және Джером Томпсонның (1814–1886) «Хиавата мен Миннехаханың бал айы» (1885) панорамалық сарқырамалары кіреді. Томас Экинс өзінің «Хиавата» (шамамен 1874) туындысын аспанның әлсіреп бара жатқан жарығына салынған көрнекі мәлімдеме етті. 19 ғасырдың соңында суретшілер өлеңнің эпикалық қасиеттерін әдейі атап өтті, мысалы Уильям де Лефтвич Додждың «Минехаханың өлімі» (1885). Фредерик Ремингтон «Хиаватаның әні» атты 1890 жылы шыққан фотогравировкадағы суреттерінде осыған ұқсас сапаны көрсетті. Оның бір нұсқасы Метрополитен өнер мұражайына тиесілі. Дора Уилердің «Минехаха сарқыраманы тыңдап тұрған» (1884) дизайны, Корнелиус Вандербильт үйі үшін Ассошиэйтед Артисттер жасаған инемен тоқылған гобелен де эпикалық болды. Монументалды сапа 20 ғасырға дейін Фрэнсис Фойдың «Минехахамен қайтып келген Хиавата» (1937) картинасында сақталды, бұл депрессия кезінде Гибсон Сити пошта кеңсесі үшін қаржыландырылған қабырғалық сурет.

Numerous artists also responded to the epic. The earliest pieces of sculpture were by Edmonia Lewis, who had most of her career in Rome. Her father was Haitian and her mother was Native American and African American. The arrow maker and his daughter, later called The Wooing of Hiawatha, was modelled in 1866 and carved in 1872. By that time she had achieved success with individual heads of Hiawatha and Minnehaha. Carved in Rome, these are now held by the Newark Museum in New Jersey. In 1872 Lewis carved The Marriage of Hiawatha in marble, a work purchased in 2010 by the Kalamazoo Institute of Arts. Lewis's Hiawatha works remain notable not just because of her talented execution, but because of the rare insight within the pieces that comes from the artist being of Native American descent. Particularly, The Wooing of Hiawatha does not portray Hiawatha. Instead the subjects (taken from a scene of Longfellow's poem) are looking at Hiawatha, placing the viewer of the sculpture in Hiawatha's shoes. Other 19th century sculptors inspired by the epic were Augustus Saint Gaudens, whose marble statue of the seated Hiawatha (1874) is held by the Metropolitan Museum of Art; and Jacob Fjelde, who created a bronze statue, Hiawatha carrying Minnehaha, for the Columbian Exposition in 1893. It was installed in Minnehaha Park, Minneapolis, in 1912 (illustrated at the head of this article). In the 20th century Marshall Fredericks created a small bronze Hiawatha (1938), now installed in the Michigan University Centre; a limestone statue (1949), also at the University of Michigan; and a relief installed at the Birmingham Covington School, Bloomfield Hills, Michigan. Early paintings were by artists who concentrated on authentic American Native subjects. Eastman Johnson's pastel of Minnehaha seated by a stream (1857) was drawn directly from an Ojibwe model. The English artist Frances Anne Hopkins travelled in the hunting country of Canada and used her sketches from the trip when she returned to her studio in England in 1870. She painted her Minnehaha Feeding Birds about 1880. Critics have thought these two artists had a sentimental approach, as did Charles Émile Hippolyte Lecomte Vernet (1821–1900) in his 1871 painting of Minnehaha, making her a native child of the wild. The kinship of the latter is with other kitsch images, such as Bufford's cover for "The Death of Minnehaha" (see above) or those of the 1920s calendar painters James Arthur and Rudolph F. Ingerle (1879 – 1950). American landscape painters referred to the poem to add an epic dimension to their patriotic celebration of the wonders of the national landscape. Albert Bierstadt presented his sunset piece, The Departure of Hiawatha, to Longfellow in 1868 when the poet was in England to receive an honorary degree at the University of Cambridge. Other examples include Thomas Moran's Fiercely the Red Sun Descending, Burned His Way along the Heavens (1875), held by the North Carolina Museum of Art, and the panoramic waterfalls of Hiawatha and Minnehaha on their Honeymoon (1885) by Jerome Thompson (1814 – 1886). Thomas Eakins made his Hiawatha (c.1874) a visionary statement superimposed on the fading light of the sky. Toward the end of the 19th century, artists deliberately emphasized the epic qualities of the poem, as in William de Leftwich Dodge's Death of Minnehaha (1885). Frederic Remington demonstrated a similar quality in his series of 22 grisailles painted in oil for the 1890 deluxe photogravure edition of The Song of Hiawatha. One of the editions is owned by the Metropolitan Museum of Art. Dora Wheeler's Minnehaha listening to the waterfall (1884) design for a needle woven tapestry, made by the Associated Artists for the Cornelius Vanderbilt house, was also epic. The monumental quality survives into the 20th century in Frances Foy's Hiawatha returning with Minnehaha (1937), a mural sponsored during the Depression for the Gibson City Post Office, Illinois.

Фильм

"Хиавата әні" негізінде бірнеше фильм түсірілді. 1901 және 1902 жылдары Чарльз және Кэтрин Боудендер Скулкрафттың хабаршысы, басшы Шингвауктің Анишинайб ұрпақтарының 1900 жылдан бастап маусым айынан тамызға дейін Дебаратс, Онтариода тұрақты түрде қойған пьесаның тұрақты және қозғалатын суреттерін түсірді. Кэтрин Боуден 1903-1910 жылдар аралығында Лицей және Чаутаука айналымдарында өнер көрсеткен бағдарламасында осы фильмді пайдаланды. Боуден фильмінің бір бөлігі Чикаго кино мұрағатында қалпына келтіріліп, цифрлық форматқа көшірілді. Сонымен қатар, канадалық Джо Розенталь "Хиавата, Оджибуэйдің Мессиясы" деген 15 минуттық фильм түсірді. 1903 жылы шыққан фильмнің түсірілімдері табылмады, бірақ фильмнің жарнамалық суреттері Боуденнің фильмі Дебаратстағы оджибве актерлерінің сол құрамымен түсірілгенін көрсетеді. Уильям В. Раноус 1909 жылы тума емес актерлермен бір рулондық нұсқасын түсірді. Продюсер Карл Леммл 1910 жылы "Минехаханың өлімі" атты жалғасын шығарды. 1913 жылы Эдгар Льюис "Хиавата" фильмін түсірді, бұл тума американдықтарды басты рөлдерге алған алғашқы көркем фильм болды. Сенека актері және суретшісі Джесси Корнплантер Хиавата рөлін ойнады, ал 17 жасар тума американдық Сун Гут Миннехаха рөлін сомдады. 1952 жылы Курт Нойман режиссерлік еткен "Хиавата" фильмінде басты рөлдерге тума емес актерлер тартылды. Винс Эдвардс Хиавата рөліне, ал Иветт Дугай Миннехаха рөліне таңдалды. 1997 жылы Джеффри Шор режиссерлік еткен "Хиавата әні" фильмінде чероки актері Лайтфут Хиавата рөлінде, инупиат және кри (метис) актрисасы Айрин Бедард Миннехаха рөлінде, ал онейда актері Грэм Грин О Каг рөлінде ойнады. Саультеокс анишинайб актері Адам Бич Чибиабос рөлін сомдады. Айрин Бедард 1995 жылы Диснейдің "Покахонтас" фильміндегі басты кейіпкерге дауыс берді.

Танымал мәдениетте

1979 жылы Кэрол Бернетт пен Компанияның "Отбасы" эскизінен "Карлдың қабірі" атты эпизодында, Кэрол Бернетт сомдаған Юнис кейіпкері, анасы Тельма Харпердың (американдық актриса Вики Лоуренс сомдаған) талабымен, әкесінің қабірі басында бала кезінде жаттап алған "Хиавата" дастанын айтуға кіріседі.

Жалпы және келтірілген сілтемелер

"Нью-Йорк Таймс" газеті. 1855 жылғы 28 желтоқсан. "Лонгфеллоудің өлеңі": "Хиаватаның әні", Анонимді рецензия. Стил, Марк (2005). Пайпстоун Лонгфеллоудың "Хиавата" туындысын қояды. Миннесота мемлекеттік радиосы, 2005 жылғы 22 шілде.