Кіріспе

Гидантоин немесе гликолилуреа - формуласы CH2C(O)NHC(O)NH болатын гетероциклді органикалық қосылыс. Бұл гликоль қышқылы мен мочевинаның әрекеттесуінен пайда болатын түссіз қатты зат. Ол имидазолидиннің тотығу туындысы. Көбінесе, гидантоиндер – негізгі қосылыстың сақиналық құрылымымен ұқсас топтарды немесе қосылыстар класын білдіреді. Мысалы, фенитоин (төменде айтылғандай) гидантоин молекуласының 5-ші көміртек атомына екі фенил тобы қосылған.

Синтез

Гидантоин алғаш рет 1861 жылы Адольф фон Бейер зәр қышқылын зерттеу барысында бөліп алынған. Ол оны аллантоинды сутегілендіру арқылы алды, содан бері осылай аталады. Фридрих Урех 1873 жылы аланин сульфаты мен калий цианатынан 5-метилгидантоин синтездеді, бұл қазір Урех гидантоин синтезі деп белгілі. Бұл әдіс қазіргі заманғы алкил және арилцианаттарды қолданатын тәсілге өте ұқсас. 5,5-диметил қосылысын ацетон цианогидринінен (сонымен қатар Урех ашқан цианогидрин реакциясын қараңыз) және аммоний карбонатынан да алуға болады. Бұл реакция түрі Бухерер-Бергс реакциясы деп аталады. Гидантоинды аллантоинды гидроиод қышқылымен қыздыру арқылы немесе "бромацетил мочевинаны спирттік аммиакпен қыздыру" арқылы синтездеуге болады. Гидантоиннің циклдік құрылымын Дороти Хан 1913 жылы растады. Практикалық тұрғыдан, гидантоин цианогидрин мен аммоний карбонатын конденсациялау арқылы алынады. Урехтың жұмысына сәйкес келетін тағы бір пайдалы жол – аминқышқылдарын цианаттар мен изоцианаттармен конденсациялау.

Дәрілік заттар

Гидантоин тобы бірнеше медициналық маңызды заттарда кездеседі. Фенитоин мен фосфенитоиннің екеуінде де гидантоин бөлігі бар және олар екеуі де ұрықшалық ауруларды емдеуде құрысуға қарсы препараттар ретінде қолданылады. Гидантоин туындысы – дантролен – қатерлі гипертермияны, нейролептикалық қатерлі синдромды, спастикалық жағдайды және экстази улануын емдеу үшін бұлшықеттерді босаңсытатын дәрі ретінде қолданылады. Ропитоин – антиаритмиялық гидантоиннің мысалы.

Пестицидтер

Гидантоин туындысы Имипротрин пиретроидтық инсектицид. Ипродион - гидантоин тобын қамтитын танымал фунгицид.

Галогендеу

Гидантоиннің кейбір N галогенделген туындылары дезинфекциялаушы/санитарлық немесе биоцидтік өнімдерде хлорлау немесе бромдау агенттері ретінде қолданылады. Үш негізгі N галогенделген туындысы – дихлордиметилгидантоин (DCDMH), бромхлордиметилгидантоин (BCDMH) және дибромдиметилгидантоин (DBDMH). Сонымен қатар, аралас этилметил аналогы – 1,3-дихлор-5-этил-5-метилимидазолидин-2,4-дион (бромхлорэтилметилгидантоин) жоғарыда аталған заттармен бірге қоспаларда қолданылады.

Жасуша өлімінен кейін гидантоиндерге ДНК тотығу

Организм өлгеннен кейін ДНҚ-дағы цитозин және тимин негіздерінің үлкен бөлігі уақыт өте гидантоиндерге тотығады. Мұндай өзгерістер ДНҚ полимеразаларын тоқтатып, ПТР-дың жұмыс істеуіне бөгет жасайды. Бұл зақымдану ежелгі ДНҚ үлгілерімен жұмыс істеу кезінде мәселе тудырады.