Кіріспе
Америкалық дәрігер Кларенс Уолтон Лиллехи (23 қазан 1918 – 5 шілде 1999) – ашық жүрек операциясын жасауды алғашқылардың бірінен бастаған, сондай-ақ кардиоторакальдық хирургия саласында көптеген техникалар, құралдар мен протездерді енгізген американдық хирург.
Clarence Walton Lillehei (October 23, 1918 – July 5, 1999), was an American surgeon who pioneered open heart surgery, as well as numerous techniques, equipment and prostheses for cardiothoracic surgery.
Өмірбаян
Кларенс (көбінесе "Волт" деп аталады) Лиллехей Миннеаполис қаласында, Миннесота штатында Кларенс Ингвальд Лиллехейдің (1892-1973) және Элизабет Лилиан (Уолтон) Лиллехейдің (1891-1973) ұлы ретінде дүниеге келді. Ол 1935 жылы Миннеаполистегі Батыс орта мектебін бітірді. 17 жасында Миннесота университетіне қабылданды. Ол Миннесота университетінде 4 академиялық дәреже алды, оның ішінде 1939 жылы B. S. (күндізгі оқудан үздік бітіруші), 1942 жылы M. D. (Альфа Омега Альфа), 1951 жылы физиология ғылымдарының магистрі және 1951 жылы хирургия ғылымдарының докторы ғылымын қорғады.
Мансап
1944 жылы Джонс Хопкинс университетінің ауруханасында Альфред Блэлок жүректің айналасындағы ірі қан тамырларына сәтті ота жасап, Фалло тетрадасының белгілерін жеңілдетті, соның арқасында жүрек отасы мүмкін екенін көрсетті. Лильехи 1952 жылдың 2 қыркүйегінде жүрекке жасалған алғашқы сәтті отаға қатысты. Бұл тарихи ота, гипотермия қолданылып, оның көп жылдық досы және әріптесі Ф. Джон Льюис басқарды. Лильехи 1951 жылдан 1967 жылға дейін Миннесота университетінің хирургия кафедрасының профессоры болды. Дегенмен, гипотермия ота жасауға мүмкіндік беретін уақытты, шамамен 10 минутқа дейін ғана ұзартады, сондықтан жүректің күрделі туа біткен кемшіліктеріне қолайлы болмады. Бұл мәселені шешу үшін Лильехи кросс-циркуляция әдісін қолданды, онда операция жасалып жатқан науқастың қанды айдару және оттегімен қамтамасыз ету функцияларын донор уақытша өз мойнына алатын. Осы әдіс арқылы Лильехи 1954 жылдың 26 наурызында көкірек қуысының қабырға аралық кемшілігін (желдеткіш septal ақаулығы) сәтті жөндеу операциясын жүргізген команданы басқарды. Операция сәтті аяқталғанымен, 13 айлық Грегори Глидден 11 күннен кейін күдікті пневмониядан қайтыс болды. Лильехи және оның командасы келесі жылы 44 ашық жүрек операциясын жасады, оның ішінде 32 науқас аман қалды. Бұл операцияларға екі жақты қақпақшалық каналдың және Фалло тетрадасының алғашқы жөндеулері кірді. Сол жылдың шілде айында Минесота штатының Личфилд қаласында Майкл Юджин Шоуға сәтті ота жасалды. Лильехи профессор Моше Герон мен профессор Моррис Дж. Левипен бірлесіп жұмыс істеді, олар "Израиль кардиологиясының негізін қалаушылары" саналады, және 1964 жылы 80 науқасқа қолданылған алғашқы жүрек катетеризациясын жасады. 1958 жылы Лильехи әлемде алғаш рет кішкентай, сыртқы, портативті, батареямен жұмыс істейтін кардиостимуляторды қолданды. Ол оның тапсырысы бойынша, Минесота университетінің ауруханасы үшін электрониканы жобалап, жөндеген Эрл Баккен жасады, ол кездегі шағын Medtronic компаниясының иесі болды. 1961 жылы Альберт Старр кеңінен қолданылатын алғашқы протездік жүрек клапандарын енгізгеннен кейін, Лильехи бірнеше инновациялық дизайнды әзірледі және имплантациялады: Лильехи-Накиб тороидалық дискісі (1966), Лильехи-Кастер айналмалы дискісі (1967) және Кальке-Лиллехи қатты екі жапырақты протезі (1968). Білім беруге берілген Лильехи 40 елден келген 150-ден астам кардиохирургты тәрбиеледі, оның ішінде Норман Шумвей мен Кристиан Барнард, жүрек трансплантациясын жасаған төрттіктің жартысын құрады (қалғандары Ричард Лоуэр мен Адриан Кантровиц). 1967 жылы ол Нью-Йорктегі Корнелл медициналық орталығында Льюис Аттербери Стимсон профессоры және хирургия бөлімінің төрағасы болып тағайындалды. 1975 жылы ол Сент-Полге (Миннесота штаты) оралды, онда ол Сент-Джуд Медикал компаниясында медициналық істер жөніндегі директор болды. Сондай-ақ, ол Миннесота университетінің хирургия кафедрасының клиникалық профессоры болып тағайындалды.
Құрметтер
Лильехидің марапаттарына Италиядағы Екінші дүниежүзілік соғыстағы қызметі үшін қола жұлдызы, 1955 жылғы Ласкер сыйлығы, 1959 жылы Колумбия үкіметінің Хосе Фернандес Мадрид Денсаулық Сақтау Ордені, 1968 жылы Америка Жетістіктері Академиясының Алтын Тақта сыйлығы, 1993 жылы Миннесота Ғалымдар Даңқына енуі және 1996 жылғы Ғылым және Технология саласындағы Харви сыйлығы жатады. 1966-1967 жылдары ол Американдық Кардиология Колледжінің президенті қызметін атқарды.
Жеке өмір
1946 жылы Лиллехей Кэтрин Рут (Линдберг) Лиллехейге үйленді (1921-2012), олардың төрт баласы болды. 1999 жылы қайтыс болғаннан кейін ол Форт Снелинг ұлттық зиратына жерленді. Оның кіші інісі Ричард С. Лиллехей өзі де белгілі трансплант хирург болды, ол 1966 жылы әлемдегі алғашқы сәттілі панкреатос трансплантациясына және алғашқы адамға жасалған ұсақ және ірі ішек трансплантациясына қатысты.