Кіріспе

академиялық басылым. "Пәкістанның қысқаша тарихы" – Карачи университетінің баспасынан шыққан, төрт томдық жинақталған кітап. Кітапты профессор Иштиак Хусейн Куреши редакциялаған, ол Пәкістан аймағы мен оның халқының тарихына толық шолу ұсынады, Пәкістан мен Шығыс Пәкістан (кейін Бангладеш болған) құрылғанға дейінгі тарихты қамтиды. Төрт томдық жинақтың атаулары: Бірінші том – Ахмад Хасан Данидің "Мұсылмандыққа дейінгі кезең"; Екінші том – М. Кабирдің "Сұлтандық тұстағы мұсылман билеуі"; Үшінші том – Ш. А. Рашидтің "Мұғал империясы"; және Төртінші том – М. А. Рахим және авторлар тобының "Шет ел билеуі және мұсылман ұлтшылдығының қалыптасуы". Бұл кітап Пәкістан аймағының ерте тарихының толық картинасын салуға жасалған, мүмкін, алғашқы маңызды әрекет болып табылады. Кітап Пәкістан құрылғанға дейінгі кезеңдерді қарастыратындықтан, ол бүкіл Үндістан субконтинентінің солтүстік бөлігінің тарихы ретінде сипатталады, бұл ретте қазіргі Пәкістан аймағына ерекше назар аударылады. Кейбір мақалалар пікір білдірушілер тарапынан үнді мұсылмандары, индустар және британдық саяси элита арасындағы қарым-қатынасқа жеткілікті объективтілікпен қарамайтындығы үшін сынға ұшырады.

Кіріспе

Алғы сөзінде И.Х. Куреши Пакистан тарихын Үндістан тарихынан бөліп қарастыруға бола ма деген жиі қойылатын сұраққа жауап береді. Ол, болған кезде Пакистан қазіргі Үндістанмен тарихи ортақтыққа ие болғанымен, аймақтық тарихтың белгілі бір кезеңдері жергілікті маңызына ие болып, Оңтүстік Азиядан тыс, әсіресе Орталық Азия және Иран үстіртісіндегі оқиғалармен анықталғанын айтады. Сондай-ақ, бұл аймақ кейде Оңтүстік Азияның тарихи тағдырын шешуші рөл атқарған.

Бірінші кітап: А.Х.Денидің мұсылманға дейінгі кезеңі

Артур Льюэллин Башамның сын-пікірі: Бірінші томның авторы, профессор А. Х. Дани – тәжірибелі археолог және тарихқа дейінгі дәуірді зерттеуші ғалым ғана емес, сонымен қатар қабілетті санскритті білуші, Үндістан палеографиясы саласында маңызды зерттеулердің авторы. Кітаптың Пәкістаннан тыс оқырмандар үшін қызығушылығы, негізінен, қазіргі Пәкістан аумағындағы ежелгі мәдениеттердегі ортақ белгілерді табуға жасалған тырастың өзінде. Ежелгі буддалық артефакттардың көптеген үлгілері табылып жатса да, Пәкістанда Маурья империясы мен Маурья өнерінің маңызды ескерткіштеріне кездесу қиын. Гупта империясының да бұл аймаққа ықпалы шамалы болды. Башам бұл кітапты "ешқандай ақылды пакистандық немесе үнділік наразылық білдіре алмайтын, немесе орынсыз пікірлер айта алмайтын еңбек" деп бағалаған. Кэлкинс кітаптағы тарихи талдаудың тереңдеуі қажет екенін айтады. Кітаптың сырттай "Пәкістанның ресми тұжырымы" сияқты көрініс берсе де, студенттерге арналған оқулық ретінде пайдаланылуға тиіс болса, солтанат кезеңі туралы білімдерін кеңейткісі келетін оқырмандарға көбірек мәлімет беруі мүмкін еді. Ол кітаптың ерекшелігін "тарихи емес, тарихнамалық тұрғысынан қарастырылған" деп атап көрсетеді. Леман кітаптағы "хинд билігінде" өмір сүрген мұсылмандардың жағдайы "Оңтүстік Азиядағы ислам тарихындағы ең үлкен апат" деген тұжырымды сынға алады. Ол бұл пікірдің "Екі ұлт теориясына сәйкес келетінін" білдіргенмен, оны "көңілге қорқыныш ұялатушы" деп сипаттайды. Ахмад бұл кітапты "бұрмаланған субъективтілік" деп сынап, аймақтағы британдық биліктің бейнесін "Рахимнің тарихи баяндамасының ең аз кемшілігі" деп бағалайды. Оның басты кемшілігі – объективтіліктің толыққанды жоқтығы. Оның сөзіне қарағанда, кітапта индустар мен британдықтар "жаулар" ретінде, ал мұсылмандар "құрбандар" ретінде бейнеленген. Бұл баяндама "қауіпті", себебі ол Пәкістанның жас тарихшыларын дұрыс ұлттық өзіндік сыни тұрғысынан қарауға бағыттамайды.

Басылымдар

Куреши, И. Х., 1967, Пәкістанның қысқаша тарихы. Карачи университетінің баспасы. (Бірінші басылым)
Куреши, И. Х., 1984, Пәкістанның қысқаша тарихы. Карачи университеті.
Куреши, И. Х., 1992, Пәкістанның қысқаша тарихы. Қарачи университеті, 934 бет, Жұқа қағазды мұқаба.