Кіріспе

Америкалық ақын Лидия Хантли Сигорни (1 қыркүйек 1791 - 10 маусым 1865), Лидия Говард Хантли, XIX ғасырдың басында және ортасында американдық ақын, автор және баспагер болған. Ол "Хартфордтың тәтті әншісі" деп белгілі болды. Өмірі бойы 52 кітап жариялап, 300-ден астам мерзімді басылымдарда еңбек еткен ұзақ және жемісті әдеби мансапқа ие болды. Оның кейбір туындылары анонимді түрде жарық көрсе де, көпшілігі тек күйеуінің әйелі – Сигорни деген атпен жарияланды. XIX ғасырда Америка Құрама Штаттарында гүлденген лицей қозғалысы кезінде әйелдер оның құрметіне әдеби қоғамдар мен оқу үйірмелеріне ат қойды.

Ерте өмір

Миссис Сигорни Коннектикут штатының Норвич қаласында Езекиел Хантли мен Зервия Вентворт отбасында дүниеге келді. Олардың жалғыз баласы болған ол, әкесінің бірінші әйелі Лидия Хауардтың құрметіне аталған, ол Езекиелге үйленгеннен кейін көп ұзамай қайтыс болған еді. Өзінің «Өмір хаттары» атты өмірбаянында Сигорни ата-анасымен қарым-қатынасын, оларға қамқорлық ету туралы шешімін және осы қарым-қатынасқа кедергі келтіретін болғандықтан некеден аулақ болу ниетін сипаттайды. Менде одан аулақ болуға себеп болды. Мен ата-анамды ешқашан тастамаймын деп шештім. Олардың шексіз махаббатына өмір бойы қызмет ету арқылы ешқашан жауап бере алмайтынымды, және олардың жалғыз баласы, жалғыз тірегі мен құдайы ретінде, жүректі білетін Ол үшін бұл жауапкершілік қатаң қарастырылатынын сезіндім. Мен қартайған адамдарды бей-жай қараған адамдардың арасында көрдім, олар оларға қамқорлық етуді ауыртпалық деп есептеді, және менің жақын туыстары жоқ, нәзік ата-анам жалдамалы қызметкерлер мен бейтаныстардың өзгермелі мейірімділігіне тапсырылса деген ойға шыдауға болмады. Мен үшін әкем, он жетіге жуық болса да, қарт сияқты көрінді, мен ойланып отырғанда: «Маған ештеңеден бас тартпаған және маған тек махаббатпен сөйлеген ол, әлсіздігіне қарай қолын созса, оны қоршап тұратын ешкім болмай ма?» (241) дедім.

Білім беру және қыздар мектебі

Ол Норвич және Хартфордта білім алған. 1811 жылы Сигорни өзінің досы Нэнси Мария Хайдпен бірге Норвичте жас қыздарға арналған мектеп ашты. Нэнси Мария Хайдтың ауыруына байланысты мектеп жабылуға мәжбүр болды, ол енді сабақ бере алмады. Норвич мектебі жабылғаннан кейін, ол 1814 жылдан 1819 жылға дейін Хартфордта Дэниел Уодсворттың үйінде ұқсас мектеп ашты. Франсис Манваринг Коулкинс 1811 жылдың қыркүйегінде Норвич мектебіне қабылданды және одан кейін Сигорнимен жақын дос болып, жиі хат алмасып тұрды. Ол өте кішкентай кезінде көршісі, жесір Латроп онымен достық қарым-қатынаста болып, оның өсуіне көмектесті. Досы Мадам Латроп қайтыс болғаннан кейін, Лидия жесір Латроптың танысы, Джеремая Уодсвортқа [Коннектикут штатының Хартфорд қаласына] баруға жіберілді. Осы сапар Дэниел Уодсвортпен танысуға мүмкіндік берді. Дэниел оған қыздар мектебі ашуға көмектесіп, достарының қыздарын оқуға шақырды. 1815 жылы ол оның алғашқы еңбегін, «Проза мен өлеңдегі ғибралы туындылар» атты кітабын жариялауға көмектесті, басылымды ұйымдастырып, алғашқы редакциялауды өзі жасады. Сигорни Уодсвортты «мейірімді демеушісі» деп сипаттап, ол «баспагерлермен келісімшарт жасау, жазылымдарды жинау және тіпті түзету парақтарын тексеру сияқты барлық жауапкершілікті өз мойнына алғанын» айтты. Ол сондай-ақ, «Ол жалғыз жандарды қараңғылықтан шығарып, еркіндікке және жарқын күн сәулесіне жеткізуден ләззат алды» деді.

Жазулары мен сын-пикирлері

Сигорнидің негізгі тақырыптары өлім, жауапкершілік, дін, Құдайға деген мызғымас сенім және христиан діні, сондай-ақ еңбек еді. Ол көбінесе жақында қайтыс болған көршілері, достары мен таныстарына арнап елегиялар немесе өлеңдер жазған. Оның кейбір туындылары Виктория дәуірінің өлім туралы әдебиетін бейнелейді, онда өлім, әсіресе балалар үшін, жақсы орынға қашу ретінде қарастырылады. Сонымен қатар, республиканың құрылуымен байланысты көптеген өлеңдерде патриотизмнің күшті сезімі байқалады, және де кең ауқымды тарихи тақырыптарға негізделген көптеген өлеңдер бар. Ол құлдықты және жергілікті американдықтарға жасалған зұлымдықтарды айыптауда ерекше күш көрсетті. Оның шығармаларының тағы бір жағы – юмор, ол (1827) және (1834) сияқты өлеңдерде жиі көрінеді; бұл оның балалар өлеңдеріне де қатысты, мысалы, (1836). Бір замандас сыншы оның моральдық қағидаларға толы туындыларын "найзағай емес, жұмсақ жаңбыр" деп сипаттаған. Ол өмірінде зор танымалдыққа ие болды және "Америкалық Хеман", "Хартфордтың тәтті әншісі" және "әйел Милтон" сияқты бірнеше лақап аттарға ие болды. Оның шығармаларына Ханна Мор, Уильям Вордсворт және Уильям Каупердің еңбектері әсер еткен.

Әдебиетті жүргізу

Қоғамның гендерлік сфераларын жақтаушы Сигорни, гендерлік риторикалық теорияны құруда Ханна Мордың үлгісін ұстанды. 1835 жылы Лидия Сигорни «Гарафилия Мохалби» атты көрнекті өлеңін қамтыған «Зинзендорф және басқа да өлеңдер» атты жинағын жариялады. Америкалық суретші және миниатюра шебері Энн Холл да осы тақырыпты миниатюралық портретте бейнеледі, кейін ол Бостондық гравер Э. Галладеттің танымал гравюрасына айналды. Карл Гартнер «Гарафилия» атты мазурка жазды, сондай-ақ сол атпен кеме де болды. Гарафилия Мохалби грек Тәуелсіздік соғысы кезінде түріктер тарапынан жеті жасында тұтқынға алынған. Ол ұрланып, америкалық саудагер Джозеф Лэнгдонға құл ретінде сатылды. Ол оны босатып, өзінің қызындай асырады. Гарафилия Бостонға оның отбасымен бірге тұруға жіберілді. Үш жылдан кейін Мохалби 1830 жылы 13 жасында қайтыс болды және бұл оқиға көркемдік қозғалыстың тақырыбына айналды. Сигорнидің екінші нұсқаулық кітабы «Студенттерімге хаттар» 1837 жылы жарық көрді. Бұл кітапта Сигорни айтылу мен әңгімелесуге баса назар аударады және әйелдер, тіпті олар көпшілік алдында сөйлемейтін болса да, дұрыс айтуды үйренуі керек деп мәлімдейді. Сигорнидің пікірінше, әйелдердің әңгімелесуі үш ережеге сай болуы керек: ол құаныш сыйлауы керек, білім беруі керек және жұбатуы керек. Сигорни сонымен қатар кейде үндемеудің қадірін де атап өтті және әйелдің рөлінің бір бөлігі – жақсы тыңдаушы болу екенін айтты. Ол өз заманының ең танымал жазушыларының бірі болды, Америка Құрама Штаттарында да, Англияда да, оны «америкалық Хеман» деп атады. Оның жазбалары табиғат, тұрмыстық және діни өмір, қайырымдылық мәселелері туралы еркін ойлаумен, әдемілікпен және терең оймен сипатталды, бірақ олар көбінесе сезімтал, нұсқаулық және жалпылама болды. Оның бос өлеңдері мен табиғат суреттері кейде Брайантты еске түсіреді. Оның ең сәтті өлеңдері – «Ниагара» және «Индейка есімдері». Соңғысы 2010 жылы шыққан «Leave Your Sleep» альбомы үшін Натали Мерчантпен музыкаға қосылды. Өмір бойы ол қайырымдылық және білім беру саласында белсенді қатысты (1911 жылғы Encyclopædia Britannica). Оның ең танымал туындыларының бірі – американдық аборигендердің мәселелері мен әділетсіздіктері. Құлдық пен ішкі көші-қондағы әлеуметтік реформаның ерте жақтаушысы болған Сигорни өзінің беделін қоғамдағы қанағаттандырылмаған мүшелерге көмектесу үшін пайдалануға міндетті деп санады. Өлгеннен кейін жарық көрген «Өмір хаттары» атты автобиографиясында Сигорни «жақсылықтың құралы болу» үмітімен жазғанын айтты. Оның ықпалы зор болды. Ол көптеген жас әйелдерді ақын болуға шабыттандырды. Teed: Лидия Сигорни өзін арнаған, табысты жазушы ретінде өзінің құрметіне бөленген гендерлік рөлдердің негізгі элементтерін бұзды. Осылайша ол елдегі жас, болашақ жазушы әйелдерге атақ-даңқ пен экономикалық табысқа жету мүмкіндігін көрсетті (19). Қасиетті. Е. Б. Хантингтон оның өлімінен кейін көп ұзамай оның өмірі туралы шағын мақала жазды. Ол оның табысының себебін «өзінің таланты мен табысымен, ерекше мейірімділігімен, өмірінің барлық кезеңінде өзгелерге қуаныш пен батаның көзі болғандықтан» деп түсіндірді. Оның ізгілігі оны ұлылыққа жеткізді. Оның жан-жақты ізгі ниеті оған күш берді. Оның сүйіспеншілікпен жасалатын мейірімділігі оның есімін әр жерде құрметті етіп жасады» (85). Ол басқаларды шабыттандыру үшін жазды, ал Хантингтон оның сәтті болғанын сезінді. Ол көптеген (шамамен 300) мерзімді басылымдарға (1911 жылғы Encyclopædia Britannica) және 67 кітапқа екі мыңнан астам мақала жазды. 1844 жылы Айова штатының Кьюк округінің орталығы Сигорни қаласы оның құрметіне аталды. Лидияның үлкен суреті әлі күнге дейін округтік соттың вестибюлінен орын алған. Оның «Теңіз үшін өлеңдер» (1850) кітабынан алынған өлеңі 2019 жылғы «The Lighthouse» фильмінде бірнеше рет қолданылды.

Танымал мәдениет

1837 жылы Генри Расселл Сигурнидің өлеңін "Вашингтонның қабірі" әні үшін пайдаланды.