Кіріспе

Гормондық алмастыру терапиясының түрі, тиімділігі нақты емес. Биооқшау гормондық алмастыру терапиясы (BHRT), сондай-ақ биооқшау гормондық терапия (BHT) немесе табиғи гормондық терапия деп те аталады, гормондық алмастыру терапиясында организмде өндірілетін (эндогендік) гормондармен молекулалық деңгейде толықтай сәйкес келетін гормондарды қолдануды білдіреді. Осымен қатар, гормон деңгейін қан мен сілекей арқылы тексеру, сондай-ақ организмдегі гормон деңгейін қалыпқа келтіру үшін дәріханаларда гормондарды қосып дайындау тәжірибесі де қолданылуы мүмкін. BHT-ны жақтаушылардың кейбір мәлімдемелері ғылыми зерттеулермен расталмаған. BHT-да қолданылатын гормондар: эстрон, эстрадиол, прогестерон, тестостерон, дегидроэпиандростерон (ДГЭА) және эстриол. BHT-ның жеке дайындалған түрлері көбінесе АҚШ-та қолданылады. 1941 жылы өндірушісі Ayerst (кейін Wyeth Pharmaceuticals) Premarin деген атпен жылқы эстрогендерін оңай өндіруге басталғаннан кейін, бұл терапия нарықта ығыстырылды. 1992 жылы Premarin АҚШ-та ең көп тағайындалатын дәріге айналды. 1970-ші жылдарда синтетикалық біріктірілген эстрогендердің қауіпті екенін көрсететін зерттеулер мен есептер пайда бола бастады. Зерттеулер эстрогенмен бірге прогестоген қосу қауіпті азайтатынын көрсетті. 1980 жылға қарай Британдық медициналық журналы (қазір The BMJ) синтетикалық прогестогендердің қосымша әсерлері емдеуді тоқтатуға мәжбүрлеген жағдайларда ауызға қабылданатын биооқшау прогестеронды қолдануды ұсынды. 1998 жылдың мамырында FDA Solvay Pharmaceutical компаниясы шығарған ауызға қабылданатын биооқшау прогестерон препараты Prometrium-ды мақұлдады. Дәрігерлер Джон Р. Ли және Джонатан Райт BHT саласындағы алғашқы зерттеушілердің бірі болды және жеке дайындалған BHT-ны "табиғи гормондық тепе-теңдікке" қол жеткізу мақсатымен ілгерілетуге тырысты. Ол бұл мақсатқа сілекейді клиникалық зерттеу арқылы "жетіспеушіліктерді" анықтау негізінде құрылды, бірақ FDA және АҚШ акушерлік-гинекологиялық конгресі сияқты агенттіктер қан мен сілекейді тексерудің сенімсіз және биологиялық мағынасы жоқ екенін мәлімдеді. FDA қазіргі уақытта BHT жақтастары қолданатын BHT терминін ғылыми емес, маркетингтік термин деп санайды және оның қолданылуын мойындамайды. Бұл гормондардың "табиғи" екенін білдіруі мүмкін; 1990-шы жылдар бойы өсімдіктерден алынған, қосылған гормондар "табиғи гормондық терапия" деп аталды. BHT көбінесе диагностикалық, рецепт беру, дайындау және маркетингтік тәжірибелер жиынтығын қамтиды, оның ішінде гормондарды қосып дайындау, сілекейді тексеру және менопауза симптомдарын басуға емес, қартаюдың әсерлерін күйреуге бағытталған тәсілдерді қамтиды. Бұл қосылған BHT пакетін Somers, Oprah Winfrey және басқа да жақтаушылар CHRT-дан қауіпсіз және тиімдірек деп жарнамалады, бірақ мұндай талаптарды растайтын ешқандай дәлел жоқ. Қосылған BHT интернет арқылы дәріханалар тарапынан сатылады, олар оның қауіпсіздігі және әртүрлі ауруларға тиімділігі туралы негізсіз мәлімдемелер жасайды. Жүктілік кезінде өндірілетін эстриол гормоны АҚШ-та биооқшау препараттармен жиі қоса дайындалады. Кейбіреулер оны эстрадиолға қарағанда әлсіз эстроген және тиімділігі шектеулі деп санайды, бірақ ол кейбір жағдайларда күшті эстроген екені дәлелденді. Эстриол FDA мақұлдаған ешқандай препаратта табылмайды және гормондық толықтыру ретінде оның қауіпсіздігі мен тиімділігі белгісіз.

Прогестерон

Прогестерон ауызша және тері арқылы қолданылады. Ауызша қабылданатын прогестерон микронизацияланады (ұнтақталады), биожетімділігін арттыру үшін, және эстрогенға қарсы қолданылғанда эндометрий гиперплазиясын емдеуге АҚШ-тың Азық-дәрілік басқармасы (FDA) рұқсат берген. Ол сондай-ақ, эстрогенмен бірге немесе жеке климактериялық белгілерді басу үшін де мақұлданған. Бұл препарат синтетикалық прогестиндерге қарағанда менопаузалық ұйқы бұзылыстарын емдеуде сенімдірек. Тері арқылы қолданылатын прогестерон жиі құрамында BHT бар препараттардың бөлігі ретінде қолданылады, бірақ ауызша қабылданатын прогестерон сияқты эндометрий гиперплазиясын алдын алуға клиникалық тұрғыдан дәлелденбеген. 2012 жылы «Canadian Family Physician» журналында жарияланған тәжірибелік ұсынымда «биоидентикалық гормондардың синтетикалық ГРТ-дан қауіпсіз немесе тиімді екенін көрсететін нақты дәлелдер жоқ» деген қорытынды жасалды.

Басқа гормондар

Тестостеронды қосымша қабылдау постменопаузалық әйелдерде либидоны жақсарта алады, бірақ жоғары тығыздықты липопротеиндер деңгейін төмендетуі де мүмкін. Тестостерон пластыры Ұлыбритания мен Еуропалық Одақта қолдануға мақұлданған, бірақ Канада мен АҚШ-та оның ұзақ мерзімді қауіпсіздігі туралы деректер жоқ. Биогармоналды терапияда (БГТ) қолданылатын дозалар салыстырмалы гормоналды-терапиялық режимдердегі ауызға қабылданатын дозадан он есе жоғары болуы мүмкін; қолданылатын гормондар жүрек-қан тамырлары ауруының биологиялық көрсеткіштеріне кері әсер ететіні белгілі және жүрек шабуы немесе инсульт қаупі айтарлықтай артуы мүмкін. FDA мақұлдаған гормоналды-терапиялық препараттармен бірге қоса берілуі тиіс қауіпті жағымсыз әсерлер мен маңызды қауіпсіздік туралы ақпарат бар; алайда, олар әдетте құрамындағы биоидентикалық препараттармен бірге берілмейді (немесе талап етілмейді), бұл тұтынушылардың биоидентикалық гормондар FDA мақұлдаған гормондарға қарағанда қауіпсіз немесе жағымсыз әсерлері жоқ деген жалған ойға ие болуына себеп болады – гормондарға қатысты туындаған алаңдаушылықтардың бірі. БГТ сондай-ақ эндометрийдің қатерлі ісігімен байланысты. Биоидентикалық прогестеронды қолдануды зерттеген клиникалық тәжірибелерді қарау нәтижесінде оның менопаузаның тамыр-моторикалық белгілерін басқаруда тиімді еместігі, бірақ жеңіл және өзінен-өзі шектеліп отыратын жағымсыз әсерлері байқалды.

Әкімшілік

Гормондарды әртүрлі жолдармен қолдануға болады, оның ішінде теріге және кіндікке арналған кремдер, ауызға қабылданатын таблеткалар, жергілікті гельдер, кіндікке арналған сақиналар мен таблеткалар және трансдермалды жамбасшалар. Белгілі бір эстроген түрінің барлық препараттары адам денесіне енгізілгенге дейін молекулалық тұрғыдан бірдей болуы мүмкін, бірақ ауыз жолымен қабылданатын эстрогендер қан ағынына түсер алдында бауырда өзгереді және оның көп бөлігі эстронға айналады; асқазан-ішек жолын және бауырды айналып өтетін эстроген тері арқылы қанға түсер алдында жаңа түріне өспейді. Теріге жағылатын кремдер мен гельдер де тікелей және өзгерусіз қанға сіңеді, бірақ гельдердің, кремдердің және жамбасшалардың сіңірілуі терінің температурасы мен жағдайына байланысты қолданудан қолдануға өзгеруі мүмкін. Кейбір құрастыруды қолдаушылар жекешелендірілген құрастыру жекешелендірілген нәтижелер береді деп мәлімдеді, бірақ бұл талап әлсіз, себебі құрастырудың мақсаты – қандағы немесе сілекейдегі абсолютті деңгейі бар бір гормондық профильді жасау, және бұл CHRT-ден жақсы екені дәлелденбеген, сонымен қатар адамдар гормондардың белсенділігі, метаболизмі және шығарылуы жағынан әртүрлі болады. Биоидентикті және биоидентикті емес қосылыстардың тиімділігін немесе қаушамдылығын тікелей салыстыратын клиникалық зерттеулер жүргізілмеген. Биоидентикті гормондарға күмәмен қараушылар денедегі гормон деңгейінің нақтылығына қатысты белгісіздік бар екенін де атап өтті. Бұл ескертулерді Канаданың Акушерлік-Гинекологиялық Қоғамы да қолдайды. Емдеуді жекешелендірудің бір жолы ретінде ұсынылса да, гормоналды терапия жекешелендіруді қажет етпейді; биоидентикті препараттарды сататын жеке тәжірибешілердің әдебиеттік шолулары биоидентикті гормондардың дәстүрлі аналогтарына қарағанда артықшылықтары мен пайдалы екенін көрсетеді, бірақ биоидентикті гормондар туралы мәлімдемелерге күмәнмен қаралады; құрастырылған биоидентикті гормондар FDA бекіткен препараттардан қауіпсіз немесе тиімді екеніне, немесе олардың қауіп деңгейі төмен екеніне дәлел жоқ. Endocrine Today журналының бас медицина редакторы құрастырылған биоидентикті гормондарды «маркетингтік концепция» деп атады, оның ғылыми негізі жоқ. Биоидентикті гормондар мен құрастырылған биоидентикті гормондардың тиімділігіне қатысты келесі нақты талаптар айтылды, оларды қолдайтын немесе оларға қарсы келетін әртүрлі дәлелдер бар: Сомерстің кітабы менопаузалық әйелдер арасында биоидентикті гормондардың бар екеніне хабардарлықты арттырған болуы мүмкін, бірақ сонымен қатар биоидентикті гормондарды дәрілік емес өнімдер деп сипаттап, негізсіз талаптар жасап, шатасуға себеп болған болуы мүмкін. Майкл Сирильяно мен Джуди Червенак биоидентикті гормондарды қолданудың қауіпсіздігін, тиімділігін және сенімділігін анықтау үшін ірі масштабты, сарапшылар қараған зерттеулерді пайдалану керек екенін мәлімдеді. Эндогендік: «табиғи» деген сөздің бұл мағынасы гормондардың молекулалық тұрғыдан денеде кездесетін гормондармен бірдей екенін білдіреді. Алайда, биоидентикті гормондар табиғи емес, өйткені олар қартайған әйелдердегі фертильдік гормондарының биологиялық деңгейінің төмендеуіне қарсы тұрады және адам өмірінің, мүмкін, қалыпты кезеңін медициналық процедураға айналдырады. Өсімдіктерден алынған: құрастырылған биоидентикті гормондарды сатып алатын әйелдер көбінесе «табиғи» ұғымын гормондардың өсімдіктерден алынғанымен байланыстырады. Алайда, биоидентикті және биоидентикті емес гормондардың екеуі де бірдей өсімдіктерден, әдетте соя немесе ямсдан алынады.

АҚШ-тағы реттеуші мәртебесі

Құрама БХТ негізінен АҚШ-та қолданылады, ал фармацевттерге рецепт бойынша дозаны және беру жолын өзгертуге рұқсат беріледі. Дегенмен, FDA құрама өнімді бақылайды. FDA-ның биоидентифицирленген гормондарды сату және қолдану туралы алаңдаушылығын Америкалық клиникалық эндокринологтар қауымдастығы қолдады. FDA-ның шараларына жауап ретінде Халықаралық құрама фармацевттер академиясы FDA-ға хат жазу кампаниясын бастап, бұл шараны кері қайтаруды сұрады, сонымен қатар Wyeth компаниясының әрекетін "өз мүддесін қорғайтын, кейде адасқа салатын, пациенттердің өнімдеріне балама табу мүмкіндігін шектеуге бағытталған кампания" деп сипаттады. 2006 жылдың қараша айында Америкалық медицина қауымдастығы FDA-ны құрама БХТ өнімдерін тазалығы мен дозасы бойынша тексеруге, тізілім жүргізуге және биоидентифицирленген гормондарға қатысты жағымсыз әсерлерді өндірушілер мен құрама дәріханалардың міндетті түрде хабарлауын талап етуге шақыратын саясатты қабылдады. Сондай-ақ, биоидентифицирленген өнімдерге қатысты ескертулер мен сақтық шараларын қоса алғанда, пациенттерге бірыңғай ақпарат беруді міндеттеу және агенттік препаратты бекітпесе, "биоидентифицирленген гормондар" терминін пайдалануға тыйым салу қабылданды. 2008 жылдың 18 шілдесінде АҚШ апелляциялық соты белгіленген нұсқауларға сәйкес келетін құрама дәрілерге жаңа дәрілік заттарды бекіту процесін қолдануға болмайтынын және эстриолды қолдануға қатысты ережелердің күші әлі де сақталып тұрғанын, бұл FDA-ның құрама өнімдерде эстриолды қолданатын дәріханаларға қарсы шаралар қабылдауына кедергі келтіретінін мәлімдеді.

Уайли хаттамасы

Уайли протоколы – Т. С. Уайли қолдаған құрамында BHT бар нұсқа. Оның мақсаты – эстрадиол және прогестеронның қан сарысуындағы деңгейін, етеккірі циклі қалыпты жас әйелдегідей етіп келтіру. Ол түрлі себептермен сыналып бағаланған.