Кіріспе

Делавэр діни қайраткері Неолин (алгонкин тілінде "нұрлы" деген мағынаны білдіреді) Огайо штатындағы Маскингем ауылынан шыққан Ленни Ленапе (сондай-ақ Делавэр деп те аталады) елшісі болды. Неолин 1760-шы жылдары белсенділік танытты, бірақ оның туған және қайтыс болған нақты күндері белгісіз. 1761 жылы діни көріністен шабыттанған Неолин, американдық жергілікті халықтың еуропалық жайлаушылардың тауарлары мен өмір салтын қабылдаудан бас тартуы және дәстүрлі өмір салтына оралуы керектігін, әсіресе алкоголь, материализм және көп әйел алудан бас тартуын қажет етті деп жариялады. Неолиннің үндеуі Понтиак көтерілісіне тікелей түрткіс болды.

Өмірбаян

1761 жылы Неолин ораза ұстап, дұға оқып, арман көру кезеңін бастан өткізді, ол Өмірдің Иесінің (Keesh she' la mil' lang up, немесе "бізді жаратқан нәрсе") келгенін мәлімдеді. Неолиннің көрген арманында ол Өмірдің Иесін көруге шақырылды. Ол аң аулауға дайындық жасады. Неолиннің саяхаты оны үш жолға бөлінетін жолға жеткізді. Түн құлай бастағанда ол жол айырылысында тоқтады, онда "үш жолдың қараңғылыққа қарай нұрлана бастағанын" байқады, бұл оны қорқынышқа дейін таң қалдырды. Күн шығысымен Неолин үш жолдың ең кеңіне бет бұрды, онда ол "жерден үлкен оттың шығып келе жатқанын" көрді. Ол жол айырылысына қайта оралды және екінші жолды таңдады, ол да от тірегіне жеткізді. Тағы да жол айырылысына оралған Неолин үшінші жолды таңдады, ол оны "көрінетіндей керемет ақ тауға" жеткізді, ол таңғалып тоқтады. Таудың жанында ол әдемі әйелге кездесті, ол оған жақын жердегі өзенде жалаңаштанып, тазару керектігін түсіндірді, содан ғана Өмірдің Иесін көруге рұқсат етіледі. Ол солай істеген соң, әйел оған "көтерілу үшін тек сол қолын және сол аяғын пайдалану керектігін" айтты. Неолин бұйрықты орындады және тау басына жетіп, шаршап-шалдыққан, жалаңаш ауылға келді. Бір дауыс оған өзенде тазаланғандықтан ауылға кіруге рұқсат етілгенін айтты. Қақпадан ақ киімді бір адам шығып, оны Өмірдің Иесіне алып барды. Өмірдің Иесі Неолиннің қолын ұстап, оған "алтынмен шеңберленген бас киім" сыйлады және былай деді: "Мен аспан мен жерді, ағаштарды, көлдерді, өзендерді, барлық адамдарды және жер бетіндегі сен көргеннің бәрін жараттым. Сені жақсы көруімдіктен, Мен айтқандарды істеп, Мен сүйгенді сүй, Мен жек көретінімді істеме". Өмірдің Иесі Неолинге өз халқының "ақ адамның ішімдігіне тәуелділігін", үнділердің көп әйел алуын, ұятсыздықтарын, сиқыршылықтарын және жанжалдарды өкінішпен қабылдамағанын айтты. Сонымен қатар, үндістердің ең үлкен кінәсі – өз жерлерінде еуропалықтардың қоныстануына төзімділік көрсетуі болды. Өмірдің Иесі үндістер моногамдыққа оралып, садақ-жебемен өмір сүрсе, жануар терілерін киіп, ішімдік ішпесе және "еуропалықтардың одан әрі басып кіруінен" бас тартса, жерлерін аңшылықпен және өркендеумен қайта қалпына келтіруге уәде берді. 1762 жылы Неолин Өмірдің Иесінен әр таңертең және кешке оқуға дұғаны алғанын мәлімдеді. Неолиннің ең маңызды еңбегі – "Жазудың Ұлы кітабы", ол жанның жұмаққа жету үшін өтуі керек жолды картаға түсірген. "Бақытқа апаратын жол" сипаттамасы бұғы терісіне жазылған сызба түрінде бейнеленді. Сызба "жерден жұмаққа, бақытқа қарай көтерілетін жолды" көрсетті. Әрбір жол еуропалықтар әкелген жаман әдеттерді бейнелейтін "кедергілермен" тоқталды. Бақытқа жету үшін адам сызбада көрсетілген тар жолмен жүріп, осы жаман әдеттердің бәрінен сақтануы керек еді. Ол былай деп мәлімдеді: "Индейлерге осы үйретімдерді есте сақтауға көмектесу үшін Неолин тыңдаушыларға Киелі кітаптың көшірмесін алуға кеңес берді, ол әрқайсысына бір немесе екі бұғы терісіне алмастырып алуға ұсынды". Кейін Огайо деп аталған аймақтағы жүздеген жергілікті тұрғындар Неолиннің шәкірттеріне айналды. Неолин Американың түпкі тұрғындары еуропалықтардың салтына еліктеп, өздерін тазартуы және қасиетті соғысқа дайындалуы керектігін үйретті. "Оларды қуып шығарыңдар!" – деп ол қоныс аударушылар туралы мәлімдеді. Бір топ басшылар, ең бастысы Одава тайпасының басшысы Понтиак, Неолиннің идеяларын қабылдап, Ұлы көлдер аймағындағы тайпалардың конфедерациясын құрды. 1763 жылдың көктемінде Понтиак және оның одақтастары ағылшындарға қарсы үйлестірілген шабуыл жасауды жоспарлады. Неолин көтеріліске қарсы болды және тайпаларды қаруларын тастауға шақырды, бірақ Понтиактың соғысы оның өтінішіне қарамастан жалғасты. Бұл қақтығыс діни көшбасшылардың ықпалымен туған көптеген Американың түпкі тұрғындарының колонияға қарсы қарсылық қозғалыстарының бірі болды.

Мұра

Троут, сондай-ақ Майя Га Уай деп те аталатын, 1800-жылдардың басында пайда болған Оттава пайғамбары. Ол Неолин мен Понтиактың мұрасын жалғастырғаны үшін белгілі болды, еуропалық үстемдікке қарсы күрестің құралы ретінде дәстүрлі жолдарға қайта оралуды уағыздады. Оның сенімдері одан да кеңейді, алкогольді және ақтармен тері саудасын ғана емес, сонымен қатар нан ("ақтардың тағамы") жеуді және бас киім киюді де айыптады. Неолиннің үйретіктері, Понтиак қабылдағандай, Онтарио көлінен Миссисипиге дейінгі шамамен жиырма тайпаның саясатына әсер етті, олардың ішінде Оджибва, Оттава, Потаватоми, Сенека, Хурон, Майами, Шоуни және Делавэр тайпалары бар. Неолиннің көріп білгендерінің көптеген жақтары христиан мифологиясынан алынған сияқты, оның ішінде оттың тіректері, екіге бөлінетін жолдар, жұмаққа көтерілу, Құдайдың дауысы және әлде нұрының уәдесі. Ең маңыздысы, Неолиннің оқиғасы Мысырдан шығу кітабындағы Мұсаның Синай тауында Он Буйрық алып, оларды израильдіктерге жеткізген оқиғасын еске түсіреді. Неолиннің хабары күнәден бас тартудағы ізгілік ретінде өздігінен ұстаудың христиандық құндылығын да көрсетеді.