Кіріспе

Фитохимия – өсімдіктерден алынған химиялық заттарды зерттеу ғылымы. Фитохимиктер өсімдіктерде кездесетін көптеген екіншілік метаболиттердің құрылымын, осы қосылыстардың адам және өсімдік биологиясындағы атқаратын қызметтерін, сондай-ақ осы қосылыстардың биосинтезін анықтауға тырысады. Өсімдіктер фитохимиялық заттарды көптеген себептермен синтездейді, оның ішінде жәндіктердің шабуылынан және өсімдік ауруларынан қорғану үшін. Өсімдіктердегі қосылыстардың түрлері көп, бірақ көпшілігін төрт негізгі биосинтетикалық классқа бөлуге болады: алкалоидтар, фенилпропаноидтар, поликетидтер және терпеноидтар. Фитохимияны ботаниканың немесе химияның тармағы ретінде қарастыруға болады. Этноботаника көмегімен зерттеулер ботаникалық бақтарда немесе табиғатта жүргізілуі мүмкін. Адамдарға (яғни, жаңа дәрілерді табуға) бағытталған фитохимиялық зерттеулер фармакогнозия ғылымына жатса, фитохимиялық заттардың экологиялық функциялары мен эволюциясын зерттеу химиялық экология саласына жатады. Фитохимия өсімдік физиологиясы саласымен де байланысты.

Техникалар

Фитохимия саласында кеңінен қолданылатын әдістер – табиғи заттарды экстракциялау, оқшаулау және құрылымдық зерттеу (MS, 1D және 2D ЯМР), сондай-ақ түрлі хроматография техникалары (MPLC, HPLC және LC MS).

Фитохимиялық заттар

Көптеген өсімдіктер шөпқоректілерден қорғану үшін химиялық қосылыстар өндіреді. Фармакологиялық активті фитохимиялық заттардың негізгі кластары төменде сипатталған, оларды қамтитын дәрілік өсімдіктердің мысалдары келтірілген. Адам қоныстары көбінесе қызылша, дандылыон және жусан сияқты фитохимиялық заттарды қамтитын арамшөптермен қоршалған. Көптеген фитохимиялық заттар, оның ішінде куркумин, эпигаллокатехин галлаты, генистеин және ресвератрол – пан-әсерлі кедергі тудыратын қосылыстар және жаңа дәрілерді табуда тиімсіз.