Жаңазеландиялық көркем үйрек (Жаңазеландиялық көркем үйрек)
Paradise shelduck
Жаңа Зеландияға тән, әдемі түсті қаз – Paradise shelduck (Tadorna variegata) туралы ақпарат. Еркек және ұрғашысының ерекшеліктері, көбеюі мен мінез-құлқы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құс түрлері
Species of bird
Жаннат қазы (Tadorna variegata), сондай-ақ, жаннат үйрегі немесе маори тілінде pūtangitangi деп аталады, қаз тұқымдас құс, қазға ұқсас үйректер тобы, және Жаңа Зеландияға ғана тән. Иоганн Фридрих Гмелин оны үйректер, қаздар және аққулармен бірге Anas туысына жатқызды. Аталық және аналық екеуінің де әдемі түстес қауырсындары бар: аталығының басы қара, денесі қара жолақты, ал аналығының басы ақ, денесі кәдімгі қызыл түсті. Олардың салмағы шамамен және ұзындығы шамамен құрайды. Жаннат қаздары өмір бойы жұптасып, көбінесе жұп болып өмір сүреді және желтоқсаннан ақпанға дейін қауырсындарын жаңартады. Олар негізінен шөппен қоректенеді, көбінесе жайылымдық шөптер мен кондық шөптерді жейді, бірақ түрлі жұмырқалы жәндіктерді де жейтіні байқалған. Жаңа Зеландияда олар маусымдық аңшылық нысаны ретінде ауланады, ал қазіргі күні IUCN Қызыл тізімі оларды ең аз қорғауға алынған түрлердің бірі деп санайды.
The paradise shelduck (Tadorna variegata), also known as the paradise duck, or pūtangitangi in Māori, is a species of shelduck, a group of goose like ducks, which is endemic to New Zealand. Johann Friedrich Gmelin placed it in the genus Anas with the ducks, geese, and swans. Both the male and female have striking plumages: the male has a black head and barred black body and the female has a white head with a chestnut body. They weigh between and are between in length. Paradise shelducks mate for life and usually live as pairs, and moult their feathers from December to February. They are primarily herbivorous, and mostly graze on pasture grasses and clover, but have been observed eating a wide range of invertebrates. They are seasonally hunted as a game bird throughout New Zealand, and today the IUCN Red List classifies them as a species of least concern.
Таксономия
Бейбіт шелдукі 1789 жылы неміс натуралисі Иоганн Фридрих Гмелин Карл Линнейдің «Жаратылыс жүйесі» еңбегінің қайта қаралып, кеңейтілген басылымында ресми түрде сипатталды. Ол оны анас туысына жататын басқа да үйректер, аққулар және қаздармен бірге қосты және *Anas variegata* есімді екі атау берді. Гмелин өзінің сипаттамасын 1785 жылы ағылшын орнитологы Джон Латхэмнің «Құстардың жалпы сипаттамасы» еңбегінде сипатталған Жаңа Зеландиядан келген «Бөлінген қаз» (Variegated goose) негізінде жасады. Табиғаттанушы Джозеф Бэнкс Латхэмге Тынық мұхитына жасаған екінші саяхатында Джеймс Куктың серігі болған Георг Форстер салған үйректің су бояуымен суретін ұсынды. Аналық құстың суреті 1773 жылдың сәуір айында Жаңа Зеландияның оңтүстік-батыс бұрышында орналасқан Даски-Саунд фиордында салынған. Бұл сурет қазір түрдің голотипі болып табылады және Лондонның Табиғи тарих мұражайында сақтаулы. Бейбіт шелдукі қазір неміс зоологы Фридрих Бойе 1822 жылы енгізген *Tadorna* туысына кіретін тағы бес түрмен бірге жіктеледі. Туыстың атауы француз тіліндегі үйрек деген мағынаны білдіретін *Tadorne* сөзінен алынған. *Variegata* сөзі латын тілінен аударғанда «көзге жарасымды, түрлі-түсті» дегенді білдіреді. Түр монотипті, яғни ешқандай түршесі танылмайды.
The paradise shelduck was formally described in 1789 by the German naturalist Johann Friedrich Gmelin in his revised and expanded edition of Carl Linnaeus's Systema Naturae. He placed it with all the other ducks, swans, and geese in the genus Anas and coined the binomial name Anas variegata. Gmelin based his description on the "Variegated goose" from New Zealand that had been described in 1785 by the English ornithologist John Latham in his A General Synopsis of Birds. The naturalist Joseph Banks had provided Latham with a water colour drawing of the duck by Georg Forster who had accompanied James Cook on his second voyage to the Pacific Ocean. The picture of a female bird was drawn in April 1773 at Dusky Sound, a fiord on the southwest corner of New Zealand. This picture is now the holotype for the species and is held by the Natural History Museum in London. The paradise shelduck is now placed with five other species in the genus Tadorna that was introduced by the German zoologist Friedrich Boie in 1822. The genus name comes from the French word Tadorne for the common shelduck. The specific epithet variegata is from the Latin variegatus meaning "variegated". The species is monotypic: no subspecies are recognised.
Сипаттама
Бейбіт балық – жынысына қарай ерекшеліктерімен ерекшеленетін, түрлі-түсті, ірі денелі үйрек. Аналық және еркек үйректердің құйрық асты бөлігі қоңыр, қанаттарының қауырсындары негізінен қара, ал екінші қауырсындары жасыл, ал қанаттарының үстіңгі жағы ақ түсті. Ересектің басы мен мойны көк қара, сопағы мен құйрығы қара; арқасы мен бүйірі ашық сары түсті ұсақ дақтармен көмкерілген. Аталықтың қанаттарында контрастты ақ үстіңгі қауырсындары және қара қауырсындары, металл жасыл түсті айна тәрізді қауырсындары және қызыл қоңыр түсті үштік қауырсындары болады. Еркек үйрек қара сұр бауыры, ақшыл сары кеудесі мен іштері, қоңыр құйрық асты және қанат асты, сондай-ақ қара қарындары, мүсі, аяқтары мен тырнақтары бар. Аналық, аталықтан айырмашылығы, толығымен ақ басы мен мойны және күңгірт сұр арқасы, ашық сары түсті ұсақ дақтармен көмкерілген. Қалғаны аталыққа өте ұқсас, бірақ аналықтың денесі жасы мен қауырсындарын жаңалау кезеңіне байланысты қоңырдың қараңғы немесе ашық түсіне ие. Капити аралы, Ұлы Барьер аралы және Стюарт аралында кездеседі. Олар Солтүстік аралдың құнарлы өзен жағалауларында, шаруалық бөгеттерінде және табиғи тоғандарында көптеп таралған. Оңтүстік аралда оларды көбінесе таулы өзен аңғарларында және биік тау көлдерінде кездестіруге болады, ал кейбіреулерін тау өзендерінде, жағалау жазықтарында және тұзды шығанақтарда табуға болады. Су қоймаларының жанындағы жерлер жас ұрпақ үшін бақша ретінде пайдалануға қолайлы көбею ортасы болып табылады, судың сапасы немесе тереңдігі таңдауға әсер етпейді, бірақ суға немесе судан алысқа көрініс беретін қолайлы жерлер таңдауға ықпал етеді. Көптеген таңдалған жерлерде су жиегіндегі шөптесін алқаптар және тығыз қамыс пен орман сияқты жасыруға арналған жағымды орта бар. Бұл құстардың судың қауіпсіздігіне жақын жерде тамақтануына мүмкіндік береді, ал тығыз өсімдіктермен қоршалған көлдер түнде тамақтану үшін де таңдалуы мүмкін. Ересектер негізінен шөпқоректі, жайылымдық шөптер мен кондыршаны артық жақсы көреді, ал жас ұрпақтар өмірінің алғашқы бес аптасында негізінен су жәндіктерін жейді, содан кейін құрлықта жайылымға шығады. Олар жайылымдық дақылдар, шөптер мен арамшөптердің тұқымдары, құрттар, жәндіктер және әртүрлі шаяндарды қоса алғанда, әртүрлі тамақпен қоректенеді. Жаңа Зеландияның Оңтүстік аралындағы Кентербери ауданындағы бір құстың тамақтануы туралы толық жазбасында құрлықтағы шөптердің, құрлықтағы және судағы омыртқасыздардың және кейбір су өсімдіктерінің көптеген жапырақтары мен тұқымдары көрсетілген. Құс ботулизміне шалдығудың эпизодтық жағдайлары ғана тіркелді.
The paradise shelduck is a colourful, large bodied species of duck that differs in features depending on the sex. Both females and males have chestnut colour undertails, primarily black wing feathers with green secondary wing feathers, and upper wing surface feathers that are white. The adult male has a blue black head and neck, with a black rump and tail; the back and flank are lightly flecked with a pale yellow colour. The wings of males have contrasting white upper coverts and black remiges, metallic green speculum feathers, and rusty brown tertials feathers. The male also has a dark grey flecked with pale yellow breast and abdomen, chestnut undertail and underwing, and black iris, bill, legs, and feet. The female, unlike the male, has an entirely white head and neck with a dark grey back heavily flecked with pale yellow. The rest is very similar to the male with the female's body being dark or light chestnut depending on age and stage of molting. Kapiti Island, Great Barrier Island, and Stewart Island. They are common around the hilly farmland characterised by fertile riversides, farm dams, and natural pools of the North Island. On the South Island, they can commonly be found in the tussock river valleys and high country lakes while a small number can be found in the mountain streams, coastal flats, and brackish inlets. Around water bodies are the preferred breeding habitat for which to use as a nursery area for young, the quality or depth of water does not influence the selection, but available vantage points with long views to or from water do influence the selection. Many chosen places have a grassland at the edge of the water and a cover for refuges which is dense, such as reedbeds and forest. This has the purpose of the birds being able to feed close to the water's safety, and lakes surrounded by dense vegetation might be chosen as well to feed at night. The adults are primarily herbivorous preferring pasture grasses and clover while the young eat mostly aquatic insects for the first five weeks of life before grazing on land. They can feed on a variety of food including grazing or pasture crops, seed heads of grasses and weeds, earthworms, insects, and a variety of crustaceans. An extensive record of one bird's diet from the Canterbury district, South Island, New Zealand shows a wide range of leaves and seeds of terrestrial herbs, terrestrial and aquatic invertebrates, and some aquatic plants. Only periodic cases of avian botulism have been reported to affect populations.
Аң аулау
Бұл түрге аң ауру барлық аралдарда кездеседі, мұнда аймаққа қарай алынған мөлшері 5%-дан 48%-ға дейін ауытқиды, ал орташа көрсеткіш 30% аспайды.
Hunting of the species happens throughout the islands where harvest numbers range from 5% to 48% depending on the region, with an average of just over 30%.
Қорғау
Бейбітшілік орнағанға дейінгі кезеңде орман жамылыстығының артуына байланысты жұмақ шелдуағының саны әлдеқайда аз болды. Бірақ, аралға қоныс аударушылар келіп, жайылымдық жерлерді дамыта бастағаннан кейін, олардың саны біртіндеп арта бастады. Алайда, популяцияның өсуі алдында, қоныс аударушылардың шамадан тыс аң аулауы мен пайдалануы салдарынан ол күрт құбылып тұрды. 1900-1920 жылдар аралығындағы қорғау шаралары және 1923-1939 жылдар аралығында Оңтүстік аралда аң аулауға шектеу қойылған арқасында ғана 1935 жылға қарай популяция тарихи шарына жетті. Бүгінде Халықаралық табиғатты қорғау одағы жұмақ шелдуағын тұрақты саны бар, ең аз қызығушылық тудыратын түр деп санайды, оның саны 600 000-ден 700 000-ға дейін жетеді.
Populations of the paradise shelduck used to be much smaller during pre settlement times due to the increased forest cover but after the settlers began to inhabit the island and clear the land for pastures the populations eventually began to rise. But before the population could rise, it fluctuated dramatically because of overhunting and exploitation by the settlers. Only through protective measures between 1900 and 1920 and limited shooting in the South Island from 1923 to 1939, could the population rise to historical heights by 1935. Today the Paradise shelduck is considered by the International Union for Conservation of Nature to be a species of least concern with stable populations, with a population in the range of 600,000 to 700,000.