Пиапот – жасыл қазақтардың атақты басшысы, 1860 жылдан кейін жазықтардағы бес маңызды көшбасшының бірі. Өмірі, сіу шақырулары және дәстүрлі білімі туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кри басшысы Пиапот, Пайпват немесе Пайпват (Сиу тіліндегі тесік немесе Сиу тайпасының құпияларын білетін адам), Кисикавасан (Аспандағы шақнау) деген атпен туған, оның Ассинибойн одақтастары Мапия оваде хокши (Аспандағы шақнау ұлы) деп білген (шамамен 1816 – 1908 жылғы сәуір) – Кри-Ассинибойн / Жас Иттер тобының тума канадалық басшысы, жазық крилерінің Астықтағы халықтарының (Мамихкивакинивак) күшті тобы және бөлімшесі. Ол 1860 жылдан кейін жазық крилерінің бес маңызды көшбасшысының бірі болды.
the Cree chief
Piapot, Payipwât, or Payipwat (Hole in the Sioux or One Who Knows the Secrets of the Sioux), born as Kisikawasan (Flash in the Sky), known by his Assiniboine allies as Maȟpíya owáde hókši (Lightning In The Sky Boy) (c. 1816–April 1908) was a Native Canadian chief of the Cree Assiniboine / Young Dogs Band, a mighty band and division of the Downstream People (Māmihkiyiniwak) of the Plains Cree. He was one of the five major leaders of the Plains Cree after 1860.
Ерте өмір
Пайпват қазіргі Манитоба және Саскачеван шекарасына жақын жерде туған болуы мүмкін, ал оның бастапқы аты Кисикавасан, яғни "Аспандағы жарқын шағылыс" еді. Пайпват пен оның әжесі Сиу тайпасы тарапынан бала кезінде ұрланып әкетілді. Ол тұтқындардың арасында өсіп, олардың ем-дом білімін үйренді. Он төрт жасқа келгенде Пайпват Кри тайпасының шабуылы кезінде тұтқынға алынып, өз халқына қайтарылды. Оған Сиу тайпасының арасында өмір сүргенде алған біліміне деген құрмет ретінде Пайпват, яғни "Сиу тайпасының ішіндегі тесік" деген есім берілді. Оның есімі көбінесе "Сиу тайпасының құпияларын білетін адам" деп аударылады.
Most likely born near what is now the border of Manitoba and Saskatchewan, Payipwat was originally named Kisikawasan, or Flash in the Sky. Along with his grandmother, Payipwat was kidnapped by the Sioux as a child. He grew up among his captors, learning their medicine. At fourteen, Payipwat was captured during a Cree raid and returned to his own people. He was given the name Payipwat, literally Hole in the Sioux, in recognition of the knowledge he had gained while living among the Sioux. His name is often translated as "One Who Knows the Secrets of the Sioux".
Кипарис тауларының басып алынуы
1860 жылы Пайпват кри тайпасының рухани көшбасшысы болды. Сонымен қатар, ол кри-ассинибоин немесе "Жас Иттер" тайпасының басшысы болды – кри және кри тілінде сөйлейтін ассинибоин тайпаларының, сондай-ақ жазық Ожибве тайпасының аралас, өте күшті тобы. Бұл тайпа крилер арасында Nēhiyawi pwātak (кри-ассинибоин) деп, ал ассинибоиндерде Sahiyaiyeskabi немесе šahíya iyéskabina ("Кри тілінде сөйлеушілер", себебі олар кри тіліне көшкен) деп белгілі болды. Тайпа мүшелері білгір бизон аулаушылары және жауынгерлер, сондай-ақ жылқы ұрлаушылар мен қиындықтар тудырушылар ретінде танымал еді. Пайпваттың тайпасы азайып бара жатқан бизон қорына тәуелді болғандықтан, кри тайпасының аумағын Сайпресс Хиллз аймағына кеңейтуді қолдады. Пайпват осы шабуылдың маңызды көшбасшысы болды, бірақ түсінде кри тайпасының жеңіліске ұшырағанын көріп, басқа көшбасшыларды көрінетініне көндіре алмады. Сондықтан ол келесі күні кри тайпасының Кайнай ауылына шабуыл жасаған шайқасқа қатысудан бас тартты. "Белли өзені шайқасы" кри тайпасы үшін ауыр жеңіліспен аяқталды, олар жауынгерлерінің үштен бірін жоғалтты және бұл шабуылдың соңына нүкте қойды.
By 1860 Payipwat had become a spiritual leader among the Cree. At the same time, he had become chief of the Cree Assiniboine or Young Dogs, a particularly powerful mixed band of Cree and Cree speaking Assiniboine as well as some Plains Ojibwe. This band was known by the Cree as Nēhiyawi pwātak (Cree Assiniboine) and by the Assiniboine as Sahiyaiyeskabi or šahíya iyéskabina ("Cree Speakers", because they had switched to speaking Cree). Members of the band were renowned as great buffalo hunters and warriors, as well as horse thieves and troublemakers. As his band depended on the declining buffalo herds, Payipwat advocated for the Cree to expand their territory into the Cypress Hills. Payipwat was an important leader of the ensuing invasion; however, in a dream, he had a vision of Cree defeat. He was unable to persuade the other leaders of his vision, but he refused to participate in the battle the next day in which the Cree attacked a Kainai village. The "Battle of the Belly River" was disastrous for the Cree, who lost a third of their warriors, and essentially marked the end of the invasion.
4 келісімшарт
1875 жылы Пайпват Канаданың келісім комиссары Уильям Дж. Кристимен кездесті. Кристи Пайпваттан бір жыл бұрын келісілген 4-ші шартқа қол қоюын сұрады. Пайпват шартқа бірнеше өзгеріс енгізуді талап етті және олар енгізілген деп жаңылысып, 9 қыркүйекте оған қол қойды. Оның көптеген талаптары үкімет тарапынан келешек шарттардың (әсіресе 6-шы шарт) құрамына енгенімен, кейбіреулері орындалмады. Өмірінің соңына дейін Пайпват Оттаваның өзіне қиянат жасағанын сезінді. Келесі он жыл бойы Пайпват Канада үкіметімен келіссөздер жүргізе берді. Ол және басқа да кри көшбасшылары, егер Британ тажы кри халқының тәуелсіздігіне кепілдік бермесе және оларға біріккен аумақ бермесе, қосымша шарттарға қол қоюдан бас тартты. Бұл мүмкін емес екені анық болған соң, Пайпват, кри көшбасшылары Коусесс және Формост Мэн, сондай-ақ Ассинибойн тайпалары Кипресс төбелеріндегі жерлерді резервациялауды сұрады. Сұралған аумақтардың барлығы бір-біріне іргелес болды және Оттава осы өтінішті мақұлдады, нәтижесінде тайпа біріккен аумаққа ие болды.
In 1875 Payipwat met with William J. Christie, Canadian treaty commissioner. Christie wanted Payipwat to sign Treaty 4, which had been negotiated a year earlier. Payipwat demanded several changes to the treaty and, incorrectly believing that they had been made, signed it on September 9, 1875. Although many of his requests were provided by the government as part of future treaties (particularly Treaty 6), several were not. Until his death, Payipwat felt betrayed by Ottawa. Over the next decade Payipwat continued to negotiate with the Canadian government. He and other Cree leaders refused to sign any additional treaties unless the Crown guaranteed the autonomy of the Cree people and grant them a united territory. When it became clear that this would not happen, Payipwat, Cree leaders Cowessess and Foremost Man, and the Assiniboine First Nations all requested reserves in the Cypress Hills. The requested territories were all adjacent, and Ottawa agreed to the request, effectively granting the tribe the united territory it sought.
Көтеріліс
1882 жылы бизон популяциясы азайып, ашаршылыққа тап болғандықтан Пайпват пен «Жас Иттер» Кипресс төбелерін тастап, орнына азық-түлік, жылқы және жабдық алуға келісті. Бірақ олар көп ұзамай қайтып келді. Келесі жылы ол тағы да кетуге келісті, бұл жолы Ассинибоядағы Индиан-Хедке, солтүстік-батыс шаруа полициясының сүйемелдеуімен барды. Пайпват Индиан-Хедке жеткен соң, өздерінің жеке аумағын құру мақсатымен халқын қайта ұйымдастыруға дереу кірісті. Пайпват қайтадан біршама сәттілікке қол жеткізді. Ол басқа кри тайпасының қорығының іргесінде жаңа қорық құруға рұқсат алды. 4 және 6-шарттарға бағынған басқа тайпалардың басшыларымен бірігіп, Оттавадан шарттарды қайта қарауды талап етті. Алайда 1885 жылы үкімет метистердің Солтүстік-Батыс көтерілісін пайдаланып, крилерге қарсы қысым жасады. Пайпваттың қорығының жанына әскери бекініс салынды. Көптеген басшылар көтерілісшілер ретінде тұтқындалды. Пайпват – аман қалған жалғыз басшы болды және оны полиция мен әскерилер тығыз бақылауда ұстады.
In 1882, facing starvation due to the declining buffalo herds, Payipwat and the Young Dogs agreed to leave the Cypress Hills in exchange for food, horses and supplies. However they returned in short order. The next year he again agreed to leave, this time to Indian Head, Assiniboia, and was escorted there by the North West Mounted Police. Once he arrived in Indian Head, Payipwat immediately set about organizing his people again with the goal of establishing their own territory. Payipwat again achieved some success. He gained permission to establish a new reserve immediately adjacent to another existing Cree reserve. He joined with other leaders of tribes subject to Treaties 4 and 6 to pressure Ottawa for treaty revisions. However, in 1885 the government exploited the Métis North West Rebellion to crack down on the Cree. A military fort was established next to Payipwat's reserve. Several other leaders were arrested as rebels. Payipwat was the only leader to survive, and he was closely monitored by the police and military.
Кейінгі жылдар
Пайпват крилердің арасында құрметті рухани көшбасшы болып қала берді және кри мәдениетін сақтауды және үлкен тәуелсіздікті қолдауды жалғастырды. Үкімет оған сенімсіздікпен қарады. 1902 жылы үнді агенті Уильям Моррис Грэм Пайпватты басшылыққа лайықсыздық үшін қызметтен шеттетуге тырысты. Ол 1892 жылы тыйым салынған Сушалық биді өткізгені үшін басшыны тұтқындағанда, соңында мұндайда жетті. 1902 жылдың 15 сәуірінде федералды үкімет Пайпватты басшылықтан шеттету туралы шешім қабылдады. Пайпват сол жылдың қыркүйек айында генерал-губернатор лорд Минтомен кездесті. Генерал-губернатор билерге тыйым салуды жоюға көндіруге тырысты, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. 1908 жылдың сәуірінде Пайпват өзінің резервациясында қайтыс болды.
Payipwat continued to be a respected spiritual leader among the Cree and continued to advocate for greater autonomy and promote the preservation of Cree culture. He was distrusted by the government. In 1902 Indian Agent William Morris Graham attempted to have Payipwat deposed as chief for incompetence. He eventually succeeded when he had the chief arrested for holding a Thirst Dance, a ceremony which had been banned in 1892. On April 15, 1902, the federal government removed Payipwat as chief. Payipwat met with Governor General Lord Minto in September of that year. The Governor General was persuaded to advocate for the lifting of the ban on the dances, but was unsuccessful. In April 1908, Payipwat died on his reserve.