Кіріспе

Британдық ғылыми фантастика, фэнтези және вестерн жазушысы Эдвин Чарльз Табб (15 қазан 1919 жыл - 10 қыркүйек 2010 жыл) - британдық ғылыми фантастика, фэнтези және вестерн романдарының авторы. 140-тан астам роман, 230 шақты әңгіме және повесть жазған Табб ең белгілісі алыс болашақта өтетін эпикалық ғылыми фантастикалық «Dumarest Saga» (АҚШ-тағы жиынтық атауы: «Dumarest of Terra») сағасымен танымал. Майкл Муркок: «Оның жылдам дамып, көркем безендірілген ғылыми фантастикалық шығармаларының беделі Ұлыбританиядағы ешкімге тең келмейді». Таббтың көптеген туындылары Григорий Керн, Карл Мэддокс, Алан Гатри, Эрик Сторм және Джордж Холт сияқты псевдонимдермен жарық көрген. Ол бес онжылдық бойы 58 түрлі қалам есімдерін пайдаланған, бірақ олардың кейбіреулері басқа авторлар да қолданған баспагерлердің таңбалық есімдері болған: Вольстед Гридбан (Джон Рассел Фернмен бірге), Гилл Хант (Джон Брюннермен және Деннис Хьюзбен бірге), Кинг Ланг (Джордж Хеймен және Джон В. Дженнисонмен бірге), Рой Шелдон (Х.Дж. Кэмпбеллмен бірге). Таббтың Чарльз Грей деген псевдонимдері тек оған ғана тиесілі болды және 1950 жылдардың басында көптеген жанкүйерлерді тартты.

Өмір

Табб Лондонда дүниеге келді және 2010 жылы қайтыс болғанға дейін сонда тұрды. Ол 1944 жылы Айрис Кэтлин Смитке үйленді және оның Дженнифер мен Линда есімді екі қызы, Джон Бархам, Алан Бархам және Стивен есімді үш немересі, сондай-ақ Лиза Элькомб пен Джули Хикмотт есімді екі немере қызы бар.

Мансап

Жас кезінде ғылыми фантастика мен фэнтезиді әуесқойша оқыған Табб 1938 жылы басқа британдық жанкүйерлермен байланысқа шығып, осы жанрда жазуға алғашқы талпынысын жасады. "Менің алғашқы әрекеттерім тек өзімнің ләззатым үшін жазылған еді, - деді ол кейін New Worlds журналына. - Қазір олар не істемеу керектігінің нақты мысалы". Ол толық уақытты жазушы мамандығын таңдады және көп ұзамай өнімділігінің жылдамдығымен және алуан түрлілігімен танымал болды. Табб 1950-ші жылдардағы көптеген ғылыми фантастика журналдарына жазды, оның ішінде Futuristic Science Stories, Science Fantasy, Nebula және Galaxy Science Fiction журналдары бар. Ол "Authentic Science Fiction" журналына зор үлес қосты, ақпан 1956-дан қазан 1957-ге дейін екі жылға жуық уақыт бойы журналдың редакторы қызметін атқарды. Осы кезеңде журналға жазба беруге жақсы жазушыларды табу өте қиын болғандықтан, ол көптеген әңгімелерді әртүрлі псевдонимдермен өзі жазды. Оның ғылыми фантастика жанрындағы негізгі жұмысы – "Дюмарест" сериясы 1967 жылдан 1985 жылға дейін, ал соңғы екі томы 1997 және 2008 жылдары жарық көрді. Оның екінші маңызды сериясы – "Кап Кеннеди" сериясы 1973 жылдан 1983 жылға дейін жазылды. Өмірінің кейінгі кезеңінде Табб 21-ші ғасыр оқырмандары үшін 1950-ші жылдардағы ғылыми фантастикалық романдарының көптеген түрлерін жаңартты. Табб Британдық ғылыми фантастика қауымдастығының негізін қалаушылардың бірі болды.

Құрметтер

Табб 1970 жылы Германияның Хайдельберг қаласында өткен Heicon, World Science Fiction Convention халықаралық ғылыми-фантастика конвенциясында құрметті қонақ болды. Ол Небула ғылыми-фантастика журналының әдеби сыйлығының бес мәрте жеңімпазы (1953–1958) және 1955 жылы ең үздік британдық ғылыми-фантастика жазушысы үшін Cytricon әдеби сыйлығының иегері атанды. Оның "Люцифер!" атты әңгімесі 1972 жылы Еуропа сыйлығын жеңіп алды. 2010 жылы оның "Қоянған" романы (2005, "Зұлымдықтың жанасуы" [1959] романының қайта жаңартылған нұсқасы) үздік халықаралық роман үшін Premio Italia сыйлығына ие болды.

Думарест сагасы

Таббтың ең танымал сериясы – «Дюмарест сагасы» (АҚШ-тағы жинақ атауы: Terra-ның Дюмаресті), алыс болашақтағы эпикалық ғылыми-фантастикалық сага. Онда саяхатшы Эрл Дюмарест туған планетасы Жерге қайту жолын іздейді. Ол Жерден соншалықты алыс ғарыш аймағында саяхаттайды, оның өмірге бар екеніне сенудің өзі аңыз болып саналады. Майкл Муркок бұл серияны Ли Брэкеттің Эрик Джон Старк әңгімелерінің «жаңалыққа толы және мойындалған еліктеуі» деп сипаттаған. Бірақ кейіннен серия Таббқа тән ерекше стильде жазылды. 40 жылдан астам уақыт бойы жарық көрген «Дюмарест сагасы» 33 романнан тұрады. Дюмаресттің Жерді іздеуіне нүкте қоятын 33-ші роман 2008 жылы Чикагодағы Homeworld Press баспасында жарық көрді. «Жердің баласы» және «Фигона» атты Дюмарест туралы екі қысқа әңгіме «Фантазия оқиғалары 1» (2002) және «Фантазия оқиғалары 2» (2003) ғылыми-фантастикалық антологияларында осы үлкен туындыдан алынған үзінділер ретінде жарияланды.

Кап Кеннеди сериясы

Таббтың тағы бір маңызды романдар сериясы – «Кап Кеннеди», Перри Родан стиліндегі ғарыш операсы. Ұлыбританияда «F.A.T.E.» деп белгілі (онда тек алғашқы алты кітабы ғана жарық көрген), бұл романдар Жер орталығындағы планетаралық федерация – Терра сферасының бейбітшілігіне қауіп төндіретін кез келген жағдайға араласуға лицензиясы бар, судья, қазылар алқасы және атқарушы ретінде әрекет етуге құқығы бар, еркін әрекет ететін Теран елшісі (F.A.T.E.) капитан «Кап» Кеннедидің оқиғаларын баяндайды. Жеке байлығы мол және өзінің «Мордайн» жеке ғарыш кемесінен жұмыс істейтін Кеннедиге оның миссияларында инженер Пенза Саратов, тәжірибелі ғалым профессор Ярл Люден және шебер навигатор, адам тәрізді хамелеон Вем Хемиль көмектеседі. Ол өзінің Желтянадан тарағанын айтады – бұл ежелгі нәсіл алыс өткенде галактиканы билеген, бірақ содан кейін із-түзсіз жоғалған. Әртүрлі әлемдерде Желтяна қалдырған құпия артефакттарды табу жиі сериядағы оқиғалардың бастауы болды. Лестер дель Рей бірінші томның көптеген ұқсас серияларды бұзған «алғашқылықтан және формуладан» қашып, одан әрі құштарлық тудырмағанын анықтады. Кейін ол келесі бөлімде жақсаруды байқады. Табб «Кап Кеннеди» романдарының 17-сін жазды, барлығы Грегори Керн псевдонимімен. Осы кітаптар неміс баспасы Bastei Lübbe-нің «Командир Скотт» сериясының негізі болды. Бұл серияға Таббтың «Кап Кеннеди» кітаптарының барлығы, сондай-ақ басқа неміс авторларының псевдонимдерімен жазылған бірнеше романдар кірді. Romanheft форматында (пальпа журналдарының қысқартылған нұсқасы) жарық көрген бұл серия 1975 жылдан 1976 жылға дейін 42 нөмірге созылды. (Неміс Уикипедиясының «Командир Скотт» жазбасын қараңыз.)

Ғарыш: 1999 жылғы серия

Табб 1975 жылы Джерри Андерсонның ғылыми фантастикалық телесериалы Space: 1999 негізінде жазылған алты романның авторы болды. Breakaway (1975), Collision Course (1975) және Earthbound (2003) – сериалдың бірінші маусымы үшін жазылған 11 сценарийдің романдау түрі (оның ішінде кейін екінші маусым эпизодтары ретінде түсірілген екі сценарий), ал Alien Seed (1976), Rogue Planet (1976) және Earthfall (1977, 2002 жылы қайта жаңартылған) – бірінші маусымның сюжеттік желісіндегі түпнұсқа романдар. Соңғысы Space 1999 оқиғасына толыққанды нүкте қою үшін телесериалдың екінші маусымындағы формат өзгерістерін қабылдамады. Таббтың "Random Sample" әңгімесі New Writings in SF 29 (1976) журналында "Dead End" деген атпен қайта өңделді. Алғашқы әңгімедегі Прометей ғарыш кемесінің экипажының орнын Space: 1999 әлеміндегі Ай базасы Альфаның кейіпкерлері басты. "Random Sample" өзі Таббтың ертерек жазылған "Entrance Exam" әңгімесінің жаңа өңделген нұсқасы еді, ол алғаш рет New Worlds журналында (1951) жарияланған.

Басқа ғылыми фантастика

Таббтың ең танымал жеке романы – "Ғарыш туғандар" (1956), ол "Жұлдыз кемесі" атты New Worlds Science Fiction журналындағы серия ретінде жарық көрді. "Ұрпақтар ғарыш кемесі" жанрындағы шедевр саналатын бұл кітап, Жерден Поллюксқа 300 жылдық сапарға шыққан алып ғарыш кемесінің алғашқы экипажының он алтыншы ұрпағының тағдырын баяндайды. Сюжеттің негізгі желісі – денсаулығы сырқатып, психикалық тұрақсыздыққа ұшыраған немесе 40 жастан асқандарды қоғамнан шығарып тастаумен айналысатын басты кейіпкердің өміріне толы. Басқа да танымал жеке романдарға Марстағы Жер колониясының алғашқы 35 жылын көрсететін "Шөлдің шаңы" (1955) және британдық Ай базасында биохимиялық компьютер жасалып жатқан оқиғаны қамтитын "Ай базасы" (1964) ғылыми-фантастикалық детективтік триллері жатады. "Ертеңнен он" (1966), "Жұлдыздардың шашырауы" (1972) және "Э.С. Таббтың ең жақсы ғылыми фантастикасы" (2003) атты әңгімелер жинақтарында Таббтың үздік туындылары жинақталған, олардың ішінде "Жаздың соңғы күні" (1955), "Жоғалған кішкентай қыз" (1955), "Вакіл" (1956), "Ахеронның қоңыраулары" (1957), "Жаңа жігіт" (1958), "Минг вазасы" (1963), "Жаннаға арналған Ж" (1965) және "Эван" (1973) бар.

Басқа жанрлар

Ғылыми фантастикадан тыс, Табб 11 вестерн романын, бір детектив романын және Badger Books баспасы үшін Шетелдік легион романын жазды. Көптеген романдары әртүрлі псевдонимдермен, оның ішінде "Чак Адамс" деген жаппай қолданылатын псевдониммен шығарылды, оны басқа авторлар да пайдаланды. 1970 жылдары ол Эдвард Томсон псевдонімімен ежелгі Римдегі оқиғаларға арналған тарихи романдардан тұратын трилогия жазды.

Драмалық көріністер

Таббтың 1955 жылғы "Ғарыш туғандар" романы 1962 жылы француз теледидары үшін 90 минуттық пьеса ретінде бейімделді. Бұл қойылымды Ален Будет режиссерлік етіп, Майкл Субреланың сценарийі бойынша салды, ал 1962 жылдың 11 желтоқсанында көрсетілді. "Жоғалған кішкентай қыз" деген қысқа әңгімесі, алғаш рет 1955 жылы New Worlds журналында жарияланған, 1972 жылы Night Gallery бағдарламасының бір бөлігі ретінде драмаланды. Стэнфорд Уитмор бейімдеген және Тимоти Галфрас режиссерлік еткен, Уильям Уиндом мен Эд Нельсон қатысқан бұл бөлім 1972 жылдың 1 наурызында, сериалдың екінші маусымының соңғы эпизодынан бұрын "The Caterpillar" бөлімімен бірге көрсетілді. Таббтың марапатқа ие болған "Люцифер!" әңгімесі (кейіннен "Күңгір періште" деген атаумен сәл өңделген нұсқада жарияланды) 2023 жылы Морган Фримен мен Джош Хатчерсонды жұлдыздық құрамындағы "57 секунд" фильміне бейімделді. "57 секунд" деген атау басты кейіпкердің сақинасы уақытты кері қайтаратын уақыттың мөлшерін білдіреді.

Антологиялар

Жұлдыздарға қақпа (ред. Джон Карнелл, 1955) «Бақытсыз сатып алу»
SF: Жылдың ең үздік ғылыми фантастикасы және фантастикасы (ред. Джудит Меррил, 1956) «Жаздың соңғы күні»
SF '59: Жылдың ең үздік ғылыми фантастикасы мен фантастикасы (ред. Джудит Меррил, 1959) «Жаңа жігіт»
Вампир (ред. Орнелла Вольта және Валерио Рива, 1963) «Жаңа жігіт»
Жылдың ең үздік SF: 9 (ред. Джудит Меррил, 1964) «Минг вазасы»
4-өлшем (ред. Грофф Конклин, 1964) «Пропорция сезімі»
Жаңа әлемнің ең жақсысы (ред. Майкл Муркок, 1965) «Жаңа тәжірибе»
Алыстан келген таңғажайып көлеңкелер (ред. Джон Карнелл, 1965) «Жаңа жігіт»
SF 6 жаңа жазбалары (ред. Джон Карнелл, 1965) «The Seekers»
Жылдың ең үздік SF: 11-ші (ред. Джудит Меррил, 1966) «J – Жанна үшін»
SF Reprise 1 (ред. Майкл Муркок, 1966) «Жаңа тәжірибе»
Болашаққа терезе (ред. Дуглас Хилл, 1966) «Пропорция сезімі»
9-шы жыл сайынғы SF (ред. Джудит Меррил, 1967) «Минг вазасы»
«Адамның өзіне тиесілі шайтан» (ред. Дуглас Хилл, 1967) «Қайта келу»
«Бейқалыпты оқиғалар» (ред. Джон Бёрк, 1969) «Жоғалған кішкентай қыз»
Ғылыми фантастиканың ең жақсысы 12 (ред. Джудит Меррил, 1970) «J Жанна үшін»
Жылдың ең жақсы қорқынышты әңгімелері (ред. Ричард Дэвис, 1971) «Люцифер!» Жаңа жазбалар қорқыныш пен табиғаттан тыс нәрселерде (ред. Дэвид Саттон, 1971) «Жеңімпаз»
SF 22 жаңа жазбалары (ред. Кеннет Булмер, 1973) «Еван»
Space 1 (ред. Ричард Дэвис, 1973) «Қателік»
1974 жылғы Жыл сайынғы әлемнің ең жақсы SF (ред. Дональд Воллхайм, 1974) «Еван»
SF 23 жаңа жазбалары (ред. Кеннет Булмер, 1974) «Сындырылуға жаратылған», «Мақтау»
Ғылыми фантастика журналының тарихы 1946–1955 (ред. Майк Эшли, 1974) «The Wager»
Әлемдегі ең жақсы SF қысқа әңгімелері 1 (ред. Дональд Воллхайм, 1975) «Еван»
SF 28 жаңа жазбалары (ред. Кеннет Булмер, 1976) «Бетке шексіздік»
SF 29 жаңа жазбалары (ред. Кеннет Булмер, 1976) «Random Sample»
Британдық SF-тің ең жақсысы Vol. 2 (ред. Майк Эшли, 1977) «Трояндық жылқы»
«Таңғажайып планеталар» (ред. А. Уильямс Эллис және М. Пирсон, 1977) «Сындырылуға жаратылған»
SF 30 жаңа жазбалары (ред. Кеннет Булмер, 1978) «Маған бұл жұмбақты оқыңыз»
Қауіпті планеталар (ред. Брайан Олдисс, 1978) «The Seekers»
Андроидтар келеді (ред. Роберт Сильверберг, 1979) «Капитанның иті»
Воллхаймның ең жақсы SF әлемі (ред. Дональд Воллхайм, 1979) «Еван»
Батырлық фантазия (ред. Джеральд Пейдж және Хэнк Рейнхардт, 1979) «Көктегі қан»
Пулсар 2 (ред. Джордж Хей, 1979) «The Knife»
Жүсіндердің әшекейлері (ред. Майк Эшли, 1981) «Қанды тұман»
Дрэббл жобасы (ред. Роб Мидс және Дэвид Б Уэйк, 1988) «As it Really Was», «The Very Small Knife»
Space Stories (ред. Майк Эшли, 1996) «Ахеронның қоңыраулары»
Классикалық әңгімелер: Ежелгі Грекия мен Римнің батырлық әңгімелері (ред. Майк Эшли, 1996) «Еркіндіктің семсері»
Жаңа Рендом Хаус ғылыми-фантастикалық әңгімелер кітабы (ред. Майк Эшли, 1997) «Ахеронның қоңыраулары»
Фантазия жыл сайынғы 1 (ред. Филип Харботл мен Шон Уоллес, 1997) «Уақыт және қайтадан»
Батырлық оқиғалар: Грекия мен Римнің алтын дәуірінен (ред. Майк Эшли, 1998) «Еркіндіктің семсері»
Батырлық оқиғалар туралы үлкен кітап (ред. Майк Эшли, 1998) «Еркіндіктің семсері»
«Темір құдай / Ертеңгі грифон» (ред. Филип Харботл, 1998) «Tomorrow»
Fantasy Annual 2 (ред. Филип Харботл мен Шон Уоллес, 1998) «Gift Wrapped»
Fantasy Annual 3 (ред. Филип Харботл мен Шон Уоллес, 1999) «Жығылған періште»
Гриффон Ғылыми фантастика және фантастика оқырманы 1 (ред. Филип Харботл, 1999) «Сөйлеспе»
Fantasy Annual 4 (ред. Филип Харботл мен Шон Уоллес, 2000) «Афтернун»
Фантазия тоқсандық 1 (ред. Филип Харботл, 2001) «Қалпына келмейтін қақтығыс»
Фантазиялық оқиғалар 1 (ред. Филип Харботл, 2002) «Жердің баласы»
Фантазиялық оқиғалар 2 (ред. Филип Харботл, 2002) «Фигона», «Тез арада шығу»
Fantasy Annual 5 (ред. Филип Харботл мен Шон Уоллес, 2003) «Лазар»
Фантазиялық оқиғалар 3 (ред. Филип Харботл, 2003) «Иллюзия»
Фантазиялық оқиғалар 4 (ред. Филип Харботл, 2003) «Үлкен идеал»
Фантазиялық оқиғалар 5 (ред. Филип Харботл, 2003) «Жауап»
Фантазиялық оқиғалар 6 (ред. Филип Харботл, 2003) «Достық үшін тамақ»
Фантазиялық оқиғалар 7 (ред. Филип Харботл, 2003) «Маған арманды сат»
Мамонт Жаңа террордың кітабы (ред. Стивен Джонс, 2004) «Түннің айнасы»
Фантазиялық оқиғалар 8 (ред. Филип Харботл, 2004) «Джекпот»
Фантазиялық оқиғалар 9 (ред. Филип Харботл, 2004) «Жұпитердің ұрығы»
Фантазиялық оқиғалар 10 (ред. Филип Харботл, 2004) «Дилетанттардың қимылдары»
Фантазиялық оқиғалар 11 (ред. Филип Харботл, 2004) «Агент»
Fantasy Adventures 12 (ред. Филип Харботл, 2006) «You Go»
Space: 1999 Shepherd Moon (ред. Матео Латоса, 2010) «Қалпына келмейтін жол»