Кіріспе

Ресейлік хореограф және балет бишісі (1896–1979) Леонид Фёдорович Мясин (Леони́д Фёдорович Мя́син), Батыста Леонид Массин (9 тамыз 1896 [Е.К. 28 шілде 1896] 15 наурыз 1979) ретінде белгілі, орыс хореографы және балет бишісі болған. Массин әлемдегі алғашқы симфониялық балетті – "Лес Пресаж" және осы сияқты көптеген балеттерді жасады. "Симфониялық балеттерден" өзге, Массин ұзақ өмірінде көптеген танымал туындыларды хореографиялады, олардың кейбіреулері терең мағыналы және драмалық, ал енді біреулері жеңіл және романтикалық болды. Ол өзінің ең әйгілі рөлдерін өзінің комедиялық туындыларында сомдады, соның ішінде "Фантастикалық бутиктегі" канкан бишісі (1919), "Le Beau Danube" ("Көрікті Данубе") (1924) және, бәлкім, ең танымал рөлі – "Gaîté Parisienne" ("Парижтің қуанышы") (1938) балетіндегі перулік. Бүгінде оның шығармашылығын ұлы Лорка Массин жалғастырып, оның туындыларын әлемдік сахналарда қоюда.

Ерте өмір және білім

Массин 1895 жылы 9 тамызда Ресейдің Мәскеу қаласында музыкалық отбасында дүниеге келді. Оның анасы Большой театрының хорында сопрано болса, әкесі Большой театрының оркестрінде француз мүйізін (валторна) ойнаған. Леонид бес баланың бірі еді: үш інісі – Михаил, Грегори және Константин, сондай-ақ бір қарындасы – Раисса. Леонид пен Константин жасы жақын болғандықтан бала кезінде өте жақын болды. Леонид жеті жасқа келген кезде Массин отбасы жаздарын көбінесе Звенигород Московскийдегі жазғы үйлерінде өткізді. 1904 жылы Леонид Мәскеу императорлық театр мектебіне қабылдануға үміткер болды және сегіз жасында ресми би оқуын бастады. Келесі жылы Большой театрының директоры Александр Горский «Руслан мен Людмила» балетіндегі Черномор рөліне кішкентай ұл іздеді. Леонид осы рөлге таңдалды. Осы қойылым мен репетиция кезеңі оның актерлік өнерге өмір бойы бойын билейтін құштарлығын оятуға себеп болды. 1908-1909 жылдар аралығында Леонид Большой және Малый театрларында тағы үш кәсіби рөлде ойнады. 1909 жылы Константин аң аулау барысында қаза тапты. Леонид осы қайғылы оқиғаның соққысынан ешқашан толыққанды айықпады. 1913 жылдың тамызында Массин Мәскеу императорлық театр мектебін бітіріп, дер кезінде Большой балетіне қосылды. Сол жылдың желтоқсан айында Сергей Дягилев «Жүсіп туралы аңыз» жаңа қойылымы үшін биші іздеп Мәскеуге келді. Оның сүйікті бишісі Васлав Нижинский бастапқыда осы рөлге таңдалған еді, бірақ Дягилев Нижинский Ромола де Пулскиге үйленгеннен кейін оның шартын бұзды. Дягилев Массиннің сахнадағы бейнесі мен актерлік шеберлігіне қызығып, оны хореограф Михаил Фокинге байқауға шақырды. Санкт-Петербургте өткен байқаудан кейін Массин Дягилев пен оның «Ресей балеттері» труппасына қосылды.

Балеттер орыс

1915-1921 жылдары Массине Сергей Дягилевтің «Орыс балеті» балет труппасының басты хореографы болды. Компанияның алғашқы еркек жұлдызы Васлав Нижинский кеткеннен кейін Массине ең көрнекті еркек жұлдызға айналып, Нижинскийдің рөлдерін өзіне алды. Оның 1915 жылы қойылған «Le Soleil de Nuit» атты алғашқы балетінде орыс халық мүсіндемесінің элементтері қолданылған. «Парад» балетінің премьерасы 1917 жылдың 18 мамырында Париждегі Шатель театрында өтті. Балеттің либреттосы Жан Коктоға тиесілі. «Парад» – цирк артистерінің шоу басталмас бұрын көрерменді шатырға шақыру әрекеті туралы. Декорациялар мен костюмдерді Пабло Пикассо жасаған, ол бишілерге кию үшін ірі кубистік конструкциялар ойлап тапқан. Музыкасын Эрик Сати жазған, ол музыканы сүйемелдеу үшін ұшақ қозғалтқышының дыбысын, тапанша атысын және кеме сырнайының үнін пайдаланған. «Le Tricorn», көбінесе «Үш бұрышты шапан» деп танылатын балет, 1919 жылдың 22 шілдесінде Лондондағы Альгамбра театрында көрсетілді. Музыкасын Мануэль де Фалла, декорациялары мен костюмдерін Пабло Пикассо жасаған. Массиннің барлық серіктестері испандықтар болды, олар балетті тақырыбына сәйкес шынайы етуге көмектесті. «Трикорн» үлкен жетістікке ие болды. Сюжет Педро Антонио де Аларконның 1874 жылғы «El sombrero de tres picos» романынан шабыттандырылған. Испандық билерді шынайы бейнелеу үшін Массине испандық би стилін мұқият зерттеді.

Полковник де Базильдің балеттері Монте-Карлодағы орыс балеттері

1933 жылы Джордж Баланчин де Базильдің компаниясынан кеткенде, Массин оны резидент-хореограф ретінде алмастырды. Осы кезеңдегі Массиннің балеттері Федор Лопуховтың «Танцсимфониясын» еске түсіреді, себебі хореография музыкаға баса назар аударатын. Ол танымал композиторлардың симфониялық музыкасын пайдалануды жалғастырды. 1932 жылы Борис Кочноның либреттосына «Jeux d'enfants» (балет) туындысын жасады, сахналық безендіруі Жоан Мироға тиесілі. 1933 жылы Массин Чайковскийдің Бесінші симфониясын пайдаланып, әлемдегі тұңғыш симфониялық балет – «Les Présages» шығарды. Бұл симфониялық музыканы балет негізі ретінде пайдалануға наразылық білдірген музыкалық талғампаздардың арасында қызу пікір-таластарға себеп болды. Бұл оны тоқтатпады, Массин Брамстың Төртінші симфониясына қойылған «Choreartium» жұмысын жалғастырды, оның премьерасы 1933 жылғы 24 қазанда Лондондағы Альгамбра театрында өтті. Массин сондай-ақ Хектор Берлиоздың 1830 жылғы «Фантастикалық симфония» балетіне хореография қойып, 1936 жылғы 24 шілдеде Лондонның Ковент-Гарден театрында полковник Василий де Базильдің «Русский балет Монте-Карло» балетімен бірге «Жас музыкант» рөлін Тамара Туманованың «Сүйікті» рөлімен биледі.

Массин мен Блумның "Балет Рус де Монте-Карло"

1937 жылы Массин мен Рене Блум (өзі де Базильдің бұрынғы серіктесі) жаңа балет компаниясын құру үшін Джулиус Флейшманның World Art, Inc. компаниясынан қаржыландырылды. Массин көп ұзамай, полковник де Базильмен келісімшарт жасаған балеттері оның компаниясына тиесілі екенін анықтады. Массин өз шығармаларына авторлық құқықты қайта алу үшін Лондонда полковник де Базильді сотқа берді. Ол сонымен қатар «Балет Рус де Монте-Карло» атауын талап ету үшін де сотқа жүгінді. Қазылар алқасы полковник де Базильге 1932 және 1937 жылдар аралығында жасалған Массиннің балеттері тиесілі деп шешті, бірақ 1932 жылға дейін жасалғандары емес. Сондай-ақ, екі компания да «Балет Рус» атауын пайдалана алады, бірақ тек Massine & Blum компаниясы «Балет Рус де Монте-Карло» деп аталуы мүмкін екені айтылды. Полковник де Базиль ақырында «Оригинал Балет Рус» атауын таңдады. «Gaîté Parisienne» осы кезеңде Массиннің ең танымал туындыларының бірі болды. Оффенбах партитура үшін бір тұтас композиция емес, бірнеше дивертисменттер жасады. Бұл Массинге түрлі бишілер мен тембрлерді пайдалануға, сонымен бірге біртұтас сюжетті жеткізуге мүмкіндік берді. 1970 жылы Массин бұл туындыны Америкалық балет театры үшін қайта қойды. 1988 жылы Лорка Массине мен Сюзанна делла Пиетра ABT үшін қосымша қайта қоюды ұйымдастырды. Бұл қойылымда костюмдерді Кристиан Лакруа жасады, ол өзінің 1987 жылғы haute couture коллекциясына негізделген жанды және эксцентрикалық костюмдерді құрды. «Gaîté Parisienne» премьерасынан бір ай өткен соң Массин Бетховеннің музыкасына «Жетінші симфонияны» қойды. Ол 1938 жылдың 5 мамырында Монте-Карлода Алисия Маркова, Нини Тейладе, Фредерик Франклин және Игорь Юскевичтің орындауында тұңғыш рет көрсетілді. 1943 жылы Массин «Балет Рус де Монте-Карлодан» кетті.

Сан-Франциско шығанағы

1977 жылы Массин Сан-Франциско шығанағына көшіп, хореографиялық семинарлар сериясын бастады, сонымен қатар «Марин балеті» үшін «Le Beau Danube» жұмысын қайта жаңғыртты. Осы уақытта Массин Наталья Макарова орындайтын «Паризина» қойылымын жоспарлап бастады. Бірақ Макарова өзінің рөлі бастапқыда басқа биші үшін жазылғанын сезіп, жобадан бас тартты. Массин «Марин балетінің» тұрақты хореографы болып тағайындалды. Ол студиядан тысқары жерде көрсетілмеген «Сырқатқыш» атты жаңа қойылымды дайындауға кірісті.

Кинодағы жұмысы

Массин британдық режиссерлер Майкл Пауэлл мен Эмерик Прессбергердің екі толық метражды фильмінде ойнады: "Қызыл туфлі" (1948) және "Хоффманның әңгімелері" (1951). Ол сондай-ақ Пауэллдің кейінірек түсірілген "Жақсы той" (Honeymoon, 1959) фильмінде эпизодтық рөлде пайда болды. Массин бірнеше балеттен тұратын қысқа фильмдерде түсті. Warner Brothers үшін ол "Балет Рус де Монте-Карло" балетімен бірге өзінің "Каприччио Эспаньоль" балетіне арналған қысқа "Техниколор" фильмінде, "Испан мерекесі" (1942) атты фильмде ойнады. Ол 1947 жылы 20th Century Fox түсірген "Коста-Рикадағы карнавал" атты түсті фильмде хореография жасады және би өнерпазы ретінде қатысты, сондай-ақ "Кароселло Наполетано" фильмінде Пулчинелла рөлін ойнады. 1941 жылы Warner Bros "Gaîté Parisienne" балетінің "Қызық париждік" (The Gay Parisian) атты фильмге түсірілген нұсқасын жасауға тырысты. Бұл әрекет жақсы қабылдамады, себебі түпнұсқада Александра Данилова ойнаған басты рөлді нашар билеуші Милада Младоваға берді.

Жеке өмір

Жас кезінде Массин Дягилевтің шәкірті және жақыны болған. Өмірінің кейінгі жылдарында ол көптеген әдемі әйелдермен махаббатқа түсіп, төрт әйелге үйленді. Оның алғашқы екі әйелі, Вера Савина (туған аты Вера Кларк) және Евгения Деларова, екеуі де балет бишілері болған. Үшінші әйелі Татьяна Орловадан екі баласы болды: ұлы Леонид Массин II (кейіннен атын "Лорка Массин" деп өзгертті) және қызы Татьяна. Олар Орловамен 1968 жылы ажырасты. Содан кейін ол Ханнелор Холтвикке үйленді, олардан Питер және Теодор есімді екі ұлы дүниеге келді. Ол Батыс Германияның Боркен қаласында тұрып, 1979 жылдың 15 наурызында қайтыс болды. 1968 жылы Массин "Менің балеттегі өмірім" деген атпен автобиографиясын жариялады.

Марапаттар

2002 жылы Массин Ұлттық би мұражайының және Атақ залының құрметті мүшесі аталды.