Кіріспе
Манфред: Драмалық поэма – Лорд Байронның 1816–1817 жылдары жазған драмалық туындысы. Ол кезде Англиядағы әуесқойлардың қорқыныш әңгімелеріне сұраныс жоғары болғандықтан, поэмада мистикалық элементтер кездеседі. Бұл – готикалық көркем әдебиеттің классикалық үлгісі. Байрон осы жұмысты 1816 жылдың соңында бастады, бұл Перси Биш Шелли мен Мэри Шеллимен өткізген әйгілі қорқыныш әңгімелерінен кейін, «Франкенштейн, немесе қазіргі заманғы Прометей» романына бастама берген оқиғадан бірнеше ай өткен соң болды. Поэманың бойымен мистикалық жағдайлар жиі кездеседі. Роберт Шуман 1852 жылы «Манфред: Үш бөлімді музыкалық драмалық поэма» атты музыкалық шығармасында, ал Пётр Ильич Чайковский 1885 жылы «Манфред симфониясында» осы поэманы музыкалық тұрғыдан бейімдеді. Фридрих Ницше 1872 жылы поэмадағы үлкен күш иесінің бейнесінен шабыт алып, «Манфред медитациясы» атты фортепианолық пьесасын жазды.
Manfred: A dramatic poem is a closet drama written in 1816–1817 by Lord Byron. It contains supernatural elements, in keeping with the popularity of the ghost story in England at the time. It is a typical example of a Gothic fiction. Byron commenced this work in late 1816, a few months after the famous ghost story sessions with Percy Bysshe Shelley and Mary Shelley that provided the initial impetus for Frankenstein; or, The Modern Prometheus. The supernatural references are made clear throughout the poem. Manfred was adapted musically by Robert Schumann in 1852, in a composition entitled Manfred: Dramatic Poem with Music in Three Parts, and in 1885 by Pyotr Ilyich Tchaikovsky in his Manfred Symphony. Friedrich Nietzsche was inspired by the poem's depiction of a super human being to compose a piano score in 1872 based on it, "Manfred Meditation".
Өмірбаян
Байрон бұл "метафизикалық драманы", өзі айтқандай, Аннабелла Миллбанкемен некесінің жыныстық орынсыздыққа және Байрон мен оның жартылай әпкесі Аугуста Ли арасындағы инцест қатынасына байланысты туған дау-жанжалдан кейін жазды. Баспасөз тарапынан шабуылға ұшырап, Лондон қоғамынан шеттетілгеннен кейін Байрон 1816 жылы Англиядан Швейцарияға қашып кетіп, енді қайтып оралмады. Ол сол кезде Швейцариядағы Вилла Диодатиде тұрды. Манфред осы оқиғадан кейін дереу жазылғандықтан және басты кейіпкердің белгілі бір қылмысы үшін өзін кінәлі сезінуі туралы болғандықтан, кейбір сыншылар оны автобиографиялық, тіпті жасырын мойындау деп санайды. Манфредтің Астартемен арақатынасының аталмаған, бірақ тыйым салынған сипаты Байронның өзінің жартылай әпкесі Аугустамен арақатынасын көрсетеді деп есептеледі. Манфредтің көп бөлігі 1816 жылдың қыркүйек айында Берн Альптары арқылы саяхат жасағанда жазылды. Үшінші акт 1817 жылдың ақпан айында қайта жазылды, себебі Байрон оның алғашқы нұсқасына қанағаттанбады.
Сюжет
Манфред – Берн Альпісінде тұратын Фауст есімді ақсүйек. Ең жақыны Астартаның өліміне байланысты белгісіз кінәмен іштей мазасыздыққа толы ол, жеті рухты шақыру үшін тіл мен сиқырлау шеберлігін пайдаланады, олардан ұмытылуды тілейді. Алайда, рухтар, материалдық әлемнің түрлі құрамдас бөліктерін билейтін болғандықтан, өткен оқиғаларды өзгерте алмайды, демек Манфредтің өтінішін қабылдай алмайды. Біраз уақыт бойы тағдыр оған өзіне-өзі қол жұмсау арқылы кінәсінен құтылуға мүмкіндік бермейді. Соңында, Манфред күнәдан кешірім табуға бағытталған діни ұсыныстарды қабылдамай, өледі. Ақын поэма бойында кездесетін барлық билікке қарсы тұрып, күшті рухтарға бағынудың орнына өлімді таңдайды. Манфред абыздағы соңғы сөздерін арнап: "Қарлы шал! Өлу одан да қиын емес". "Өзінің соңына дейін жеңіске жеткен Манфред жанын көкке де, тозаққа да емес, тек өлімге ғана тапсырады". Ол Гётенің "Фаустың" күшті ықпалында болған сияқты, Байрон оны аудармада оқыған болуы мүмкін (бірақ ол оны ешқашан оқымағанын айтқан). 1817 жылдың қыркүйегінде Джон Нил Байронды "Манфредтің авторы ретінде" өзімшілдікке, қайшылыққа және құмарлыққа берілгендікке айыптады, "Байрон қылмыс үшін, жамандық үшін емес, жаратылған" деді. Поэманың абсурдтығын көрсеткенімен, Нил бір шумақты жоғары бағалап, "біздің тілімізде одан да нәзік, әдемі, жұмсақ және тыныш картина жоқ" деді. Манфредтің тақырыбы – қарсылық көрсететін гуманизм, ол кейіпкердің үстіннен билік ететін күштерге мойынсұнудан бас тартуымен бейнеленеді. Питер Л. Торслев-кіші Манфредтің готикалық сыртқы түрінің артында сезімталдық батырының нәзік жүрегін жасырғанын айтады; бірақ көтерілісші ретінде, Шайтан, Қабыл және Прометей сияқты, ол романтикалық өзіндік сенімділікке ие.
Орындауында
Манфред бастапқыда сахналық қойылым үшін жазылмаған; ол драматикалық поэма немесе, Байрон айтқандай, «метафизикалық» драма ретінде жазылған. Ол сахнада Чайковский мен Шуманның музыкалық өңдеулері арқасында, өз драмалық ерекшеліктерімен салыстырғанда көбірек назар аударды. Дегенмен, кейіннен Манфред рөлін Самуэль Фелпс атақты түрде ойнады. ХХ ғасырда Ұлыбританияда толыққанды қойылымдардың жазбалары жоқ, бірақ оқылымдар жиірек кездеседі, себебі Альпіде өтетін пьесаны қою қиын, сондай-ақ, бұл туынды бастапқыда сахнаға арналмаған «жабық драма» екендігінен де. Манфред рөлінің үлкендігі де актерлерді таңдауды қиындатады. Бірақ 1988 жылы BBC Radio 3-те Рональд Пикап Манфред рөлінде ойнаған қойылым болды. 2017 жылдың 8 қаңтарында BBC Radio 3 арнасында Манфредтің жарыққа келгеніне 200 жыл толуына арналған қойылым көрсетілді, ол Паулин Харрис бейімдеп, режиссерлік еткен, ал Олли Фокс жазған және орындаған түпнұсқа музыкасымен, және Джозеф Миллсон Манфред рөлінде ойнады.
Манфред әдебиетте
Манфред кейіпкерін Александр Дюма әкесі "Конт Монте-Кристо" романында еске алады, онда граф былай дейді: "Жоқ, жоқ, мен сіз маған таңған осы құпия даңқтан құтылғым келеді, сүйікті виконт; Манфред болып әрекет ету шаршатады. Өмірімнің ашық және еркін болғанын қалаймын". Шындығында, Конт Монте-Кристо Манфредке өте ұқсас: ол өзінің өткенін құпия сақтағысы келеді, әлеуметтік нормалардан өзіндік сезінеді және қоғамдық әдет-ғұрыптарға қарсы бағытталған жоспарды іске асырады. Федор Достоевский "Жер астынан жазбалар" еңбегінде поэманы еске алады, онда баяндаушы былай дейді: "Мен сансыз миллион алғанмын және оларды бірден адамзаттың игілігі үшін жұмсадым, сонымен бірге көпшілік алдында барлық жамандықтарымды мойындадым, олар, әрине, жай ғана жамандық емес, сонымен қатар "жоғары да, әдемі де" нәрсенің Манфредтей байлығын қамтыды" (Достоевский, 57-бет). Герман Мелвилл "Марди" (1849) еңбегінде поэмаға екі рет сілтеме жасайды: 4-тарауда ол алдыңғы мачта басында болғанын сипаттайды: "Қазір 100 фут биіктіктегі таяқтың үстінде бірнеше сағат тұру, теңіз үстімен жылдам жүзу – бұл шармен Каналды кесіп өтуге ұқсайды. Манфредтей, сіз бұлттармен сөйлесесіз, күнге деген бірдей сезімге ие боласыз"; ал 11-тарауда кейіпкердің терең ойға далуына таңғалады: "Оның армандары Манфредтей және жоғары, айтылмаған істерді еске түсіретін, тіпті ең алыс меңзеулермен де көрсетілмейтін құпия". Бастапқыда қашу үшін пайдаланылған қайықтың аты "Шамуа" – ешкі антилопасына тікелей сілтеме, сонымен қатар Манфредтегі аңшыға да ишара. Томас Пиншонның "The Crying of Lot 49" кітабының 61-бетінде Ди Прессо Метцгерді (мүмкін, кездейсоқ) Манфред деп атайды. Манфредтің II актінің 1-ші сахнасындағы жиі цитаталанатын сөзі "Өмір уақытқа байланысты деп ойлайсың ба?" – Марвин Кей мен Парк Годвиннің "Жалғыздықтың шеберлері" кітабының 351-бетінде келтірілген. Фрэнк О'Хараның "Менің сезімдерімнің естелігі" атты өлеңінде "Манфред мойныма көтеріледі, / сөйлейді, бірақ мен оны естімеймін, / мен тым көңілсізмін" деген жол бар. Сюзанна Кларктың "Джонатан Стрэндж және Мистер Норрелл" кітабында Байрон Манфредті сиқыршы Джонатан Стрэнджпен кездесіп, оны өте жағымсыз тапқаннан кейін жазғанын айтады. Ол оны Стрэнджтен қатты көңілі қалғандықтан, өзіне ұнайтын сиқыршыны жасады. Генри Джеймстің "Дейзи Миллер" романының соңғы сахнасы Римдегі Колизейде өтеді. Джеймс өзінің басты кейіпкері Уинтерборн Колизейге кірмес бұрын Манфредтің Колизей туралы монологын (III акт, IV сахна) қатты дауыстап оқығанын айтады.
Herman Melville references the poem twice in Mardi (1849): in Chapter 4 describing being up in the foremast head: "Now this standing upon a bit of stick 100 feet aloft for hours at a time, swiftly sailing over the sea, is very much like crossing the Channel in a balloon. Manfred like, you talk to the clouds: you have a fellow feeling for the sun. "; and in Chapter 11 wondering at a character's gravity: "It was inconceivable, that his reveries were Manfred like and exalted, reminiscent of unutterable deeds, too mysterious even to be indicated by the remotest of hints." The whale boat used to escape in the beginning is named "Chamois," referring explicitly to the goat antelope creature, and likely also alluding to the hunter in Manfred. On page 61 of The Crying of Lot 49 by Thomas Pynchon, Di Presso seems to refer (perhaps by accident) to Metzger as Manfred. Manfred's oft quoted speech from Act II Scene 1 which begins "Think'st thou existence doth depend on time?" is quoted on page 351 of The Masters of Solitude by Marvin Kaye and Parke Godwin. "In Memory of My Feelings", the poem by Frank O'Hara, includes the line "Manfred climbs to my nape,/ speaks, but I do not hear him,/ I'm too blue." In Jonathan Strange & Mr Norrell by Susanna Clarke, Byron is said to have written Manfred after meeting the magician Jonathan Strange and finding him most disagreeable. It is suggested that he wrote it because he was so disappointed with Strange that he created a magician more to his liking. The final scene of Daisy Miller by Henry James is set in the Colosseum of Rome. James mentions that, before entering the Colosseum, his protagonist Winterbourne loudly quotes Manfred's monologue on the Colosseum (Act III, Scene IV).