Неолин – Делавэр дінінің көшбасшысы, 1760ж.ж. ежелгі өмір салтына қайтуға шақырған. Еуропалықтардың ықпалынан бас тарту, Понтиак көтерілісіне себеп болды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Делавэр діни қайраткері Неолин (алгонкин тілінде "нұрлы" деген мағынаны білдіреді) Огайо штатындағы Маскингем ауылынан шыққан Ленни Ленапе (сондай-ақ Делавэр деп те аталады) елшісі болды. Неолин 1760-шы жылдары белсенділік танытты, бірақ оның туған және қайтыс болған нақты күндері белгісіз. 1761 жылы діни көріністен шабыттанған Неолин, американдық жергілікті халықтың еуропалық жайлаушылардың тауарлары мен өмір салтын қабылдаудан бас тартуы және дәстүрлі өмір салтына оралуы керектігін, әсіресе алкоголь, материализм және көп әйел алудан бас тартуын қажет етті деп жариялады. Неолиннің үндеуі Понтиак көтерілісіне тікелей түрткіс болды.
Delaware religious leaderNeolin (meaning the enlightened in Algonquian) was a prophet of the Lenni Lenape (also known as Delaware) from the village of Muskingum in Ohio. Neolin was active in the 1760s, but his exact dates of birth and death are unknown. Inspired by a religious vision in 1761, Neolin proclaimed that Native Americans needed to reject the goods and lifestyles of the European settlers and return to a more traditional lifestyle, specifically by rejecting alcohol, materialism, and polygamy. Neolin's message was a direct inspiration for Pontiac's Rebellion.
Өмірбаян
1761 жылы Неолин ораза ұстап, дұға оқып, арман көру кезеңін бастан өткізді, ол Өмірдің Иесінің (Keesh she' la mil' lang up, немесе "бізді жаратқан нәрсе") келгенін мәлімдеді. Неолиннің көрген арманында ол Өмірдің Иесін көруге шақырылды. Ол аң аулауға дайындық жасады. Неолиннің саяхаты оны үш жолға бөлінетін жолға жеткізді. Түн құлай бастағанда ол жол айырылысында тоқтады, онда "үш жолдың қараңғылыққа қарай нұрлана бастағанын" байқады, бұл оны қорқынышқа дейін таң қалдырды. Күн шығысымен Неолин үш жолдың ең кеңіне бет бұрды, онда ол "жерден үлкен оттың шығып келе жатқанын" көрді. Ол жол айырылысына қайта оралды және екінші жолды таңдады, ол да от тірегіне жеткізді. Тағы да жол айырылысына оралған Неолин үшінші жолды таңдады, ол оны "көрінетіндей керемет ақ тауға" жеткізді, ол таңғалып тоқтады. Таудың жанында ол әдемі әйелге кездесті, ол оған жақын жердегі өзенде жалаңаштанып, тазару керектігін түсіндірді, содан ғана Өмірдің Иесін көруге рұқсат етіледі. Ол солай істеген соң, әйел оған "көтерілу үшін тек сол қолын және сол аяғын пайдалану керектігін" айтты. Неолин бұйрықты орындады және тау басына жетіп, шаршап-шалдыққан, жалаңаш ауылға келді. Бір дауыс оған өзенде тазаланғандықтан ауылға кіруге рұқсат етілгенін айтты. Қақпадан ақ киімді бір адам шығып, оны Өмірдің Иесіне алып барды. Өмірдің Иесі Неолиннің қолын ұстап, оған "алтынмен шеңберленген бас киім" сыйлады және былай деді: "Мен аспан мен жерді, ағаштарды, көлдерді, өзендерді, барлық адамдарды және жер бетіндегі сен көргеннің бәрін жараттым. Сені жақсы көруімдіктен, Мен айтқандарды істеп, Мен сүйгенді сүй, Мен жек көретінімді істеме". Өмірдің Иесі Неолинге өз халқының "ақ адамның ішімдігіне тәуелділігін", үнділердің көп әйел алуын, ұятсыздықтарын, сиқыршылықтарын және жанжалдарды өкінішпен қабылдамағанын айтты. Сонымен қатар, үндістердің ең үлкен кінәсі – өз жерлерінде еуропалықтардың қоныстануына төзімділік көрсетуі болды. Өмірдің Иесі үндістер моногамдыққа оралып, садақ-жебемен өмір сүрсе, жануар терілерін киіп, ішімдік ішпесе және "еуропалықтардың одан әрі басып кіруінен" бас тартса, жерлерін аңшылықпен және өркендеумен қайта қалпына келтіруге уәде берді. 1762 жылы Неолин Өмірдің Иесінен әр таңертең және кешке оқуға дұғаны алғанын мәлімдеді. Неолиннің ең маңызды еңбегі – "Жазудың Ұлы кітабы", ол жанның жұмаққа жету үшін өтуі керек жолды картаға түсірген. "Бақытқа апаратын жол" сипаттамасы бұғы терісіне жазылған сызба түрінде бейнеленді. Сызба "жерден жұмаққа, бақытқа қарай көтерілетін жолды" көрсетті. Әрбір жол еуропалықтар әкелген жаман әдеттерді бейнелейтін "кедергілермен" тоқталды. Бақытқа жету үшін адам сызбада көрсетілген тар жолмен жүріп, осы жаман әдеттердің бәрінен сақтануы керек еді. Ол былай деп мәлімдеді: "Индейлерге осы үйретімдерді есте сақтауға көмектесу үшін Неолин тыңдаушыларға Киелі кітаптың көшірмесін алуға кеңес берді, ол әрқайсысына бір немесе екі бұғы терісіне алмастырып алуға ұсынды". Кейін Огайо деп аталған аймақтағы жүздеген жергілікті тұрғындар Неолиннің шәкірттеріне айналды. Неолин Американың түпкі тұрғындары еуропалықтардың салтына еліктеп, өздерін тазартуы және қасиетті соғысқа дайындалуы керектігін үйретті. "Оларды қуып шығарыңдар!" – деп ол қоныс аударушылар туралы мәлімдеді. Бір топ басшылар, ең бастысы Одава тайпасының басшысы Понтиак, Неолиннің идеяларын қабылдап, Ұлы көлдер аймағындағы тайпалардың конфедерациясын құрды. 1763 жылдың көктемінде Понтиак және оның одақтастары ағылшындарға қарсы үйлестірілген шабуыл жасауды жоспарлады. Неолин көтеріліске қарсы болды және тайпаларды қаруларын тастауға шақырды, бірақ Понтиактың соғысы оның өтінішіне қарамастан жалғасты. Бұл қақтығыс діни көшбасшылардың ықпалымен туған көптеген Американың түпкі тұрғындарының колонияға қарсы қарсылық қозғалыстарының бірі болды.
In 1761, Neolin went through a period of fasting, incantation and dreaming, during which he claimed to have been visited by the Master of Life (Keesh she' la mil' lang up, or "being that thought us into being"). In his vision, Neolin was called to visit the Master of Life. He prepared as if for a hunt. His journey led him along a path which eventually forked into 3 roads. Neolin sheltered at the fork as night fell, where he noticed "the three roads became all the brighter the darker it grew, a thing that surprised him to a point of fear". At sunrise, Neolin set out upon the most expansive of the three roads, where he "suddenly saw a great fire coming out of the earth". He returned to the crossroads and picked a second road, which again led to a pillar of fire. Returning again to the fork, Neolin picked the third road, which led him to "what appeared to be a mountain of marvelous whiteness, and he stopped, overcome with astonishment". While at the mountain, he encountered a beautiful woman who explained that he must strip naked and cleanse himself in the nearby river in order to be allowed to visit the Master of Life. After doing so, the woman told him that "he must use only his left hand and his left foot in the ascent". Neolin did as he was told and arrived at a village at the top of the mountain, naked and tired from the ascent. A voice told him that he may enter the village because he had cleansed himself in the river. At the gate, he was greeted by a man dressed in all white who led him to the Master of Life. The Master of Life took Neolin's hand, gave him a "hat all bordered with gold," and said, "I am He who hath created the heavens and the earth, the trees, lakes, rivers, all men, and all thou seest and hath seen upon the earth. Because I love you, ye must do what I say and love, and not do what I hate". The Master of Life told Neolin that He was displeased with his people's "addiction to the white man's alcohol, and deplored Indian polygamy, sexual promiscuity, witchcraft, and strife". Further, the Indians' greatest offense was tolerating the European settlers on their lands. The Master of Life promised to restore the lands with game and prosperity if the Indians returned to monogamous sexuality, lived by the bow and arrow, dressed themselves in animal skins, stopped drinking alcohol, and rejected "further European incursions". In 1762, Neolin claimed to receive a prayer from the Master of Life to be said every morning and evening. Neolin's greatest work was the "Great Book of Writing", a chart in which he mapped the path a soul must take to get to heaven. This description of the 'path to happiness' was portrayed by Neolin on a diagram, inscribed on a deer hide. The diagram "drew a path from earth to heaven ascending to happiness". Each path was blocked by 'strokes' which represented the vices brought by the Europeans. To reach happiness, an individual would need to follow the narrow path on the diagram and avoid each of these vices. He declared that, "to help the Indian remember these teachings, Neolin advised the hearers to obtain a copy of the Bible, which he offered to reproduce at the fixed rate of one buckskin or two doeskins each". Hundreds of native people in the area later known as Ohio became disciples of Neolin. Neolin taught that Native Americans had been corrupted by European ways and needed to purify themselves by returning to their traditions and preparing for a holy war. "Drive them out," he declared of the settlers. A group of chiefs, most prominently chief Pontiac of the Odawa, gained influence by adopting Neolin's ideas and organized a confederacy of tribes in the Great Lakes region. Pontiac and his allies planned a coordinated attack against the British in the spring of 1763. Neolin rejected the uprising and called for the tribes to lay down their arms, but Pontiac's War persisted despite his appeal. The conflict was one of many Native American anti colonial resistance movements inspired by religious leadership.
Мұра
Троут, сондай-ақ Майя Га Уай деп те аталатын, 1800-жылдардың басында пайда болған Оттава пайғамбары. Ол Неолин мен Понтиактың мұрасын жалғастырғаны үшін белгілі болды, еуропалық үстемдікке қарсы күрестің құралы ретінде дәстүрлі жолдарға қайта оралуды уағыздады. Оның сенімдері одан да кеңейді, алкогольді және ақтармен тері саудасын ғана емес, сонымен қатар нан ("ақтардың тағамы") жеуді және бас киім киюді де айыптады. Неолиннің үйретіктері, Понтиак қабылдағандай, Онтарио көлінен Миссисипиге дейінгі шамамен жиырма тайпаның саясатына әсер етті, олардың ішінде Оджибва, Оттава, Потаватоми, Сенека, Хурон, Майами, Шоуни және Делавэр тайпалары бар. Неолиннің көріп білгендерінің көптеген жақтары христиан мифологиясынан алынған сияқты, оның ішінде оттың тіректері, екіге бөлінетін жолдар, жұмаққа көтерілу, Құдайдың дауысы және әлде нұрының уәдесі. Ең маңыздысы, Неолиннің оқиғасы Мысырдан шығу кітабындағы Мұсаның Синай тауында Он Буйрық алып, оларды израильдіктерге жеткізген оқиғасын еске түсіреді. Неолиннің хабары күнәден бас тартудағы ізгілік ретінде өздігінен ұстаудың христиандық құндылығын да көрсетеді.
The Trout, also called Maya Ga Wy, was an Ottawa prophet on the scene in the early 1800s. He was noted for having carried on the legacy of Neolin and Pontiac, advocating the return to traditional ways as a means of combating European domination. His beliefs went further, not only condemning alcohol and the fur trade with whites, but also the consumption of bread ("food of the Whites") and the wearing of hats. Neolin's teachings, as adopted by Pontiac, affected the policy "of nearly twenty tribes from Lake Ontario to the Mississippi, including among them the Ojibwa, Ottawa, Potawatomi, Seneca, Huron, Miami, Shawnee, and Delaware." Many aspects of Neolin's vision seem to borrow from Christian mythology, including the pillars of fire, diverging roads, ascension to heaven, the voice of God, and the promise of a halo. Most significantly, Neolin's story mirrors the Book of Exodus, in which Moses receives the Ten Commandments atop Mount Sinai and delivers them to the Israelites. Neolin's message also closely reflects the Christian value of self control as a virtue in the rejection of sin.