Оризаба пиныон – Мексикаға ендемик қоныстанған қарағай түрі. Pinus cembroides-тің кіші түрі ретінде де қарастырылады. Сіңіргіш тұқымдарымен ерекшеленеді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қарағай тұқымдасының бір түрі
Species of conifer
Pinus orizabensis, Орисаба пиноны, – пинондар тобына жататын қарағай, Мексиканың орталық бөлігінде өседі. Ол сондай-ақ Pinus cembroides түрінің бір түрі болып саналады, яғни Pinus cembroides subsp. orizabensis D. K. Bailey ретінде жіктеледі. Оның тұқымдары негізгі түрінен ірілеу. Таралу аймағы шектеулі, Пуэбла және Веракрус штаттарындағы шығыс Транс-Мексикалық жанартау белдеуінің (Eje Volcánico Transversal) шағын ауданымен ғана шектелген. Ол көбінесе, басқа пинон қарағайларына қарағанда салқын және ылғалды климаттағы биік тауларда өседі.
Pinus orizabensis, the Orizaba pinyon, is a pine in the pinyon pine group, endemic to central Mexico. It is considered also as a sub species of Pinus cembroides which is classified as Pinus cembroides subsp. orizabensis D. K. Bailey. It has larger seeds than the type. The range is localised, confined to a small area in the eastern Eje Volcánico Transversal range (Trans Mexican Volcanic Belt), in the states of Puebla and Veracruz. It occurs at high altitudes, mostly from , in a cooler, moister climate than the other pinyon pines.
Сипаттама
Бұл шағын немесе орташа мөлшердегі ағаш, биіктігіне жетеді және діңінің диаметрі 50 см-ге дейін жетеді. Қабығы қара қоңыр, қалың және діңінің түбінде терең жарықтармен жарылған. Жапырақтары ("төңкерілген жапырақтар") үш және төрттен аралас топтамаларда болады, жіңішке, 3–6 см ұзындығында, терең жасылдан көк жасылға дейін, ішкі беттерінде жарқын ақ жолақта ғана орналасқан тегіштері бар.
It is a small to medium size tree, reaching tall and with a trunk diameter of up to 50 cm. The bark is dark brown, thick and deeply fissured at the base of the trunk. The leaves ('needles') are in mixed fascicles of three and four, slender, 3–6 cm long, and deep green to blue green, with stomata confined to a bright white band on the inner surfaces.
Шұңқырлар
Шөміштер шар немесе жұмыртқа тәрізді, жабық кезде ұзындығы 4–7 см, ені 3–5 см. Бастапқыда жасыл, 16–18 айлық болғанда сары қоңыр түске дейін піседі, аздаған жұқа қабықтары бар, әдетте 6–18 құнарлы қабықтан тұрады. Пісіп жетілген кезде шөміштер 5–7 см-ге дейін кеңейеді, ашылғаннан кейін тұқымдар қабықшаларында қалады. Тұқымдары 12–15 мм ұзындықты, қалың қабықшасы, қызғылт эндоспермасы және 2 мм-лік кіші қанаты болады; оларды мексикалық сұңқар таратады, ол ашық шөміштерден тұқымдарды таратады. Сұңқар тұқымдарды маңызды тағамдық ресурс ретінде пайдаланады, көптеген тұқымдарды кейінірек қолдану үшін сақтайды, ал сақталған тұқымдардың бір бөлігі қолданылмай, жаңа ағаштарға өсуі мүмкін.
The cones are globose to ovoid, 4–7 cm long and 3–5 cm broad when closed, green at first, ripening yellow brown when 16–18 months old, with only a small number of thin scales, typically 6 18 fertile scales. The cones open to 5–7 cm broad when mature, holding the seeds on the scales after opening. The seeds are 12–15 mm long, with a thick shell, a pink endosperm, and a vestigial 2 mm wing; they are dispersed by the Mexican jay, which plucks the seeds out of the open cones. The jay, which uses the seeds as a major food resource, stores many of the seeds for later use, and some of these stored seeds are not used and are able to grow into new trees.
Тарих
Pinus orizabensis – 1983 жылы Дана К. Бейлидің Кьюдегі Корольдік ботаникалық бақшада өсірілген ерекше пинионды зерттеген кезде ашқан, ең соңғы сипатталған пинион. Бастапқыда ол мексикалық пиньонның түршесі ретінде сипатталды, бірақ Бейли және Хоксворттың, сондай-ақ басқа зерттеушілердің жұмыстары оны жеке түр ретінде қарастырудың дұрыс екенін көрсетті. Дегенмен, кейбір ботаниктер оны әлі де мексикалық пиньонға жатқызады, олар кейбір аймақтарда кездессе де, араласу белгілері жоқ. Оризаба пиньоны Англия сияқты ылғалды, қоңыржай климатқа, Pinus cembroides-ке қарағанда жақсы бейімделген, ол құрғақ ортада өседі. Pinus orizabensis Иоганн пиньонымен және Потоси пиньонымен ең жақын туыс, олармен жапырақ құрылымын және стоматалары ішкі бетінде орналасуын бөліседі; ол олардан конустары мен тұқымдарының үлкендігімен, ал соңғысынан – бір шоғырдагы инелер санының азаюымен (3-4-ке қарсы 5) ерекшеленеді. Бұл екі түрге ұқсас, инелердің ақшыл көгілдір ішкі беті оны парктері мен үлкен бақтарға сәйкес, өте әдемі кішкентай ағашқа айналдырады. Мексикада оның жеуге жарамды (қайың жаңғағы) тұқымдары аз көлемде жиналады.
Pinus orizabensis is the most recent pinyon pine to be described, discovered by Dana K. Bailey in 1983 when examining an unusual pinyon cultivated at the Royal Botanic Gardens, Kew; it was found to match wild specimens from the Pico de Orizaba. At first it was described as a subspecies of Mexican pinyon, but further research by Bailey & Hawksworth and others has shown that it is better treated as a distinct species. Some botanists still include it in Mexican pinyon though, despite their occurring together in some sites without evidence of hybridisation. Orizaba pinyon shows better adaptation to rainy temperate climate like England than Pinus cembroides which grows in dryer habitats. Pinus orizabensis is most closely allied to Johann's pinyon and Potosi pinyon, with which it shares the leaf structure with the stomata confined to the inner faces; it differs from these in the larger cones and seeds, and from the latter in fewer needles per fascicle (3 4 vs 5). Like these two, the white glaucous inner surfaces of the needles make it a very attractive small tree, suitable for parks and large gardens. The edible (pine nut) seeds are collected in Mexico to a small extent.