Кіріспе

Әскери операциялар кезінде қаза тапқан қарулы күштердің мүшелері немесе азаматтарды жерлейтін орын. Соғыс қабірі – әскери наурындар мен операциялар кезінде қаза тапқан қарулы күштердің мүшелері немесе азаматтарды жерлейтін орын.

Анықтама

"Соғыс қабірі" термині тек қабірлерге ғана емес, соғыс кезінде батып кеткен кемелерге, сондай-ақ суға құлаған әскери ұшақтарға да қолданылады; бұл әсіресе экипаж мүшелері көлік құралының ішінде қаза тапқан жағдайда ерекше маңызға ие. Соғыс қабірінің жіктелуі тек жауынгерлік қимылдарда қаза тапқандармен ғана шектелмейді, сонымен қатар қызметтік міндетін орындау кезінде қайтыс болған әскери қызметшілерді де қамтиды. Мысалы, Қырым соғысында жаудың шабуылынан емес, аурудан көбірек әскери қызметшілер қаза тапты. Соғыс қабірлері мен бейбіт кезеңдегі азаматтық қабірлер арасындағы ең басты айырмашылық – жерленгендердің біртектілігі. Олар көбінесе салыстырмалы түрде қысқа мерзім ішінде, шектеулі географиялық аймақта қайтыс болады және бірнеше әскери бөлімнен құралған қызметшілерден тұрады. Екі дүниежүзілік соғыстағы қаза тапқандардың көп санына байланысты, соғыс қабірлері өте кең аумақты алып жатыр. Мысалы, Ұлыбританиядағы Бруквуд әскери бейіштесі – елдегі ең ірісі, онда Бірінші дүниежүзілік соғыстағы 1600-нан астам және Екінші дүниежүзілік соғыстағы 3400-ден астам әскери қызметшінің қабірі орналасқан, ал ауданы 15 гектарды (37 акр) құрайды. Керісінше, финляндиялық соғыс қабірлері көбінесе кішкентай болады, себебі Финляндия үкіметі Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін барлық қаза тапқан сарбаз бен әскери қызметшінің денесі туған ауылына қайтарылатыны туралы шешім қабылдады, осылайша Финляндияның дерлік барлық шіркеулерінде соғыс қабірі бар.

Австралия

Австралияда Аустралиялық соғыс қабірлері басқармасы соғыс зираттарының, учаскелерінің, жеке қабірлердің күтілуімен, соғыстан кейінгі естелік шараларымен және жауынгерлік ерліктерді еске алу ескерткіштерімен айналысады.

Қауымдастық

Ұлттар Достастығында, Достастықтың соғыс қабірлері комиссиясы 1.7 миллион қайтыс болған Достастықтың әскери қызметшілерін 153 елдегі 23 мыңнан астам бөлек жерлеу орындарында еске алуға жауапты. Ол алты мүше мемлекеттің (Ұлыбритания, Канада, Австралия, Жаңа Зеландия, Үндістан және Оңтүстік Африка) қаржылық қолдауымен жұмыс істейді.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда 67 кеме қазасы мен барлық су асты әскери ұшақтары 1986 жылғы Әскери қалдықтарды қорғау заңы бойынша "қорғалатын орындар" санатына жатады, бұл оларды зерттеуге және теңізден құтқаруға шектеулер қояды.

Испания

Испанияда соғыс қабірлері 1962 жылғы 60-шы заңмен қорғалады.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-тағы соғыс қабірлері АҚШ Ұлттық зираттар жүйесі және Америка шайқасы ескерткіштері комиссиясы басқаруында болады.

Германия

Германияда соғыс қабірлеріне мемлекет жауапкершілік тартады. "Соғыс қабірі" анықтамасына әскерилерден өзге, нацистік Германия мен ГДР-дің құрбандары да кіреді. Шетелде неміс соғыс қабірлерін күту комиссиясы (Volksbund deutscher Kriegsgräberfürsorge) неміс сарбаздарының мәйіттерін күтіп-баптауды өз міндетіне алады. Соғыс қабірлері заңмен қорғалады және мәңгілік бейіт құқығына ие. Соғыс қабірлері көбінесе азаматтық зираттарға енгізілген және оларды дерлік барлық зираттарда кездестіруге болады.

Танымал мәдениетте

Руперт Бруктың 1914 жылғы "Әскер" поэмасы – "Егер мен өлсем, мен туралы тек осыны ойлаңыздар: / Шетелдік даланың бір бұрышы мәңгілікке Англия болып қалады", – соғыс кезінде шетелде қаза табу мүмкіндігі туралы патриоттық өлең. Брук өзі Эгей теңізіндегі Скирос аралындағы соғыс қабіріне жерленген, ол Галлиполи науқанына қатысуға бағытталған жолда қайтыс болды. 2008 жылы құрылған Соғыс қабірлерінің фотосуреттері жобасы 1914 жылдан бүгінгі күнге дейін кез келген ұлттың барлық әскери қабірлері мен ескерткіштерінің атын және суреттерін жинап, мұрағат құруды мақсат етеді, бірақ ерекше назар Ұлттар Достастығының әскерлеріне қаратылған.