Кіріспе

Құс түрлері

Гавайлық қаз (Anas wyvilliana) немесе колоа – анатидтер тұқымдасына жататын, Гавайи аралдарында ғана кездесетін құс түрі. Таксономиялық тұрғыдан алғанда, колоа үйрекпен (A. platyrhynchos) тығыз байланысты. Жақындағы зерттеулер бұл түрдің үйрек пен Лайсан қазының (Anas laysanensis) ежелгі будандасуы нәтижесінде пайда болған, ерекше түр екенін көрсетеді. Гавайидегі бұл қаздың жергілікті атауы – колоа маоли ("туған жерлік қаз" деген мағынада) немесе жай ғана колоа. Бұл түр Халықаралық табиғатты қорғау одағының (IUCN) Қауіп төнген түрлердің қызыл тізімінде жойылу қаупі төніп тұрған түр ретінде тіркелген, және оның саны азайып барады.

Дене өлшемі

Гавайилік еркек қаздың орташа ұзындығы – , ал аналық қаздың орташа ұзындығы – . Еркек қаздың салмағы орташа есеппен , ал аналық қаздың салмағы .

Диета

Гавайлық қаздар – "кездейсоқ жем жеушілер". Олардың рационында тұщы су өсімдіктері, моллюскалар, жәндіктер және басқа да су омыртқасыздары болады. Атап айтқанда, олар шұмықтар, жәндік дернәсілдері, құрттар, бунаққұйрықтар, шағалақайлар, маса дернәсілдері, маса балықтары, шөп тұқымдары, күріш және жасыл балдырларды жейді.

Дауыстау

Гавайи қазы да үйрек сияқты дауыстайды, бірақ оның дауысы жұмсақ және сирек естіледі.

Мінез-құлық

Гавайи қазы – өте ұқыпты құс, көбінесе үлкен топтардың орнына жұптап кездеседі. Колоа ең көп Гавайи аралындағы Кохала жанартауының жанындағы биік, сулы-батпақты шөптер мен ағыстарда қоныстанады. Олар өте жасырын құстар және басқа жануарлармен қарым-қатынас жасамайды.

Көбею

Кейбір жұптар жыл бойы ұялайды, бірақ негізгі көбейту маусымы желтоқсаннан мамырға дейін, осы кезеңде жұптар көбінесе әдемі некелік ұшулар жасап көрсетеді. Жұмыртқа саны әдетте сегіз болады. Аналық құс қауырсын және кеуде қауырсынымен төселген, жақсы жасырылған ұяға екіден онға дейін жұмыртқа салады. Инкубация шамамен төрт аптаға созылады.

Орналасу орны мен қоршаған орта

Гавайилік қаздың бұрынғы таралған аймағына Ланаи және Кахоолаве аралдарынан басқа Гавайидің барлық негізгі аралдары кірді. Гавайилік қаздар ең ыстық жағалауларда, сондай-ақ 7000 футқа дейін биіктіктегі тауларда кездесетін. (Perkins 1903, Banko 1987b-де келтірілген). Бұл төменгі батпақты жерлерді, өзен аңғарларын және таулардағы арналарды қамтиды. "Колоаның генетикалық таза популяциясы Кауаи аралында кездесетін болған, бірақ қазір таза популяцияларда гибридтеудің болуына қатысты деректер бар." Гавайилік қаз басқа барлық аралдардан жойылды, бірақ кейіннен Оаху, Гавайи және Мауиде тұтқында өсірілген құстарды босату арқылы қайта орналастырылды. Дегенмен, қайта орналастырылған популяциядағы барлық гавайилік қаздар жабайы шұбар қаздармен шағылысып, толыққанды өрбуге қабілетті гибридтік ұрпақтар тудырды; осылайша, "таза" гавайилік қаздар әлі күнге дейін тек Кауаиде ғана кездеседі. Шамамен 2200 құс саны бар. 1958 және 1982 жылдар аралығында Оахуға қайта енгізілді. 1989 жылы осы құстардың он екісі Мауи аралында босатылды. Бұл түр 1976-1982 жылдар аралығында Гавайи аралында да қайта орналастырылды (АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметі 2005). 1980 жылдары Гавайиге шұбар қаздардың импорты гавайилік қаздармен гибридтеуді азайту мақсатында шектелді. Гавайилік қазды сақтауға бағытталған басқа да шараларға "гибридтерді анықтау әдістемесін әзірлеу" кіреді. "Гавайилік қаздардың популяциялық жағдайына баға беру және Оахуда таза гавайилік қаздардың қалдығы бар-жоғын анықтау үшін гавайилік қаздарды, аналық шұбар қаздарды және гибридтерді ажыратуға мүмкіндік беретін сенімді морфологиялық критерийлерді анықтау үшін бір уақытта генетикалық тестілеу және морфологиялық сипаттамалар қажет." Мұндай критерийлер қолжетімді болғаннан кейін, оларды араласу мен генетикалық ықпалды азайту мақсатында құстарды анықтап, алып тастау үшін пайдалануға болады. "Суға батқан таро егістіктерін құрғақ қант құмырасына айналдыру" осы түрдің мекендеу ортасының бір бөлігін жояды. Гибридтерді ажырату үшін (көзбен анықтау өте қиын, генетикалық скрининг қажет), мекендеу ортасын сақтау, көші-қон жолдарын зерттеу және әртүрлі батпақты жерлер гавайилік қазға қаншалықты әсер ететінін өлшеу үшін қосымша ақпарат қажет. Бұл үнемі назар қажет болатын мәселе, зерттеулер неғұрлым дәл болса, гавайилік қазды сақтауға жұмсалатын қаржыны қайда бағыттау керектігін жақсырақ білеміз. Осыған байланысты, Гавайи құстарын сақтау жөніндегі іс-қимыл жоспары түрлерге қатысты негізгі қауіптерді жоюға бағытталған бес жылдық жоспарды ұсынды, олар гибридтеу, мекендеу ортасын қалпына келтіру/басқару және жыртқыштарды бақылауды қамтиды. Олар "барлық аралдарда гибридтеуді басқаруды, жабайы шұбар қаздар мен гибридтерді мүмкіндігінше жою арқылы" жүзеге асыруды көздейді. Басқа да сақтау жоспарларына "жабайы қаздарды бақылауға қатысты халықтың қолдауын алу", "маңызды батпақты жерлерді қорғау және қалпына келтіруді жалғастыру" және "жарақорларды бақылаудың балама әдістерін әзірлеу және жыртқыштардан қорғау қоршауларын пайдалануды зерттеу" кіреді.