Шаңырақтың үстіндегі скрипкашы

Кіріспе

1964 жылы шыққан мюзикл

"Қотырғыдағы скрипкашы" – Джерри Бок музыкасын, Шелдон Харник сөздерін және Джозеф Стайн кітабын жазған мюзикл. Оқиға 1905 жылға немесе оған жуық кезеңде Императорлық Ресейдегі еврей қоныс ауданында (Pale of Settlement) өтеді. Ол Шолем Алейхемнің "Тевье мен оның қыздары" (немесе "Тевье сүтші") және басқа да әңгімелеріне негізделген. Оқиғаның ортасында Анатевка ауылының сүтшісі Тевье тұр, ол сыртқы әсерлер отбасының өміріне қатысқанда еврей діни және мәдени дәстүрлерін сақтауға тырысады. Ол үш үлкен қызының сүйіспеншілікке құмарлықпен үйленгісі келетін ерік-жігерлі әрекеттерімен күресуі керек; олардың күйеу таңдаулары Тевье үшін көбінесе ұнамсыз болады. Патшаның жарлығы еврейлерді олардың ауылынан қуады. 1964 жылы сахнаға қойылған түпнұсқа Бродвей қойылымы тарихта 3000 қойылымнан асып түскен алғашқы мюзикл болып табылады. "Қотырғыдағы скрипкашы" шамамен 10 жыл бойы Бродвейдегі ең ұзақ сахналанған мюзикл рекордын сақтап тұрды, бірақ "Жасылдар" (Grease) одан басып өтті. Бұл қойылым өте табысты және жоғары бағаланған. Ол тоғыз "Тони" сыйлығын жеңіп алды, оның ішінде "Ең жақсы мюзикл", "Музыка", "Кітап", "Режиссура" және "Хореография" номинацияларын қамтыды. Одан кейін Бродвейде бес қайта қойылым жасалды және 1971 жылы өте сәтті фильм түсірілді, сонымен қатар ол халықаралық деңгейде үлкен танымалдылыққа ие болды. Сондай-ақ, ол мектептер мен қоғамдық өндірістер үшін танымал таңдау болып табылады.

Өмірбаян

"Қолыстағы скрипкашы" – Шолем Алейхемнің 1894-1914 жылдар аралығында еврейлердің Ресей империясының қоныстану аймағындағы ауылдағы өмірі туралы жазған "Тевье (немесе Тевье сүтші) және оның қыздары" атты әңгімелер сериясына негізделген. Бұл әңгімелер Алейхемнің қазіргі Киевтің маңында өскен кезінен бастау алады. Оған Марк Зборовски мен Элизабет Герцогтың "Өмір – адамдармен" атты кітабы да әсер етті. Алейхем өлімінде аяқталмаған, бірақ 1919 жылы Идиш өнер театрымен идиш тілінде қойылған және 1930 жылдары фильмге түсірілген әңгімелерден драматикалық бейімделу жазды. 1950 жылдардың соңында Арнольд Перлдің "Тевье және оның қыздары" атты мюзиклі сахналанды. Роджерс пен Хаммерштейн, содан кейін Майк Тодд бұл мюзиклді Бродвейге әкелуді ойлады, бірақ идеядан бас тарды. Инвесторлар мен БАҚ өкілдері "Қолыстағы скрипкашының" негізгі көрермендерді тарту үшін "тынышсыз еврейлік" болып көрінуі мүмкін деп қорқады. Басқа сыншылар оны тым мәдени тазартылған, "орташа" және беткей деп санады; Филип Рот, "The New Yorker" журналында жазған, оны штетл китчі деп атады. Мысалы, ол жергілікті орыс офицерін Шолом Алейхем сипаттағандай қатыгез емес, мейірімді ретінде бейнелейді. Алейхемнің әңгімелері Тевье жалғыз қалған күйде аяқталады, оның әйелі қайтыс болып, қыздары шашырап кетеді; ал "Қолыстағы скрипкашыда" отбасы мүшелері тірі және көпшілігі Америкаға бірге көшіп кетеді. Жазушылар мен Роббинс мюзиклді "Тевье" деп атауды қарастырды, бірақ Марк Шагалдың түрлі суреттерінен (Жасыл скрипкашы (1924), "Өлім" (1924), Скрипкашы (1912)) шабыттанған атауға тоқтады, ол сонымен қатар бастапқы сахналық дизайнына да әсер етті. Көпшілік ойлағаннан айырмашылығы, "мюзиклдің атауы ешқандай нақты суретті білдірмейді". Репетиция кезінде жұлдыздардың бірі, еврей актері Зеро Мостель, Роббинспен келіспеді, өйткені Роббинс Америка Құрама Штаттарының антиамерикандық қызметтері жөніндегі комитетінің алдында куәлік берген және еврей тегін жұрттан жасырған. Басқа актерлер де Роббинспен келіспеді, ол "актерлерді қорлаған, дизайнерлерді есінен шығарған және Хал Принстің жақсы мінезін қиындыққа салған" деп айтылды. Тевье, бес қызы бар кедей сүтші. Ол өзінің дін дәстүрлерін берік сақтайды, бірақ үш үлкен қызының іс-әрекеттері оның көптеген сенімдерін сынақтан өткізеді. Голде, Тевьедің өткір тілді әйелі. Олардың үлкен қызы Цайтель, он тоғыз жаста. Ол балалық шағындағы досы Мотелді жақсы көреді және оған тұрмысқа шығады, ол кедей болса да, әкесінен Лазар Вольфпен үйленуге мәжбүрлемеуін сұрайды. Олардың он жеті жастағы қызы Ходел. Ақылды және қайратты, ол Перчикке ғашық болып, кейіннен оған Сібірде қосылады. Олардың қызы Чава, он бес жаста. Ұялшақ, кітап оқуға құмар қыз, Федкаға ғашық болады. Мотел Камзойл, кедей, бірақ еңбекқор тігінші, Цайтельді жақсы көреді және кейіннен оған үйленеді. Перчик – Анатевкаға келген студент-революционер, Ходелге ғашық болады. Ол Киевке кетеді, тұтқындалады және Сібірге айдалады. Федка, жас христиан. Ол Чаваның кітап оқуға деген құштарлығын бөліседі және ресейліктердің еврейлерге жасаған қатыгездігіне ашуланады. Лазар Вольф, ауылдың бай қасапшысы. Фрума Сараның жесірі. Цайтельмен үйленуге тырысады. Йенте, ауылдың сөйкеуші, Цайтель мен Лазарды үйлендіреді. Тзеитель әже, Голденің қайтыс болған әжесі, Тевьедің "қорқынышында" қабірден қайта тіріледі. Фрума Сара, Лазар Вольфтың қайтыс болған әйелі, ол да "қорқынышта" қабірден қайта тіріледі. Раввин, ауылдың дана басшысы. Констебль, жергілікті орыс полициясының бастығы, христиан.

Fiddler on the Roof is based on Tevye (or Tevye the Dairyman) and his Daughters, a series of stories by Sholem Aleichem that he wrote in Yiddish between 1894 and 1914 about Jewish life in a village in the Pale of Settlement of Imperial Russia at the turn of the 20th century. The stories are based on Aleichem's own upbringing near modern day Kyiv (fictionalized as Yehupetz). It is also influenced by Life is with People, by Mark Zborowski and Elizabeth Herzog. Aleichem wrote a dramatic adaptation of the stories that he left unfinished at his death, but which was produced in Yiddish in 1919 by the Yiddish Art Theater and made into a film in the 1930s. In the late 1950s, a musical based on the stories, called Tevye and his Daughters, was produced off Broadway by Arnold Perl. Rodgers and Hammerstein and then Mike Todd briefly considered bringing this musical to Broadway but dropped the idea. Investors and some in the media worried that Fiddler on the Roof might be considered "too Jewish" to attract mainstream audiences. Other critics considered that it was too culturally sanitized, "middlebrow" and superficial; Philip Roth, writing in The New Yorker, called it shtetl kitsch. For example, it portrays the local Russian officer as sympathetic, instead of brutal and cruel, as Sholom Aleichem had described him. Aleichem's stories ended with Tevye alone, his wife dead and his daughters scattered; at the end of Fiddler, the family members are alive, and most are emigrating together to America. The writers and Robbins considered naming the musical Tevye, before landing on a title suggested by various paintings by Marc Chagall (Green Violinist (1924), Le Mort (1924), The Fiddler (1912)) that also inspired the original set design. Contrary to popular belief, the "title of the musical does not refer to any specific painting". During rehearsals, one of the stars, Jewish actor Zero Mostel, feuded with Robbins, whom he held in contempt, because Robbins had testified before the House Un American Activities Committee and hid his Jewish heritage from the public. Other cast members also had run ins with Robbins, who reportedly "abused the cast, drove the designers crazy [and] strained the good nature of Hal Prince". Tevye, a poor milkman with five daughters. A firm supporter of the traditions of his faith, he finds many of his convictions tested by the actions of his three oldest daughters. Golde, Tevye's sharp tongued wife. Tzeitel, their oldest daughter, about nineteen. She loves her childhood friend Motel and marries him, even though he's poor, begging her father not to force her to marry Lazar Wolf. Hodel, their daughter, about seventeen. Intelligent and spirited, she falls in love with Perchik and later joins him in Siberia. Chava, their daughter, about fifteen. A shy and bookish girl, who falls in love with Fyedka. Motel Kamzoil, a poor but hardworking tailor who loves, and later marries, Tzeitel. Perchik, a student revolutionary who comes to Anatevka and falls in love with Hodel. He leaves for Kyiv, is arrested and exiled to Siberia. Fyedka, a young Christian. He shares Chava's passion for reading and is outraged by the Russians' treatment of the Jews. Lazar Wolf, the wealthy village butcher. Widower of Fruma Sarah. Attempts to arrange a marriage for himself to Tzeitel. Yente, the gossipy village matchmaker who matches Tzeitel and Lazar. Grandma Tzeitel, Golde's dead grandmother, who rises from the grave in Tevye's "nightmare". Fruma Sarah, Lazar Wolf's dead wife, who also rises from the grave in the "nightmare". Rabbi, the wise village leader. Constable, the head of the local Russian police, a Christian.

Бастапқы туындылар

1964 жылдың шілде және тамыз айларында Детройттегі Фишер театрында, содан кейін тамыз бен қыркүйек айларында Вашингтонда сынақтан өткеннен кейін, түпнұсқа Бродвей қойылымы 1964 жылдың 22 қыркүйегінде Император театрында ашылды, 1967 жылы Маджестик театрына, ал 1970 жылы Бродвей театрына көшірілді. Қойылым рекордтық 3242 көрсетімді өткізді. Бұл қойылымды Джером Роббинс режиссерлік етіп, хореографиясын да қойды – ол Бродвейдегі соңғы түпнұсқалық сахналық қойылымы болды. Марк Шагалдың картиналарының стилінде жасалған декорацияларды Борис Аронсон салған. Шагалдың туындыларынан шабыттанған түрлі-түсті логотипті Том Морроу жасады. Шагалға мюзикл ұнамаған деген хабар бар. Флоренс Стэнли Йенте рөлін қойылым басталғаннан кейін тоғыз айдан соң иеленді. Бұл қойылымға салған әрбір долларға 1574 доллар табыс әкелді. Ол он Тони сыйлығына иегерлік етуге ұсынылып, оның тоғызын жеңіп алды, соның ішінде «Үздік мюзикл», «Үздік музыка», «Үздік пьеса», «Үздік режиссура» және «Үздік хореография» сыйлықтары, сондай-ақ Мостель мен Карнилова актерлік өнері үшін сыйлықтарды жеңіп алды. Басты рөлдерде Топол Тевье рөлінде, ол бұрын Тель-Авивте ойнаған, ал Мириам Карлин Голде рөлінде ойнады. Алфи Басс, Лекс Годсмит және Барри Мартин кейін Тевье рөлін сомдады. Топол кейін 1971 жылғы фильмде Тевье рөлін ойнады, ол үшін ол «Оскар» сыйлығына ұсынылды, және келесі төрт онжылдық бойында бірнеше қайта қойылымдарда ойнады. Шоу 1983 жылы Лондонның Apollo Victoria театрында және 1994 жылы Лондон Палладиумында қысқа мерзімге қайта қойылды.

Бродвей қайта жаңғырулары

Бродвейдегі алғашқы қайта қойылым 1976 жылғы 28 желтоқсанда ашылды және Қысқы бақ театрында 176 қойылым көрсетілді. Тевье рөлін Зеро Мостель ойнады. Роббинс режиссерлік пен хореографияны жүзеге асырды. Екінші Бродвей қайта қойылымы 1981 жылғы 9 шілдеде ашылды және Линкольн орталығындағы Нью-Йорк штатының театрында шектеулі (53 қойылым) көрсетілді. Тевье рөлінде Гершель Бернарди, Голде рөлінде Карнилова ойнады. Басқа актерлер қатарында Лиз Ларсен, Февш Финкель, Лоуренс Лериц және Пол Липсон болды. Роббинс режиссерлік пен хореографияны жүзеге асырды. Бродвейдегі үшінші қайта қойылым 1990 жылғы 18 қарашада ашылды және Джордж Гершвин театрында 241 қойылым көрсетілді. Топол Тевье, ал Марсия Льюис Голде рөлін сомдады. Роббинстің қойылымын Рут Митчелл және хореограф Сэмми Даллас Бейс жаңартып қойды. Бұл қойылым «Ең үздік қайта қойылым» номинациясы бойынша «Тони» сыйлығын жеңіп алды. 2004 жылғы 26 ақпанда төртінші Бродвей қайта қойылымы ашылды және Минскофф театрында 36 алдын ала көрсетілім мен 781 қойылым көрсетілді. Альфред Молина, кейін Харви Файрштейн Тевье рөлінде, Рэнди Графф, кейін Андреа Мартин және Рози О'Доннелл Голде рөлінде ойнады. Барбара Барри, кейін Нэнси Опель Йенте, Лора Мишель Келли Ходел және Лия Мишель Спринце рөлін ойнады. Режиссерлік жұмысын Дэвид Лево жүзеге асырды. Бұл қойылымда Йентенің «The Rumor» әнінің орнына Йенте мен тағы екі әйелге арналған «Topsy Turvy» әні қосылды. Бұл қойылым алты «Тони» сыйлығына иегер болды, бірақ бір де бір жүлде жеңіп алмады. 2014 жылғы маусым айында шоудың 50 жылдығына орай, Нью-Йорк қаласындағы Town Hall-да National Yiddish Theatre Folksbiene пайдасына гала-кеш және кездесу өтті. Бродвейдің бесінші қайта қойылымы 20 қарашада алдын ала көрсетілімдерді бастады және 2015 жылғы 20 желтоқсанда Бродвей театрында ашылды. Бартлетт Шер режиссерлікпен, ал Хофеш Шехтер хореографиямен айналысты. Орындаушылар құрамында Тевье рөлінде Дэнни Бурштейн, Голде рөлінде Джессика Хехт, Цайтель рөлінде Александра Сильбер, Мотель рөлінде Адам Кантор, Перчик рөлінде Бен Раппапорт, Ходел рөлінде Саманта Масселл және Чава рөлінде Мелани Мур болды. Джуди Кун 2016 жылғы 22 қарашада Голде рөлінде Гекті соңғы бес аптаға ауыстырды. Дизайнерлер қатарында Майкл Йерган (декорациялар), Кэтрин Зубер (костюмдер) және Дональд Холдер (жарықтандыру) болды. Бастапқы сын-пікірлер көбінесе оң болды, Бурштейн мен қойылымның әсерлі екені айтылды. Бұл қойылым үш «Тони» сыйлығына ұсынылды, бірақ ешқайсысын жеңіп алмады. 463 қойылымнан кейін 2016 жылғы 31 желтоқсанда жабылды. Шердің режиссерлік еткен өндірісінің АҚШ/Канада туры 2018 жылы басталды және 2020 жылғы наурызда COVID-19 пандемиясы салдарынан тоқтатылды; ол 2021 жылы қайта басталды және 2023 жылға дейін жалғасты. Тевье рөлін 2022 жылға дейін Ежекель Лазаров ойнады, кейін Дэнни Арнольд бірнеше ай бойы рөлді атқарды, ал соңғы айларда Джонатан Хашмонай ойнады.

The first Broadway revival opened on December 28, 1976, and ran for 176 performances at the Winter Garden Theatre. Zero Mostel starred as Tevye. Robbins directed and choreographed. A second Broadway revival opened on July 9, 1981, and played for a limited run (53 performances) at Lincoln Center's New York State Theater. It starred Herschel Bernardi as Tevye and Karnilova as Golde. Other cast members included Liz Larsen, Fyvush Finkel, Lawrence Leritz and Paul Lipson. Robbins directed and choreographed. The third Broadway revival opened on November 18, 1990, and ran for 241 performances at the George Gershwin Theatre. Topol starred as Tevye, and Marcia Lewis was Golde. Robbins' production was reproduced by Ruth Mitchell and choreographer Sammy Dallas Bayes. The production won the Tony Award for Best Revival. A fourth Broadway revival opened on February 26, 2004, and ran for 36 previews and 781 performances at the Minskoff Theatre. Alfred Molina, and later Harvey Fierstein, starred as Tevye, and Randy Graff, and later Andrea Martin and Rosie O'Donnell, was Golde. Barbara Barrie and later Nancy Opel played Yente, Laura Michelle Kelly played Hodel and Lea Michele played Sprintze. It was directed by David Leveaux. This production replaced Yente's song "The Rumor" with a song for Yente and two other women called "Topsy Turvy". The production was nominated for six Tonys but did not win any. In June 2014, to celebrate the show's 50th anniversary, a gala celebration and reunion was held at the Town Hall in New York City to benefit National Yiddish Theatre Folksbiene, with appearances by many of the cast members of the various Broadway productions and the 1971 film, as well as Sheldon Harnick, Chita Rivera, Karen Ziemba, Joshua Bell, Jerry Zaks and others. The fifth Broadway revival began previews on November 20 and opened on December 20, 2015, at the Broadway Theatre, with concept and choreography based on the original by Robbins. Bartlett Sher directed, and Hofesh Shechter choreographed. The cast starred Danny Burstein as Tevye, with Jessica Hecht as Golde, Alexandra Silber as Tzeitel, Adam Kantor as Motel, Ben Rappaport as Perchik, Samantha Massell as Hodel and Melanie Moore as Chava. Judy Kuhn replaced Hecht as Golde on November 22, 2016, for the last five weeks of the run. Designers include Michael Yeargan (sets), Catherine Zuber (costumes) and Donald Holder (lighting). Initial reviews were mostly positive, finding Burstein and the show touching. The production was nominated for three Tony Awards but won none. It closed on December 31, 2016, after 463 performances. The U. S./Canadian tour of the Sher directed production began in 2018 and was interrupted in March 2020 by the COVID 19 pandemic; it resumed in 2021 and continued into 2023. The role of Tevye has been played by Yehezkel Lazarov into 2022, Danny Arnold then assumed the role for several months, and the last months are being played by Jonathan Hashmonay.

Ұлыбританияның басқа да өндірістері

2003 жылы ұлттық гастроль жетеу ай бойы Джулиан Вулфордтың режиссерлігімен және Крис Хокингтің хореографиясымен, жаңашыл безендіріліспен өтті. Койылымның минималистік декорациясы мен костюмдері бір түсті болды, ал Фрума Сара 12 футтық қуыршақ түрінде бейнеленді. Бұл қойылым 2008 жылы Джо МакГаннның басты рөлде ойнауымен қайта қойылды. Шоу 2013 және 2014 жылдары Ұлыбритания бойынша тағы да гастрольдік сапар жасады, онда Пол Майкл Глазер Тевье рөлінде ойнады, ал режиссура мен хореографияны Крейг Ревел Хорвуд жүзеге асырды. 2017 жылдың 10 шілдесінен 2 қыркүйегіне дейін Чичестер фестиваль театрында қайта жаңғырылған қойылымда режиссерлік құқығы Дэниел Эванске тиесілі болды, ал Тевье рөлін Омид Джалили, Голде рөлін Трейси Энн Оберман сомдады.

Австралиялық фильмдер

Австралиялық түпнұсқа 1967 жылдың 16 маусымында Сиднейдегі «Ең Көркем Театрда» (Her Majesty's Theatre) көрсетілді. Тевье рөлінде Хейс Гордон, Голде рөлінде Бриджид Ленихан ойнады. Қойылым екі жыл бойы сахнада болды. Австралия операсы 1984 жылы алғашқы кәсіби қайта қою гастрольдік сапарында ұйымдастырды, онда Гордон қайтадан Тевье рөлін сомдады. Федка рөлін жас Энтони Уорлоу ойнады. 1998, 2005, 2006 және 2007 жылдары Топол австралиялық қойылымдарда Тевье рөлін Сидней, Брисбен, Мельбурн, Перт, Веллингтон және Окленд қалаларында қайта ойнады. Музыкалық 2015-2016 жылдары Мельбурн мен Сиднейде қайта жанданды, онда Энтони Уорлоу Тевье, Сигрид Торнтон Голде және Лиор Мотель рөлінде ойнады.

Солтүстік Американың басқа да көрнекті фильмдері

Тополдың "Қолыңғыр үстіндегі скрипкашы" қойылымының саяхаты: 2009 жылдың 20 қаңтарында Делавэр штатындағы Уилмингтон қаласында басталды. Топол 2009 жылдың қарашасында бұлшық еттерінің жыртылуына байланысты саяхаттан шықты. Оның орнына Харви Файрштейн мен Теодор Бикель келді. Актерлік құрамында Мэри Стоут, Сьюзан Селла, Билл Нолт, Эрик Либерман, Рене Стробер және Стивен Ли Андерсон болды. Ұлттық идиш театры Фолксбиене Джоэл Грейдің режиссерлігімен, Шрага Фридманның аудармасында "Фидлер Афн Дах" идиш тіліндегі нұсқасын Нью-Йорктегі еврей мұрасы мұражайында қойды. Бұл аударма алғаш рет 1965 жылы Израильдегі қойылымда қолданылған. Актерлік құрамында Джеки Хоффман (Енте), Стивен Скайбелл (Тевье), Дэниел Кан (Пертшик), Стефани Линн Мейсон (Ходел) және Ракель Нобиль (Шпринце) рөлдерін сомдады. Көрерменге көрсетілімдер 4 шілдеде басталды, ал премьера 2018 жылдың 15 шілдесінде өтті. Қойылым сол жылдың соңына дейін жалғасты. Содан кейін ол Бродвейден тыс, 42-ші сахнаға көшірілді, онда Скайбелл, Хоффман, Мейсон және Нобиль өз рөлдерін қайта ойнады. Көрерменге көрсетілімдер 11 ақпанда басталды, ал премьера 2019 жылдың 21 ақпанында өтті. Музыкалық сахналауды Сташ Кмиц жасады (Роббинстің түпнұсқа хореографиясы негізінде), сахналық безендіруді Беоулф Борит, костюмдерді Энн Хоулд Уорд, дыбысты Дэн Мозес Шрайер және жарықтандыруды Питер Качжоровски жасады. Қойылым 2020 жылдың 5 қаңтарында аяқталды. Ол 2019 жылғы "Музыкалық қойылымды жаңарту үшін Драмалық үстел" сыйлығына ие болды.

Халықаралық және әуесқойлық қойылымдар

Мюзикл халықаралық хит болды, алғашқы қойылымдары бүкіл Еуропа, Оңтүстік Америка, Африка және Австралияда ойнатылды; музыкалық премьерадан кейінгі алғашқы үш онжылдықта бұрынғы Батыс Германияда 100 түрлі қойылым жасалды, ал Берлин қабырғасы құлағаннан кейін бес жыл ішінде бұрынғы Шығыс Германияда 23 қойылым қойылды; және бұл Токиода бұрын-соңды көрінген ең ұзақ уақыт бойы жүретін музыкалық қойылым болды. BroadwayWorld журналының хабарлауынша, мюзикл "Парижден бастап Пекинге дейінгі әлемнің барлық ірі қалаларында" қойылды. 1960 жылдары Тель-Авивте иврит тілінде сахналық қойылым жасалды. Бұл нұсқа соншалықты табысты болды, сондықтан 1965 жылы Годик Шрага Фридман аударған идиш тіліндегі нұсқасын шығарды. 2008 жылы Тель-Авивтегі Камери театрында алты жылдан астам уақыт бойы иврит тілінде қойылым көрсетілді. Оны режиссер Моше Кептен, хореограф Деннис Кортни және басты рөлді Натан Датнер сомдады. Un violon sur le toît француз тілінде Париждегі Мариньи театрында 1969 жылдың қарашасынан 1970 жылдың мамырына дейін, содан кейін 1971 жылдың қыркүйегінен қаңтарға дейін (барлығы 292 спектакль) Иван Реброфф Тевье және Мария Мурано Голде рөлінде ойнады. 2005 жылы Париждегі Comédia театрында Франк Винсент Тевье және Изабел Феррон Голде рөлінде тағы бір бейімдеу жасалды. Стратфорд Шекспир фестивалі 2013 жылдың сәуірінен қазан айына дейін фестиваль театрында Донна Фёренің режиссерлігі мен хореографиясы бойынша мюзиклді қойды. Онда Скотт Вентворт Тевье рөлін ойнады. Итальян нұсқасы, Il violinista sul tetto, лирикасы идиш тілінде орындалды, ал сахнадағы оркестр хор ретінде қызмет етті, 2004 жылы Мони Овадия Тевье және режиссер ретінде гастрольдік қойылым жасады; ол Реджио-Эмилиядағы Театро Муниципаль Валлиде ашылды. Мюзикл жылына АҚШ-та ғана шамамен 500 әуесқойлық қойылымды қабылдайды.

Фильмдердегі бейімделулер мен жазбалар

1971 жылы United Artists кинокомпаниясы Норман Джуисонның режиссерлігімен және продюсерлігімен фильмнің нұсқасын шығарды. Басты рөлде Қайым Топол ойнады. Фильм киносыншылардан көбінесе жағымды пікірлер алды және 1971 жылдың ең табысты фильмі болды. «Скрипач» (Fiddler) сегіз «Оскар» номинациясын алды, оның ішінде «Үздік фильм», Джуисон үшін «Үздік режиссер», Топол үшін «Басты рөлдегі үздік актер» және Леонард Фрей үшін «Қосалқы рөлдегі үздік актер» (Мотель рөлінде; Бродвейдің түпнұсқалық қойылымында Фрей раввиннің ұлы болған). Ол үш жүлде жеңіп алды, соның ішінде дирижер-әндерші Джон Уильямс үшін «Үздік музыка/бейімдеу». Фильм нұсқасында Йенте кейіпкерінің рөлі қысқартылды, ал Перчиктің Ходелге арналған «Енді менің бәрім бар» әні кесіліп, Киевтегі бір көрініспен ауыстырылды. Бродвейдің түпнұсқалық қойылымының «Шагалдың түстер палитрасы» Анатевка ауылының шынайы және реалистік бейнесімен алмастырылды. Театр тарихшысы Джон Кенрик 1964 жылы RCA Victor шығарған Бродвейдің түпнұсқалық актерлік құрамының альбомын «әр шоудың жанкүйерінің жинағындағы қажетті жазба» деп сипаттап, актерлерді жоғары бағалады. Жаңартылған CD-ге бастапқы альбомда болмаған екі жазба кірді: үйлену тойындағы бөтелке биі және Беатрис Артур орындаған «Қалғару». 2020 жылы бұл жазба Конгресс кітапханасы тарапынан «мәдени, тарихи немесе эстетикалық маңызы бар» деп танылып, Ұлттық жазбалар тізіміне енгізілді. Кенрик бұл мюзиклдің түпнұсқалық Бродвейлік актерлік құрамының нұсқасы жазбалардың арасында ең жақсысы екенін айтады, сонымен қатар Бернардидің Тевье рөліндегі Columbia Records студиялық актерлік құрамының альбомын, фильмнің саундтрегін (бірақ оның қарқыны аздап баяулайды деп санайды) және Израиль, Германия және Жапония актерлерінен құралған көптеген шетелдік нұсқалардың кейбіреулерін ұнатады. Metro Goldwyn Mayer және продюсерлер Дэн Джинкс пен Аарон Харник мюзиклдің жаңа фильмдік бейімдеуін жоспарлап отыр, режиссерлік және продюсерлік міндеттерді Томас Кейл атқарады, ал сценарийді Стивен Левенсон жазады.

A film version was released by United Artists in 1971, directed and produced by Norman Jewison, and Stein adapted his own book for the screenplay. Chaim Topol starred. The film received mostly positive reviews from film critics and became the highest grossing film of 1971. Fiddler received eight Oscar nominations, including Best Picture, Best Director for Jewison, Best Actor in a Leading Role for Topol, and Best Actor in a Supporting Role for Leonard Frey (as Motel; in the original Broadway production, Frey was the rabbi's son). It won three, including best score/adaptation for arranger conductor John Williams. In the film version, the character of Yente is reduced, and Perchik's song to Hodel "Now I Have Everything" is cut and replaced by a scene in Kyiv. The "Chagall color palette" of the original Broadway production was exchanged for a grittier, more realistic depiction of the village of Anatevka. Theatre historian John Kenrick wrote that the original Broadway cast album released by RCA Victor in 1964, "shimmers – an essential recording in any show lover's collection", praising the cast. The remastered CD includes two recordings not on the original album, the bottle dance from the wedding scene and "Rumor" performed by Beatrice Arthur. In 2020, the recording was selected by the Library of Congress for preservation in the National Recording Registry for being "culturally, historically, or aesthetically significant". Kenrick writes that while the original Broadway cast version is the clear first choice among recordings of this musical, he also likes the Columbia Records studio cast album with Bernardi as Tevye; the film soundtrack, although he feels that the pace drags a bit; and some of the numerous foreign versions, including the Israeli, German and Japanese casts. Metro Goldwyn Mayer and producers Dan Jinks and Aaron Harnick are planning a new film adaptation of the musical, with Thomas Kail directing and co producing, and Steven Levenson penning the screenplay.

Мәдениеттің әсері

Музыкалықтың танымалдылығы нәтижесінде көптеген сілтемелер танымал медиада және басқа да жерлерде пайда болды. Музыкалықтың тарихы мен оның қалдырған мұрасы туралы «Fiddler: A Miracle of Miracles» деректі фильмі 2019 жылы шықты.

Пародиялар

Шоуға қатысты пародиялардың арасында "Антенна төбеде" (Mad magazine #156, 1973 жылғы қаңтар) бар, ол Тевье ұрпақтарының 1970-ші жылдардағы Американың қалалық жақын маңындағы өмірі туралы болжам жасады. 1994 жылы Animaniacs пародиясында, "Төбедегі қарылы", Goodfeathers өздерінің сүйіктілеріне үйленуге шешім қабылдайды; ән пародияларына "Scorsese" ("Tradition"), "Жұмыртқа шайқаушы" ("Matchmaker") және тағы басқалары кіреді. 2001 жылы Х.П. Лавкрафт тарихи қоғамы Х.П. Лавкрафт туындыларына негізделген оқиғаға "Фидлер" музыкасын қойып, "Төбедегі шогот" атты музыкалық театр және альбом пародиясын жариялады. Испан комедияшысы және тележүргізушісі Хосе Мота 2008 жылғы Жаңа жылдық арнайы бағдарламасында "If I Were a Rich Man" әнін "Si no fuera rico" ("Егер мен бай болмасам") әнімен пародиялады. Телевизияда мюзиклге жасалған сілтемелердің бірі – 2005 жылғы "Гилмор қыздары" эпизодының "Жүдейлер мен қытай тағамы" атты бөлімі, онда мюзиклдің қойылымы көрсетілді. "Электр компаниясы" жасаған көріністе биіктіктен қорқатын ауыл скрипачисі туралы айтылады, сондықтан ол "Орындықтағы скрипачи" деп аталды. Family Guy эпизодындағы "When You Wish Upon a Weinstein" (2003) Уильям Шатнер "Фидлер" фильмінен бір көріністе Тевье рөлін сомдайды. 1996 жылы "Muppets Tonight" шоуының екінші эпизодында Гарт Брукс "Егер мен бай болсам" пьесасын орындады, онда ол бірнеше тауықты төбеден құлатып жіберді. "The Rosie Show", 1996 жылғы "The Nanny" эпизодында, Мистер Шеффилд Франды телешоуда тұрақты болудан бас тартуға көндіру үшін армандаған көрініс жасады. 2011 жылы NBC-нің "Community" бағдарламасының "Competitive Wine Tasting" атты эпизодында "Fiddla, Please!" атты пародия көрсетілді, онда "Фидлер төбесінде" костюмдерін киген қара түсті актерлер "Ресейде еврей болу қиын" әнін шырқады. Хабад.org 2008 жылғы "To Life" телемарафонын мюзиклден алынған скрипканың солос және шарап биінің пастишімен бастады. Бродвейдегі сілтемелердің бірі – "Spamalot", онда "Грааль биі" "Фидлер" үйлену тойындағы "Шарап биін" пародизациялайды. 2001 жылы Чикагодағы Improv Olympic "The Roof Is on Fiddler" атты жақсы қабылдаған пародия шығарды, ол мюзиклдің түпнұсқа кітабының көп бөлігін пайдаланды, бірақ әндерді 1980-ші жылдардағы поп әндерімен ауыстырды. 2004 жылы "Avenue Q" мюзиклінің түпнұсқа Бродвей актерлері мен "Фидлер төбесінде" мюзиклінің 2004 жылғы Бродвейдегі қайта қойылымының актерлері "Broadway Cares/Equity Fights AIDS" қайырымдылық шарасы үшін бірлесіп, екі шоудан кейіпкерлерді, соның ішінде қуыршақтарды қоса алғанда, шамамен 10 минуттық "Avenue Jew" шоуын жасады. "Sunrise, Sunset" әні Диснейдің "The Lion King 1½" анимациялық фильмінде тікелей көрсетілді.

Parodies relating to the show have included Antenna on the Roof (Mad magazine #156, January 1973), which speculated about the lives of Tevye's descendants living in an assimilated 1970s suburban America. In a 1994 Animaniacs parody, Pigeon on the Roof, the Goodfeathers decide to marry their girlfriends; song parodies include "Scorsese" ("Tradition"), "Egg Hatcher" ("Matchmaker") and others. In 2001, the H. P. Lovecraft Historical Society published a musical theatre and album parody called A Shoggoth on the Roof, which sets music from Fiddler to a story based on the works of H. P. Lovecraft. Spanish comedian and TV host Jose Mota parodied "If I Were a Rich Man" with the song "Si no fuera rico" ("If I weren't a rich man") during his 2008 New Year's Eve special. References to the musical on television have included a 2005 episode of Gilmore Girls titled "Jews and Chinese Food", involving a production of the musical. A skit by The Electric Company is about a village fiddler with a fear of heights, so he is deemed "Fiddler on the Chair". In the Family Guy episode "When You Wish Upon a Weinstein" (2003), William Shatner is depicted as playing Tevye in a scene from Fiddler. The second episode of Muppets Tonight, in 1996, featured Garth Brooks doing a piece of "If I were a Rich Man" in which he kicks several chickens off the roof. "The Rosie Show", a 1996 episode of The Nanny, parodied the dream scene, when Mr. Sheffield fakes a dream to convince Fran not to be a regular on a TV show. A 2011 episode of NBC's Community, entitled "Competitive Wine Tasting", included a parody titled Fiddla, Please! with an all black cast dressed in Fiddler on the Roof costumes, singing "It's Hard to Be Jewish in Russia, Yo". Chabad. org kicked off their 2008 "To Life" telethon with a pastiche of the fiddle solo and bottle dance from the musical. Broadway references have included Spamalot, where a "Grail dance" sends up the "bottle dance" in Fiddlers wedding scene. In 2001, Chicago's Improv Olympic produced a well received parody, "The Roof Is on Fiddler", that used most of the original book of the musical but replaced the songs with 1980s pop songs. In 2004 the original Broadway cast of the musical Avenue Q and the Broadway 2004 revival cast of Fiddler on the Roof collaborated for a Broadway Cares/Equity Fights AIDS benefit and produced an approximately 10 minute long show, "Avenue Jew", that incorporated characters from both shows, including puppets. The song "Sunrise, Sunset" appears in the direct to video animated Disney film "The Lion King 1½".

Мұқабалар

Мюзиклдің әндерін танымал әртістер де орындаған. Мысалы, 1964 жылы джаз саксофонисі Кэннонбол Аддерли «Жырмашы төбеде» атты альбомды жазды, онда мюзиклден алынған сегіз әннің джаздық аранжировкасы болды. AllMusic ретроспективті шолуда альбомға 4 жұлдыз берді, «Кэннонбол өзінің ең жақсы кезеңінде ойнайды; бұл, әрине, осы секстеттің ең жақсы альбомы» деді. Сол жылы Эйди Горме «Matchmaker» әнін шығарды, ал джаз гитарисі Уэс Монтгомери сол күйді өзінің «Movin' Wes» альбомына жаздырды. 1999 жылы Knitting Factory Records «Knitting on the Roof» атты жинақ дискісін шығарды, онда Residents, Negativland және Magnetic Fields сияқты инди және эксперименталды топтардың «Жырмашы төбеде» әндерінің кавер-нұсқалары болды. Инди-рок тобы Bright Eyes 2000 жылы шыққан «Fevers and Mirrors» альбомына «Sunrise, Sunset» әнінің жаңа өңдеуін жазды. Allmusic альбомға жағымды баға берді, ал онлайн музыка журналы Pitchfork Media оны 2000-шы жылдардың ең үздік 200 альбомы тізімінде 170-ші орынға қойды. 2005 жылы Мельбурн панк-тобы Yidcore бүкіл қойылымды «Fiddling on Ya Roof» деп қайта өңдеп шығарды. Гвен Стефани мен Ева Стефанидің 2004 жылғы «Love. Angel. Music. Baby.» альбомы үшін «Егер мен бай болсам» әнін «Rich Girl» деп жазды. Ән 1993 жылы британдық Louchie Lou & Michie One дуетінің сол аттас рагга нұсқасынан шабыттанды. Стефанидің нұсқасы Billboard Hot 100 чартында 7-орынға жетті және ол жерде алты айдан астам уақыт бойы сақталды. RIAA оған алтын сертификат берді және «Үздік рэп/жырлы ынтымақтастық» номинациясы бойынша Грэмми сыйлығына ұсынды. 2008 және 2009 жылдары Capitol Steps осы әнді орындады, Иллинойс саясатын, әсіресе сол кездегі губернатор Род Благоевичті паш етті. Санта-Клара Авангард барабан және керней корпусы «Шешекті би» биін «Жырмашы төбеден» барабан корпусының халықаралық чемпионатында да қоса, өзінің «айқын таңбасы» ретінде орындайды.

Басқа

"Sunrise, Sunset" әні көбінесе тойларда ойнатылады, ал 2011 жылы Шелдон Харник әннің екі нұсқасын жазды, олар бір жынысты үйлену тойларына сәйкес келеді, сөздеріне ұсақ өзгерістер енгізілген. Мысалы, еркек жұптар үшін өзгерістер "Олар қашан осылай сұлу болып өсті?" деген сөзге қатысты.

Марапаттар

1964 жылы Бродвейдегі «Скрипач» қойылымы он Тони сыйлығына ұсынылып, тоғызын жеңіп алды, оның ішінде үздік мюзикл, музыка және либретто сыйлықтары, ал Роббинс ең жақсы режиссура және хореография үшін жеңісге жетті. Мостель мен Карнилова ең үздік ер адам және ең үздік әйел актер сыйлықтарын жеңіп алды. 1972 жылы бұл шоу Бродвей тарихындағы ең ұзақ сахналанған мюзикл атанғаны үшін арнайы Тони сыйлығын алды. Оның жаңа өндірістері де марапатталды. 1981 жылы Тони сыйлығының «Үздік актер» номинациясына Бернарди ұсынылды. Он жыл өткен соң, 1991 жылғы жаңа өндіріс «Ең жақсы жаңа өндіріс» сыйлығын жеңіп алды, ал Топол «Ең жақсы актер» номинациясына ие болды. 2004 жылғы жаңа өндіріс алты Тони сыйлығы мен үш «Драмалық үстел» сыйлығына ұсынылды, бірақ ешқайсысын жеңе алмады. 2007 жылғы Вест-Эндтегі жаңа өндіріс «Ең жақсы жаңа өндіріс» үшін Оливье сыйлығына ұсынылды, ал Гудман «Ең жақсы актер» номинациясын алды. 2019 жылғы Вест-Эндтегі жаңа өндіріс «Ең жақсы жаңа өндіріс» үшін Оливье сыйлығын жеңіп алды және тағы 7 номинацияға ие болды.