Кіріспе

1937 жылы Халь Фостердің комиксі «Патша Артурдың күндеріндегі Батыр ханзада», көбінесе «Принц Батыр» деп аталады, 1937 жылы Халь Фостер жасаған американдық комик. Бұл – өзінің тарихында үздіксіз оқиғаларды баяндайтын эпикалық туынды, ал сол оқиғаның толық көлемі қазір 4000-нан астам жексенбілік мақалаларды құрайды. Комик таратушысы «King Features Syndicate» мәліметінше, бұл комикс апта сайын 300-ден астам американдық газеттерде жарияланады. Виндзор герцогы Эдуард VIII «Принц Батырды» «соңғы жүз жылдағы ағылшын әдебиетінің ең үлкен жетістігі» деп атады. Комикс тарихшылары бұл комиксті ең әсерлі көрнекі туындылардың бірі деп санайды. Форматы сөз тіркестерін қолданбайды. Оның орнына, оқиға панельдердің төменгі немесе бүйірлерінде орналастырылған тақырыпшаларда баяндалады. Суреттелген оқиғалар әртүрлі кезеңдерден – Рим империясының соңғы кезеңдерінен бастап жоғары орта ғасырларға дейін, сондай-ақ қазіргі заманнан бірнеше қысқаша көріністермен («қолжазбаға» түсініктеме беру) алынған. «Тарзан» комиксін суреттегенде, Фостер өзінің газеттегі ерекшелігін жасағысы келді және ол «Дерек, Тане ұлы» деп аталатын комикспен жұмыс істей бастады, кейіннен атауын «Принц Арн» деп өзгертті. «King Features» компаниясының менеджері Джозеф Коннолли оны «Принц Батыр» деп атады. 1936 жылы, кең ауқымды зерттеулерден кейін, Фостер өзінің тұжырымдамасын Уильям Рэндольф Херстке ұсынды, ол ұзақ уақыттан бері Фостердің комиксін таратуды қалаған. Херст қатты әсерленіп, Фостерге комикстің иелігін берді. Комиксте Артурдың Экскалибурын жасаған сиқырлы қылыш туралы айтылады. Вал Африка мен Америкаға саяхаттайды, кейіннен әкесіне Тилон деген қатыгез билеушіден тағын қайтарып алуға көмектеседі. 1937 жылы комикс басталғанда, Вал бес жаста. Алғашқы эпизодтар жас жігіттің Ұлыбританияның жабайы Фенс аймағында әкесі, Тилонның құлатылған королі Агуармен бірге жүргенін көрсетеді. Вал Хорит сиқыршысына кездескенде, ол оның өмірін қызықты оқиғалармен толтырады, бірақ ол ешқашан бақытты да, қанағаттандырарлық та бола алмайды деп болжайды. Үйге келген соң, Вал анасының қайтыс болғанын біледі. Көп ұзамай Гауэйнмен, алып жандармен және Камелоттың даңқымен кездеседі. Стив Донохью былай деп түсіндіреді: bquote Бастапқыда, «Принц Батырдың» алғашқы айларында, Фостердің Артур Англиясын Конан варвардың Цимериясымен шатастыру оңай – монстрлар көп. Бала кезінде Вал плезиозаврға ұқсайтын «аждаһамен» шайқасып, оның жебелерін зомбидей үлкендігінде шапқыншылық жасаған батпақ бетегесіне атып жібереді. Бірақ бірнеше бөлімнен кейін бұл тарихқа біршама енді: Вал өзінің жаңа досы сэр Гавейнды қарақшы рыцардан құтқарып, Гавейн зұлым адамды Камелотқа алып кетуге шешім қабылдағанда, бүкіл партияға бір сәтте тағы бір үлкен аң шабуыл жасайды – тек бұл жолы тұщы судағы крокодил! Олардың барлығы ақырында жыртқыш аңды өлтіруге қол жеткізген кезде, Вал Гавейннің әлі де король Артурдың алдында сотталуды қалайтынын ашуға ұшырайды. Жас ханзада ұлы патша, оның патшайымы Гвиневера мен оның қорқынышты сиқыршысы Мерлин алдында ашуланып сөйлейді. Осылайша Камелотта мансап басталады. Вал Гавейннің қолбасшысы болады және дереу онымен бірге сапарға шығады, ол кезде Гавейн тұтқындалады және Вал ақыл-ойымен – күлкілі және көңілді – ұстазын босату үшін әрекет етуі керек. Сапарда Гавейн ауыр жарақат алады, ал Вал оны Камелотқа қайтарып әкелетін үлкен панель Фостердің таң қалдырарлық алғашқы визуалды шедеврлерінің бірі болып табылады. 1939 жылғы комикстерде Вал король Артурдың рыцары болып тағайындалады, ал келесі жылы ол әкесіне Тилон королі ретінде қайта орналасуға көмектеседі. Ұлыбритания, Еуропа және Киелі жер арқылы жүріп, Вал готтар, гунндар және сакстармен соғысады. 1946 жылы Вал Алетаға үйленгеннен кейін, оны викингтердің басқыншысы Ульфран ұрлап алады. Валдың ізденуі оны Шетланд аралдары, Фарер аралдары, Исландия, Гренландия, Ньюфаундленд және Сент-Лоуренс өзенінен өтіп, Ниагара шарлауына Колумбтан 1000 жыл бұрын жетеді. Ульфранды жеңген Вал Алетамен қайта қосылады, ал жұп сол қысты достық американдықтармен өткізеді. 1947 жылдың 31 тамызындағы комиксте олардың тұңғыш ұлы Принц Арн Америкада дүниеге келеді, ал Вал оны мас болып тойлайды. Арн баласына Валдың ескі досы, Ордтың ханзадасы Арнның есімі берілген. Вал мен Алетаның басқа балалары – егіздер Карен және Валета (1951 жылы туған), Галан (1962) және Принц Натан (1979). Византия императоры Юстинианның агенттері Натанды туылғаннан кейін көп ұзамай ұрлап алады, ал оны Арн құтқарады. Бұрын, 1964 жылғы комикстерде Арн Америкаға экспедиция жетекшісі болып барады. 1987 жылғы комикстерде Вал әже болады, Арн мен оның әйелі Мейв, опасыз Мордредтің қызы, Ингридті дүниеге әкеледі.

Тарих және миф

Принц Валианттың тарихи және мифологиялық элементтері бастапқыда дұрыс емес болды, бірақ көп ұзамай Фостер фактілерді ретке келтіруге тырысты. Оқиғаның көптеген элементтері оны бесінші ғасырға орналастырады, мысалы, 453 жылы Гунн Атилланың қазасы және 455 жылы Гейзериктің Римді тонауы, оған Принц Валиант пен Алета куә болды. 454 жылы Этийдің өлтірілуі тарихи нұсқадан өзгеше; Валиант пен Гавейн өлтіруде айыпталып, қашуға мәжбүр болады. Алғашқы жылдары «батпақты монстрлар» (динозаврға ұқсас жаратылыс) және колдовствогерлер сияқты сәл фантастикалық элементтер болды, бірақ кейіннен (Мерлин мен Морган ле Фейдің сиқыр қолдануы сияқты) олардың маңызы азайтылды, нәтижесінде 1942 жылға қарай оқиға көбірек шынайы болды. Бұл екінші дүниежүзілік соғыста үкіметтің синдикаттардан қағазды үнемдеу үшін комикстің көлемін қысқартуын сұрауының салдары болды. Үш панельді комикстер Бірінші крест жорығы кезінде екі жас ағылшын серкесі, Арн мен Гайдың оқиғаларын баяндайды. 1950 жылдары Хейстингс Хаус Фостердің суреттерін пайдаланып, жеті «Принц Валиант» кітабын шығарды, бірақ Макс Трелл мәтінін жеңілдетті, ал соңғы екі кітаптың мәтінін Джеймс Флоуэрс жеңілдетті. Бұл серия Германияда Prinz Eisenherz (Темір жүректің Принці) деп қайта басылып, тағы бес томмен жалғасты. Nostalgia Press King Features компаниясымен бірлесіп төрт рет қайта басылым шығарды. Кейбір панельдер қызғылт немесе күлгін түспен боялды. «Принц Валиант: Америкалық эпос», Manuscript Press баспасынан, алғашқы үш жылды үш томдық түлік түсте және толық бет өлшемімен қайта басып шығарды. Олар сондай-ақ үш жылдық омнибустың 26 данаға шектелген қатты мұқабалы басылымын және Хэл Фостердің соңғы «Принц Валиант» бетінің басылымын шығарды, осылайша барлық Фостер беттерін толық бет пішімінде алуға болады. Fantagraphics Хэл Фостер жазған барлық комикстерді, Джон Каллен Мерфи салғандарын қоса алғанда, қайта басып шығарған 50 саудалық қағаз беттер жинағын шығарды. Andrews McMeel 2004 жылдың 21 қарашасынан 2008 жылдың 11 мамырына дейінгі Гари Джанни мен Марк Шульцтің қазіргі комикстерінің жалғыз жинағы «Принц Валиант: Камелоттан алыс» шығарды. Фостер салған барлық комикстердің француз тіліндегі қайта басылымы Editions Zenda баспасынан жасыл матамен қапталған, көлеңкелі мұқабалы серияда, шаңдық қаптамасымен шықты. Әр томда екі жылдық комикстер болды және түпнұсқа түсті беттерден басылды. «Принц Валиант» комикстерде жиі қайта басылып шығарылады. Feature Book #26 комикстің алғашқы жылының көп бөлігін қайта басып шығарады және ол Хэл Фостер салған түпнұсқа мұқабасы бар жалғыз комикс болып табылады. Көптеген Фостер комикстері Ace Comics және King Comics беттерінде қайта басылды. Қайта басылмаған жеті Dell төрт түсті «Принц Валиант» комикстері (#567, 650, 699, 719, 788, 849, 900) Боб Фуджитани салған, авторы белгісіз. 1973 жылғы «Принц Валиант» комикс кітабында балаларды оқытуға арналған қарапайым мәтінмен Фостер суреті қайта басылды. Fantagraphics Books баспасынан шыққан «Принц Валиант» 2009 жылдан бері толық түсті комикстер жинағы. 2018 жылы олар Хэл Фостер салған «Принц Валиант» беттерінің барлығын он сегіз томдық жинақта қайта басып шығаруды аяқтады. Бұл 1975 жылдың 8 маусымында жарияланған 2000-ші бетін қоспағанда. 2023 жылға қарай, барлығы жиырма алты томды құрай отырып, олар Фостер жазған және қарындашпен салған, Джон Каллен Мерфи салған барлық беттерді қайта басып шығаруды аяқтамақшы, бұл 18-томның басында басталды. Голланд басылымы Silvester Strips баспасынан комикс суретшісі Марк ван Бройховеннің аудармасында жарық көрді.

Кино және теледидар бейімделулері

Prince Valiant) – 1954 жылы 20th Century Fox компаниясы түсірген, түсті және Cinemascope форматындағы американдық фильм. Режиссері Генри Хатауэй, басты рөлдерде Джеймс Мейсон, Роберт Вагнер (атау рөлде), Джанет Ли және Стерлинг Хейден ойнаған. Бұл фильм комикс ретінде де шығарылды. Prince Valiant кейін "Жерді қорғаушылар" телесериалының "Уақыт қорқынышы" атты эпизодында да пайда болды. "Prince Valiant туралы аңыз" – 1991 жылы АҚШ-та The Family Channel, ал Ұлыбританияда CBBC телеарналарында көрсетілген американдық анимациялық телесериал, ол DVD форматында қолжетімді. Prince Valiant) – 1997 жылы Ұлыбритания, Ирландия және Германия бірлесіп түсірген фильм. Басты рөлдерде Стивен Мойер, Кэтрин Хейгл, Томас Кречман, Эдвард Фокс, Джоанна Ламли және Рон Перлман ойнаған. Дэвид Бергеоның фильмге жазған саундтрегі 2003 жылғы 20 ақпанда Perseverance Records компаниясы арқылы жарық көрді.

Басқа медиа

Екі "Принц Валиант" фонографтық пластинкасы (1947 және 1968 жылдары шығарылған) және үш бояу кітабынан өзге, Treasure Books 1954 жылы Foster суреттерімен түсті балалар кітабын шығарды. Marvel Comics 1990-шы жылдары "Prince Valiant" атты төрт бөлімді мини-сериал жариялады. Германиядағы Bastei 1994 жылы анимациялық телесериал негізінде "Die Legende von Prinz Eisenherz" атты алты нөмірлі сериясын шығарды. Chaosium "Prince Valiant: The Story Telling Game" ролдік ойынын жасады. 1999 жылы "Pyramid" журналы "Принц Валиант" ролдік ойынын "Мыңжылдықтың ең бағаланбаған ойындарының" бірі деп атады. Редактор Скотт Харинг: "Принц Валиант ролдік ойындармен танысуға арналған жаңадан бастаушыларға бағытталған. Мүмкін, тақырыптың жеткіліксіз тартымдылығы бұл ойынның танылмауына себеп болған, бірақ ол жақсырақ тағдырға лайық еді" деді. 2016 жылы Стюарт Вик ойынды қайта басып шығару үшін Kickstarter жамағаттық қаржыландыру платформасын пайдаланды.

Мәдени сілтемелер

"Принц Валиант" шашты кесу, Валдың шаштарына ұқсайтын пажбойдың түрі, бір кездері, әсіресе балалар үшін танымал болды. Харви Курцман мен Уоли Вуд "Mad" журналының #13 санында (1954 жылғы шілде) "Принц Валиантты" сатиралық түрде бейнеледі, онда Валиант "әдемі Алотаға" пажбой шашын жоғалтады. Принц Валиант бір кезде демон кейпінде болған, және сол костюм Джек Кирбиге "Этриган Демоны" кейіпкерін жасауға шабыт берді. Сол панель итальяндық EsseGesse шығармашылық тобын "Kinowa" комикс сериясына да ықпал етті. Багс Банни "Принц-Вайолент" (телевизияда "Принц-Варминт" деп аталды) жобасын пародиялады, онда Багс викинг шабуылшысы Йосемит Сэмге қарсы қамал қорғайды. "Knighty Knight Bugs" атты Академия сыйлығын жеңіп алған қысқа фильмде король Артур Багсты, қара қарудағы Йосемит Сэм бейнелеген Қара рыцарьдан әнші қылышын алып келуге жібереді. Дейв Сим "The Buyer's Guide to Comics Fandom" журналында "Күміс қасық" атты "Принц Валиант" пародиясын апта сайын жариялап тұрды. Комикс Фостердің иллюстрацияларын және суреттермен қоса берілген мәтін форматын қолданды. Симнің "Cerebus the Aardvark" комикс сериясында да иллюстрациялармен және мәтінмен бірге "Принц Валиант" пародиасы болды. "M*A*S*H" сериалының 4-ші маусымындағы "Томат шырынының бағасы" атты эпизодта Хоуки Радарға "мен Принц Валиант аңызымен тәрбиеленген адаммын" деп, қиын жағдайдан шығуға көмектесетінін айтады. 1985 жылғы "Mad" журналында "Жаман файл" деген атаумен қайталанатын бөлім болды, ол "жариялауға тым қорлау деп есептелген үзінділер" ретінде ұсынылды. Мұндай "файлдардың" бірі Фил Донахьюға қатысты болды, ол шашын "Принц Валиант, Пит Роуз және Лассиге сән берген" сол атақты шаштаразға жасатқандығын айтты. "Spaceballs" фильмінде актер Джим Дж. Буллок Принц Валиумды, Веспа ханшайымының (Daphne Zuniga) тұрақты ұйықтайтын күйіндегі сүйіктісін сомдайды, оны Веспа тойда тастап кетеді. "Кім Роджер Түйеге айып тақты" фильмінде басты кейіпкер Эдди Валиант судья Думға қарсы ән салған қылышты қолданады. Қылыш Фрэнк Синатраның "Witchcraft" әнін орындаған кезде салынған. "Beetlejuice" фильмінде Лидия (Winona Ryder) Адам мен Барбараға (Алек Болдуин мен Джина Дэвис) өгей анасының (Кэтрин О'Хара), жартылай есірткілік күйде көрсетілген, "Принц Валиуммен ұйықтап жатқанын" айтады. Персонаждың атын бөлісетін көше бар; АҚШ-тың Теннесси штатындағы Франклин қаласында Принц Валиант соты орналасқан. BBC-дің "Merlin" сериалының бірінші маусымының екінші эпизоды "Valiant" атты, Вилл Меллор сомдаған салтбасты рыцарьды көрсетеді, ол адалсыздықпен сиқырлы қалқанды қолданады және турнир финалында Артурмен болған дуэльде қаза табады. Ричард Марцинко өзінің автобиографиялық еңбегі "Rogue Warrior" кітабында өзінің біріне "Принц Валиант" немесе қысқаша PV деп атау белгісі берілгенін айтады, өйткені ол комикстің басты кейіпкеріне ұқсас шашқа ие болған. "Valiant" есімі Джин Вольфтың төрт "доктор—өлім—арал" әңгімесінің соңғысы "Арал докторының өлімінде" кездеседі: "Содан кейін ол жас жігітке Туле қайда екенін білесіз бе деп сұрады. "Бұл жерде Принц Валиант туған". "Принц Валиант" және "Flash Gordon" 2009 жылғы қазан айындағы "Comics Revue" журналының мұқабасында Марк Шульц салған суреттермен көрсетілген. Альберт Брукстің "Өміріңді қорға" фильмінде Мерил Стриптің кейіпкері бұрынғы өмірінде ол Принц Валиант болғанын біледі. Кейіпкерлердің Принц Валиант нақты адам екеніне, комикс туындысы емес, неге сенедінін түсіндірмейді. Адам Сэндлердің "Blended" фильмінде еркек балаға ұқсайтын қызын Принц Валиантқа ұқсайды деп сипаттайды. Кевин Смиттің "Jay and Silent Bob Strike Back" фильмінде Джей Бренттің шашына сілтеме жасап, оны "Принц Валиант" деп атайды.

Жалпы және келтірілген сілтемелер

Хал Фостер: Брайан М. Кейннің "Иллюстраторлардың ханзадасы", "Авангард Продакшнс", 2001. Хал Фостердің IPPY сыйлығын жеңіп алған өмірбаяны. "Антигерейдің батыр серігі" Тод Голдберг пен Карл Хорак еңбектері, Дон Маркстейн мен Рик Норвуд редакциялаған, "Манускрипт Пресс". Брайан М. Кейн құрастырған "Қайратты принстің толық серігі", Fantagraphics Books, 2009. Гари Джаннидің "Принц Валиант беті", Flesk Publications, 2008.