Кіріспе
Миссула су тасқынын ашқан американдық геолог. Округтың туылған кездегі тіркелімінде оның есімі "Харлан Дж Брец" деп жазылған, бірақ 1900 жылғы АҚШ халық санағында "Харланд Дж Брец" деп тіркелген. 1901 жылы колледжге түскенде "J Harlen Bretz" деп үміткерлік білдірген. 1913 жылы аспирантураны бітірген шамасында, "J" әрпінен кейін нүктені қолдануды тоқтатқан. Екі баласының айтуынша, оның нағыз аты "Харли" болған. Бретцтің қызы Рода Бретц Райли, "ол есімінің алдындағы J әрпін де, Харлен есімін де өзі ойлап тапқан" деп түсіндірген, бірақ бұл ресми жазбаларға қайшы келеді. Өмірінің соңғы жылдарында көптеген достары мен әріптестері оны "Док" деп шақыратын. Сиэтлде мұғалім болып жұмыс істеген. Осы кезеңде ол Шығыс Вашингтонның геологиясына қызығушылық танытып, Пьюджет-Саунд аймағының мұздық геологиясын зерттеуді бастады. Оқуын Чикаго университетінде жалғастырып, 1913 жылы геология ғылымдарының докторы ғылымын қорғады. Алдымен Вашингтон университетінде, содан кейін Чикаго университетінде геологиядан ассистент-профессор болып жұмыс істеді.
The county's birth registry recorded his name as "Harlan J Bretz" at birth, but he was listed as "Harland J Bretz" on the 1900 United States Census. When he entered college in 1901, he applied as "J Harlen Bretz". At around the time he completed his graduate studies in 1913, he stopped using a point after the initial at "J". According to his two children, his given name was actually "Harley". Bretz's daughter Rhoda Bretz Riley went on to explain that "he invented the Harlen thing, just as he had invented the J in front of his name", though this contradicts official records. Most friends and associates just called him "Doc" in his later life. teacher in Seattle. During this time, he became interested in the geology of Eastern Washington, and began studying the glacial geology of the Puget Sound area. He continued his studies at the University of Chicago where he earned his PhD in geology in 1913. He became an assistant professor of geology, first at the University of Washington and then the University of Chicago.
Спокан су тасқыны: таңғажайып болжам
1922 жылдың жазында және келесі жеті жыл бойы Бретц Колумбия өзені үстіртінің зерттеуін жүргізді. 1922 жылдың жазынан 1931 жылға дейін ол 15 мақала жазды. 1910 жылдан бері ол Potholes Cataract-тің жаңадан жарияланған топографиялық картасын көргеннен кейін аймақтағы ерекше эрозиялық нысандарға қызығушылық танытқан. Бретц 1923 жылы Гранд-Кули маңындағы аймақты сипаттау үшін «арналы шұңқырлар» терминін енгізді, онда эрозия базальт шөгінділерін кесіп өткен. Аймақ шөлді болды, бірақ Бретцтің теориясы ландшафтты қалыптастыру үшін күшті су ағындарын талап етті, сондықтан Бретц 1925 жылғы жарияланымда Спокан су тасқыны деген терминді қолданды. Бретц 1923 жылы Шығыс Вашингтондағы арналы шұңқырлардың алыс өткендегі үлкен су тасқынынан пайда болғанын дәлелдеген мақала жариялады. Бұл геологияның катастрофизмдік түсіндірмесі, біркелкілік принципіне қарсы тұрды және Бретцтің көзқарастары бастапқыда күмәнді деп танылды. Алайда, мұз дәуірінің мәні жақсырақ түсінілгенде, Бретцтің бастапқы зерттеулері расталды, ал 1950 жылдары оның қорытындылары да расталды. Бретц сол кездегі геологиялық қауымдастықтың қарсылығына тап болды. Геологиялық қауымдастық кең аумақтың пайда болуына қатысты осындай ауқымды теорияға түрлі себептермен қарсы болды, соның ішінде зерттеулер жүргізілген Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы шалғай аймақтармен таныс болмауы және геологиялық элитаның көздерінде Бретцтің беделінің жетіспеуі. Сонымен қатар, оның теориясы Киелі кітаптағы топан су мүмкіндігін білдірді, ал ғылыми қауым мұны қатаң түрде қабылдамады. Вашингтон геологиялық қоғамы жас Бретцті 1927 жылдың 12 қаңтарында өткен мәжілісте бұрын жарияланған зерттеулерін ұсынуға шақырды, онда басқа бірнеше геологтар бәсекелес теорияларды ұсынды. Бретц мұны қастандық деп қарады және топты алты «қатерлі қарт» деп атады. Олардың мақсаты оны ашық пікірталасқа жеңіп, осылайша оның теориялары біркелкілік принципінің консервативті түсіндіруіне төнген нұқсанды тоқтату болды. Мәжіліске қатысқан тағы бір геолог Джозеф Парди Бретцпен бірге жұмыс істеді және оның теориясын қолдайтын ежелгі мұздық көлдің дәлелдерін тапты. Парди Бретцке қарағанда академиялық тәуелсіздікке ие болмады, өйткені ол АҚШ Геологиялық қызметінде жұмыс істеді, сондықтан қақтығысқа араласпады. Бретц өзінің теориясын қорғады, соның нәтижесінде Скабландтардың пайда болуы туралы 40 жылдық ашулы пікірталас басталды. 1928 жылы ол былай деп жазды: «Кездеспеген идеялар көбінесе жағымсыз қабылданады және адамдар тәртіпті әлем туралы түсініктеріне күдік келтірілсе қорқынышқа білінеді». Парди мен Бретц келесі 30 жыл бойы зерттеулерін жалғастырып, Миссула көлін Спокан су тасқынының көзі және арналы шұңқырлардың жасаушысы ретінде анықтаған дәлелдерді жинады және талдады. 1970 жылдары ашық арналы гидравлика және НАСА спутниктік суреттеріндегі зерттеулер Бретц пен Пардидің теорияларын одан әрі растады. National Geographic журналы былай деп мәлімдейді: «Философ Томас Кун атап өткендей, жаңа ғылыми шындықтар көбінесе қарсыластары пікірлерін өзгерткендіктен емес, олар өлгендіктен жеңіске жетеді. Америка геологиялық қоғамы Бретцтің еңбегін осы саланың ең жоғары наградасы – Пенроуз медалімен марапаттаған кезде, 1979 жылы Бретц 96 жасқа толды. Ол ұлына: «Дұшпандарымның бәрі қайтыс болды, сондықтан мақтан тұтуға ешкім жоқ» деп әзіл айтты».
Үңгірлер мен карст
Бретц 1942 жылы әк тас үңгірлерінің морфологиясы және пайда болуы туралы өте әсерлі мақала жазды, одан кейін 1956 жылы Миссури үңгірлерін толық зерттеді, ал 1961 жылы Стэнли Харриспен бірге Иллинойс штатындағы үңгірлерді зерттеді.
Кейінгі өмірі
Бретц және оның әйелі Фанни Белль Чаллис (1881–1972), оны Альбион колледжінде танысқан, 1906 жылы үйленді және екі балаға ие болды: Рудольф Чаллис Бретц және Рода Бретц Райли. Брецтер отбасы Иллинойс штатының Хоумвуд қаласына қоныстанды, онда жер сатып алып, 1921 жылы Sears Catalog Home үлгісі бойынша үй салды. Бретц жинаған және сыйға алған тас-минералдардың көптігіне байланысты бұл жерге "Boulderstrewn" деген ат қойды, оларды мүліктің төңірегіне орналастырды. Ол 1970 жылдары осы коллекцияның бір бөлігін Альбион колледжіне табыс етті. Boulderstrewn белсенді орын ретінде мәшһүр болды, онда Бретц Чикаго университетінің студенттері мен профессорларымен көптеген кештері мен тойларын өткізді. Зейнетке шыққаннан кейінгі жұмыстарының ішінде "Чикаго аймағының геологиясы" (1955), "Миссури үңгірлері" (1956), "Вашингтонның арналы шұңқырлы жазығы" (1959), "Иллинойс үңгірлері" (1961) және "Озарк аймағының геоморфологиялық тарихы" (1965) кітаптары, сондай-ақ 1949 жылғы "Огайо штатының Фэрфилд округындағы Джон Брец отбасының толық емес шежіресі және осы отбасының бір тармағының тарихы" еңбегі бар.
Марапаттар мен құрметтер
1954 жылы Ұлттық спелеологиялық қоғам Бретцті құрметті мүше етіп сайлады. Бретц 1979 жылы 96 жасында Америка геологиялық қоғамының ең жоғары наградасы – Пенроуз медалін алды. Осы награданы алғаннан кейін ол ұлына: "Барлық жауым өлді, мақтан тұтуға ешкім қалмады" деді. Әр жыл сайын Альбион колледжінде геология факультетінің ең үздік бітіруші студентіне «Ж. Харлен Бретц» сыйлығы табыс етіледі. 1994 жылы Вашингтон штатының Кули қаласындағы Драй-Фоллс мемлекеттік саябағындағы Драй-Фоллс келушілер орталығының сыртында Бретцке арналған тақта орнатылды. Онда: «Бізге апатты су тасқыны кейде табиғаттың дамып жатқан драмасында маңызды рөл атқаратынын сабырмен үйреткен Дж. Харлен Бретцке арналған» деп жазылған.