Кіріспе
Трояның мифтік ханзадасы (грек мифологиясында) Трой (/lang//pron/'/t//r//ɔɪ//l//ə//s/ немесе '/t//r//oː//ə//l//ə//s/; Τρωΐλος; Troilus) – Троя соғысы тарихымен байланысты аңыз кейіпкері. Грек мифологиясында Тройл – Трояның жас ханзадасы, патша Приамның (немесе Аполлонның) және Геккубаның ұлдарының бірі. Пайғамбарлықтар Тройлдың тағдырын Трояның тағдырымен байланыстырады, сондықтан ол Ахиллдің шабуылына түсіп, қаза табады. Софокл осы оқиғаны баяндаған жазушылардың бірі болды. Бұл тақырып сол кездегі суретшілердің арасында да кең таралған. Ежелгі жазушылар Тройлді ата-анасы жоқтаған баланың бейнесі ретінде бейнелеген. Ол сондай-ақ жас еркектердің сұлулығының үлгісі саналды. Батыс Еуропаның орта ғасырлық және Ренессанс дәуіріндегі аңыз нұсқаларында Тройл – Приамның Геккубадан туған бес заңды ұлының ең кішісі. Жас болғанына қарамастан, ол Троя соғысының маңызды басшыларының бірі. Ол Ахиллдің қолынан шайқаста қаза табады. 12 ғасырда пайда болған оқиғаның танымал қосымшасында Тройл Крессидаға ғашық болады, ал оның әкесі Калхас гректерге өткен. Крессида Тройлға сүйіспеншілігін уәделейді, бірақ ол тұтқын алмасу кезінде әкесіне жіберілгеннен кейін грек батыры Диомедке көшінші болады. Шосер мен Шекспир Тройл мен Крессиданың тарихын баяндаған авторлардың қатарында. Орта ғасырлық дәстүрде Тройл – адал сарай сүйіктісінің және ізгі жұртшыл рыцарьдың үлгісі ретінде қарастырылды. Сарайдағы махаббат дәстүрі жойылғаннан кейін, оның тағдырына азаматтық сезіммен қарастырылмады. 18 және 19 ғасырларда бұл кейіпкерге көп көңіл бөлінбеді. Алайда, Тройл 20 және 21 ғасырларда Троя соғысының классикалық және орта ғасырлық нұсқаларынан элементтерді таңдаған авторлардың қайта жазбаларында қайта пайда болды.
Troilus (/lang//pron/'/t//r//ɔɪ//l//ə//s/ or '/t//r//oː//ə//l//ə//s/; Τρωΐλος; Troilus) is a legendary character associated with the story of the Trojan War. The first surviving reference to him is in Homer's Iliad, composed in the late 8th century BCE. In Greek mythology, Troilus is a young Trojan prince, one of the sons of King Priam (or Apollo) and Hecuba. Prophecies link Troilus' fate to that of Troy and so he is ambushed and murdered by Achilles. Sophocles was one of the writers to tell this tale. It was also a popular theme among artists of the time. Ancient writers treated Troilus as the epitome of a dead child mourned by his parents. He was also regarded as a paragon of youthful male beauty. In Western European medieval and Renaissance versions of the legend, Troilus is the youngest of Priam's five legitimate sons by Hecuba. Despite his youth he is one of the main Trojan war leaders. He dies in battle at Achilles' hands. In a popular addition to the story, originating in the 12th century, Troilus falls in love with Cressida, whose father Calchas has defected to the Greeks. Cressida pledges her love to Troilus but she soon switches her affections to the Greek hero Diomedes when sent to her father in a hostage exchange. Chaucer and Shakespeare are among the authors who wrote works telling the story of Troilus and Cressida. Within the medieval tradition, Troilus was regarded as a paragon of the faithful courtly lover and also of the virtuous pagan knight. Once the custom of courtly love had faded, his fate was regarded less sympathetically. Little attention was paid to the character during the 18th and 19th centuries. However, Troilus has reappeared in 20th and 21st century retellings of the Trojan War by authors who have chosen elements from both the classical and medieval versions of his story.
Ежелгі әлемдегі оқиға
Ежелгі гректер үшін Троя соғысы және оны қоршаған оқиғалар туралы әңгіме Грекияның архаикалық кезеңіндегі сегіз жырдан тұратын эпикалық циклда (б.з.д. 750 – б.з.д. 480) ең толыққанды түрінде көрінеді. Тройл туралы оқиға – Киприяның басталып, Телегониямен аяқталатын, ондаған жылдарға созылған және 77 кітаптан тұратын оқиғаның құрылымын нығайтуға көмектескен көптеген оқиғалардың бірі. Оның соғыс басталғанда ерте қаза болуы және оған байланысты болжамдар троялықтардың өз елін қорғауға жасаған барлық тырашаның бекер екенін көрсетті. Оның символдық маңызы грекше аты "Троилос" тілдік талдау арқылы дәлелденеді. Оны Трояның құрылтайшылары Трос пен Илос есімдерінің қысқартылған түрі, немесе "кішкентай Трос" деген лақап, немесе Троя (Троя) және lyo (жою) сөздерінің біріктірілген түрі деп түсіндіруге болады. Бұл мүмкіндіктердің көптігі Тройлдың тағдыры мен оның өмір сүрген қаласының тағдыры арасындағы байланысты көрсетеді. Басқа жағынан алғанда, Тройлдың тағдыры оны өлтірген Ахилл, оның інісі Астианакс және әпкесі Поликсенаның болашақтағы өлімін болжау ретінде де қарастырылуы мүмкін, олар Тройл сияқты, кейбір нұсқаларында құрбандық тастағында қаза табады. Осыған байланысты, Тройлдың өлімі туралы Троя соғысының кезеңін қамтитын эпикалық циклдың бөлігі – Киприяның сақталмауы өкінішті. Шындығында, оның оқиғасының толық баяндамасы архаикалық дәуірден немесе одан кейінгі классикалық кезеңнен (б.з.д. 479 – 323) бізге жеткен жоқ. Гелленистік дәуірге (б.з.д. 323–30) дейінгі әдеби көздердің көпшілігі, тіпті кейіпкерге сілтеме жасайтындары да, жоғалып кеткен немесе тек фрагменттерде немесе қысқаша мазмұнда сақталған. Ежелгі және ортағасырлық көздер бір-бірімен қайшы келеді, олардың көпшілігі мифтің архаикалық және классикалық кезеңдерде болған түріне сәйкес келмейді. Жоғалған мәтіндердің орнын ішінара архаикалық және классикалық кезеңдерден қалған археологиялық артефакттар толтырады. Тройлдың өліміне байланысты оқиғалар қыш өнімдерін жасаушылардың арасында танымал тақырып болған. (Бизли мұрағатының веб-сайтында ғана б.з.д. 6-4 ғасырлардан қалған 108 аттикалық қыш ыдысы тізімделген, оларда осы кейіпкердің суреттері бейнеленген.) Тройл сол дәуірдегі басқа да өнер туындыларында және әшекейлі заттарда да кездеседі. Тройл туралы ертедегі оқиғаны зерттеушілер әдетте мифтің ең стандартты түрі мен оның нұсқаларын түсіну үшін әдеби көздерді де, артефакттарды да қолданады. Мифтің осы стандартты түрінің қатыгездігін ежелгі грек драмасының маманы Алан Сомерштейн сияқты зерттеушілер баса көрсетеді, ол оны "үрейлі" және "Ахиллге дәстүрлі түрде таңылған барлық іс-әрекеттердің ең қатыгездігі" деп сипаттайды.
Үлгілі аңыз: әдемі Тройлус өлтірілді
Троя патшайымы Геккубаның ұлы Тройл – жасөспірім немесе жас жігіт. Оның өте сұлу болғандықтан, оны Аполлон құдайының ұлы деп есептейді. Алайда Геккубаның күйеуі, Приам патша, оны өте жақсы көретін және өз баласы сияқты қадірлейді. Пайғамбарлықта Тройл жиырма жасқа дейін тірі болса, Троя құламайтыны айтылған. Сондықтан, Афина құдайы грек жауынгері Ахиллге Троя соғысының басында оны іздеуді ұсынады. Тройл жылқыларын өте жақсы көреді. Ахилл оны және оның әпкесі Поликсенді, Тимбрадағы құдықтан су алып келе жатқанда шабуылдайды. Тимбра – Троядан тыс, Аполлон ғибадатханасы орналасқан аймақ. Грек екеуінің де сұлулығына тәнті болып, құмарлық сезіміне толады. Шапшаң Ахилл қашып бара жатқан Тройлға жетеді, оны шашынан тартып жылқысынан сүйреп алады. Жас ханзада Ахиллдің жыныстық қатынасқа ұсынысына қарсы тұрып, жақын жердегі ғибадатханаға қашып тығынады. Бірақ жауынгер оның ізінен кіріп, көмек келгенше құрбандық тақтасының алдында басын кесіп тастайды. Тройлдың өлімінен кейін троялықтардың қайғысы зор болды. Бұл киелі жерге жасалған құрметсіздік Ахиллдің өліміне әкеледі, Аполлон Парижге көмектесіп, Ахиллдің өкшесін тесетін жебемен оны жазалайды.
Гомер және архаикалық және классикалық кезеңдердің жоғалған мәтіндері
Тройл туралы ең ерте әдеби сілтеме Гомердің "Илиадасында" кездеседі, ол Эпостық циклдің бір бөлігі болды. Гомер Тройлдың атын ойлап таппаған және оның оқиғасының нұсқасы бұрыннан бар болған деп саналады. Поэманың соңында Приам тірі қалған ұлдарын сөкпектейді, оларды қайтыс болған бауырларымен, соның ішінде Тройлон хиппиохарменмен салыстырады. Хиппиохарменнің мағынасы даулы, бірақ "хипп" түбірі атпен байланысты. Жоғарыдағы мифтік нұсқа үшін бұл сөз "аттарды жақсы көретін" деген мағынада қолданылған. Сомерштейн Гомердің бұл сілтемеде Тройл шайқаста қаза тапқанын білдіргісі келгенін айтады, бірақ Приамның Ахилл туралы кейінірек айтқан сөздері ("еркектерді өлтіретін бала") Гомер Тройлдың бала ретінде өлтірілгенін білгенін көрсетеді; Сомерштейн Гомердің мұнда "жігіт" мағынасындағы "paido" түбірінің екіұштылығымен ойнағанын айтады.
Troilus' death was also described in the Cypria, one of the parts of the Epic Cycle that is no longer extant. The poem covered the events preceding the Trojan War and the first part of the war itself up to the events of the Iliad. Although the Cypria does not survive, most of an ancient summary of the contents, thought to be by Eutychius Proclus, remains. Fragment 1 mentions that Achilles killed Troilus, but provides no more detail. However, Sommerstein takes the verb used to describe the killing (phoneuei) as meaning that Achilles murders Troilus. In Athens, the early tragedians Phrynicus and Sophocles both wrote plays called Troilos and the comic playwright Strattis wrote a parody of the same name. Of the esteemed Nine lyric poets of the archaic and classical periods, Stesichorus may have referred to Troilus' story in his Iliupersis and Ibycus may have written in detail about the character. With the exception of these authors, no other pre Hellenistic written source is known to have considered Troilus at any length. Unfortunately, all that remains of these texts are the smallest fragments or summaries and references to them by other authors. What does survive can be in the form of papyrus fragments, plot summaries by later authors or quotations by other authors. In many cases these are just odd words in lexicons or grammar books with an attribution to the original author. Reconstructions of the texts are necessarily speculative and should be viewed with "wary but sympathetic scepticism". In Ibycus' case all that remains is a parchment fragment containing a mere six or seven words of verse accompanied with a few lines of scholia. Troilus is described in the poem as godlike and is killed outside Troy. From the scholia, he is clearly a boy. The scholia also refer to a sister, someone "watching out" and a murder in the sanctuary of Thymbrian Apollo. While acknowledging that these details may have been reports of other later sources, Sommerstein thinks it probable that Ibycus told the full ambush story and is thus the earliest identifiable source for it. Of Phrynicus, one fragment remains considered to refer to Troilus. This speaks of "the light of love glowing on his reddening cheeks". Of all these fragmentary pre Hellenistic sources, the most is known of Sophocles Troilos. Even so, only 54 words have been identified as coming from the play. Fragment 619 refers to Troilus as an andropais, a man boy. Fragment 621 indicates that Troilus was going to a spring with a companion to fetch water or to water his horses. A scholion to the Iliad states that Sophocles has Troilus ambushed by Achilles while exercising his horses in the Thymbra. Fragment 623 indicates that Achilles mutilated Troilus' corpse by a method known as maschalismos. This involved preventing the ghost of a murder victim from returning to haunt their killer by cutting off the corpse's extremities and stringing them under its armpits. Sophocles is thought to have also referred to the maschalismos of Troilus in a fragment taken to be from an earlier play Polyxene. Sommerstein attempts a reconstruction of the plot of the Troilos, in which the title character is incestuously in love with Polyxena and tries to discourage the interest in marrying her shown by both Achilles and Sarpedon, a Trojan ally and son of Zeus. Sommerstein argues that Troilus is accompanied on his fateful journey to his death, not by Polyxena, but by his tutor, a eunuch Greek slave. Certainly there is a speaking role for a eunuch who reports being castrated by Hecuba and someone reports the loss of their adolescent master. The incestuous love is deduced by Sommerstein from a fragment of Strattis' parody, assumed to partially quote Sophocles, and from his understanding that the Sophocles play intends to contrast barbarian customs, including incest, with Greek ones. Sommerstein also sees this as solving what he considers the need for an explanation of Achilles' treatment of Troilus' corpse, the latter being assumed to have insulted Achilles in the process of warning him off Polyxena. Italian professor of English and expert on Troilus, Piero Boitani, on the other hand, considers Troilus' rejection of Achilles' sexual advances towards him as sufficient motive for the mutilation.
Тройл туралы көне жазбалар:
Troilus' death was also described in the Cypria, one of the parts of the Epic Cycle that is no longer extant. The poem covered the events preceding the Trojan War and the first part of the war itself up to the events of the Iliad. Although the Cypria does not survive, most of an ancient summary of the contents, thought to be by Eutychius Proclus, remains. Fragment 1 mentions that Achilles killed Troilus, but provides no more detail. However, Sommerstein takes the verb used to describe the killing (phoneuei) as meaning that Achilles murders Troilus. In Athens, the early tragedians Phrynicus and Sophocles both wrote plays called Troilos and the comic playwright Strattis wrote a parody of the same name. Of the esteemed Nine lyric poets of the archaic and classical periods, Stesichorus may have referred to Troilus' story in his Iliupersis and Ibycus may have written in detail about the character. With the exception of these authors, no other pre Hellenistic written source is known to have considered Troilus at any length. Unfortunately, all that remains of these texts are the smallest fragments or summaries and references to them by other authors. What does survive can be in the form of papyrus fragments, plot summaries by later authors or quotations by other authors. In many cases these are just odd words in lexicons or grammar books with an attribution to the original author. Reconstructions of the texts are necessarily speculative and should be viewed with "wary but sympathetic scepticism". In Ibycus' case all that remains is a parchment fragment containing a mere six or seven words of verse accompanied with a few lines of scholia. Troilus is described in the poem as godlike and is killed outside Troy. From the scholia, he is clearly a boy. The scholia also refer to a sister, someone "watching out" and a murder in the sanctuary of Thymbrian Apollo. While acknowledging that these details may have been reports of other later sources, Sommerstein thinks it probable that Ibycus told the full ambush story and is thus the earliest identifiable source for it. Of Phrynicus, one fragment remains considered to refer to Troilus. This speaks of "the light of love glowing on his reddening cheeks". Of all these fragmentary pre Hellenistic sources, the most is known of Sophocles Troilos. Even so, only 54 words have been identified as coming from the play. Fragment 619 refers to Troilus as an andropais, a man boy. Fragment 621 indicates that Troilus was going to a spring with a companion to fetch water or to water his horses. A scholion to the Iliad states that Sophocles has Troilus ambushed by Achilles while exercising his horses in the Thymbra. Fragment 623 indicates that Achilles mutilated Troilus' corpse by a method known as maschalismos. This involved preventing the ghost of a murder victim from returning to haunt their killer by cutting off the corpse's extremities and stringing them under its armpits. Sophocles is thought to have also referred to the maschalismos of Troilus in a fragment taken to be from an earlier play Polyxene. Sommerstein attempts a reconstruction of the plot of the Troilos, in which the title character is incestuously in love with Polyxena and tries to discourage the interest in marrying her shown by both Achilles and Sarpedon, a Trojan ally and son of Zeus. Sommerstein argues that Troilus is accompanied on his fateful journey to his death, not by Polyxena, but by his tutor, a eunuch Greek slave. Certainly there is a speaking role for a eunuch who reports being castrated by Hecuba and someone reports the loss of their adolescent master. The incestuous love is deduced by Sommerstein from a fragment of Strattis' parody, assumed to partially quote Sophocles, and from his understanding that the Sophocles play intends to contrast barbarian customs, including incest, with Greek ones. Sommerstein also sees this as solving what he considers the need for an explanation of Achilles' treatment of Troilus' corpse, the latter being assumed to have insulted Achilles in the process of warning him off Polyxena. Italian professor of English and expert on Troilus, Piero Boitani, on the other hand, considers Troilus' rejection of Achilles' sexual advances towards him as sufficient motive for the mutilation.
| Автор | Еңбек | Дата | Мифологиялық әдебиетте толық сипаттама |
|---|---|---|---|
| Кипрдің Стасинусы | Киприя | б.з.д. 7 ғасырдың соңы (жоғалды) | |
| Фриник | Троилос | б.з.д. 6-5 ғасырлар (жоғалды) | |
| Софокл | Троилос | б.з.д. 5 ғасыр (жоғалды) | |
| Стратис | Троилос | б.з.д. 5-4 ғасырлар (жоғалды) | |
| Дарес Фригий | Троя тарихы | б.з.д. 1-6 ғасырлар? | |
Troilus' death was also described in the Cypria, one of the parts of the Epic Cycle that is no longer extant. The poem covered the events preceding the Trojan War and the first part of the war itself up to the events of the Iliad. Although the Cypria does not survive, most of an ancient summary of the contents, thought to be by Eutychius Proclus, remains. Fragment 1 mentions that Achilles killed Troilus, but provides no more detail. However, Sommerstein takes the verb used to describe the killing (phoneuei) as meaning that Achilles murders Troilus. In Athens, the early tragedians Phrynicus and Sophocles both wrote plays called Troilos and the comic playwright Strattis wrote a parody of the same name. Of the esteemed Nine lyric poets of the archaic and classical periods, Stesichorus may have referred to Troilus' story in his Iliupersis and Ibycus may have written in detail about the character. With the exception of these authors, no other pre Hellenistic written source is known to have considered Troilus at any length. Unfortunately, all that remains of these texts are the smallest fragments or summaries and references to them by other authors. What does survive can be in the form of papyrus fragments, plot summaries by later authors or quotations by other authors. In many cases these are just odd words in lexicons or grammar books with an attribution to the original author. Reconstructions of the texts are necessarily speculative and should be viewed with "wary but sympathetic scepticism". In Ibycus' case all that remains is a parchment fragment containing a mere six or seven words of verse accompanied with a few lines of scholia. Troilus is described in the poem as godlike and is killed outside Troy. From the scholia, he is clearly a boy. The scholia also refer to a sister, someone "watching out" and a murder in the sanctuary of Thymbrian Apollo. While acknowledging that these details may have been reports of other later sources, Sommerstein thinks it probable that Ibycus told the full ambush story and is thus the earliest identifiable source for it. Of Phrynicus, one fragment remains considered to refer to Troilus. This speaks of "the light of love glowing on his reddening cheeks". Of all these fragmentary pre Hellenistic sources, the most is known of Sophocles Troilos. Even so, only 54 words have been identified as coming from the play. Fragment 619 refers to Troilus as an andropais, a man boy. Fragment 621 indicates that Troilus was going to a spring with a companion to fetch water or to water his horses. A scholion to the Iliad states that Sophocles has Troilus ambushed by Achilles while exercising his horses in the Thymbra. Fragment 623 indicates that Achilles mutilated Troilus' corpse by a method known as maschalismos. This involved preventing the ghost of a murder victim from returning to haunt their killer by cutting off the corpse's extremities and stringing them under its armpits. Sophocles is thought to have also referred to the maschalismos of Troilus in a fragment taken to be from an earlier play Polyxene. Sommerstein attempts a reconstruction of the plot of the Troilos, in which the title character is incestuously in love with Polyxena and tries to discourage the interest in marrying her shown by both Achilles and Sarpedon, a Trojan ally and son of Zeus. Sommerstein argues that Troilus is accompanied on his fateful journey to his death, not by Polyxena, but by his tutor, a eunuch Greek slave. Certainly there is a speaking role for a eunuch who reports being castrated by Hecuba and someone reports the loss of their adolescent master. The incestuous love is deduced by Sommerstein from a fragment of Strattis' parody, assumed to partially quote Sophocles, and from his understanding that the Sophocles play intends to contrast barbarian customs, including incest, with Greek ones. Sommerstein also sees this as solving what he considers the need for an explanation of Achilles' treatment of Troilus' corpse, the latter being assumed to have insulted Achilles in the process of warning him off Polyxena. Italian professor of English and expert on Troilus, Piero Boitani, on the other hand, considers Troilus' rejection of Achilles' sexual advances towards him as sufficient motive for the mutilation.
Мифологиялық әдебиеттегі қысқаша сілтемелер:
Troilus' death was also described in the Cypria, one of the parts of the Epic Cycle that is no longer extant. The poem covered the events preceding the Trojan War and the first part of the war itself up to the events of the Iliad. Although the Cypria does not survive, most of an ancient summary of the contents, thought to be by Eutychius Proclus, remains. Fragment 1 mentions that Achilles killed Troilus, but provides no more detail. However, Sommerstein takes the verb used to describe the killing (phoneuei) as meaning that Achilles murders Troilus. In Athens, the early tragedians Phrynicus and Sophocles both wrote plays called Troilos and the comic playwright Strattis wrote a parody of the same name. Of the esteemed Nine lyric poets of the archaic and classical periods, Stesichorus may have referred to Troilus' story in his Iliupersis and Ibycus may have written in detail about the character. With the exception of these authors, no other pre Hellenistic written source is known to have considered Troilus at any length. Unfortunately, all that remains of these texts are the smallest fragments or summaries and references to them by other authors. What does survive can be in the form of papyrus fragments, plot summaries by later authors or quotations by other authors. In many cases these are just odd words in lexicons or grammar books with an attribution to the original author. Reconstructions of the texts are necessarily speculative and should be viewed with "wary but sympathetic scepticism". In Ibycus' case all that remains is a parchment fragment containing a mere six or seven words of verse accompanied with a few lines of scholia. Troilus is described in the poem as godlike and is killed outside Troy. From the scholia, he is clearly a boy. The scholia also refer to a sister, someone "watching out" and a murder in the sanctuary of Thymbrian Apollo. While acknowledging that these details may have been reports of other later sources, Sommerstein thinks it probable that Ibycus told the full ambush story and is thus the earliest identifiable source for it. Of Phrynicus, one fragment remains considered to refer to Troilus. This speaks of "the light of love glowing on his reddening cheeks". Of all these fragmentary pre Hellenistic sources, the most is known of Sophocles Troilos. Even so, only 54 words have been identified as coming from the play. Fragment 619 refers to Troilus as an andropais, a man boy. Fragment 621 indicates that Troilus was going to a spring with a companion to fetch water or to water his horses. A scholion to the Iliad states that Sophocles has Troilus ambushed by Achilles while exercising his horses in the Thymbra. Fragment 623 indicates that Achilles mutilated Troilus' corpse by a method known as maschalismos. This involved preventing the ghost of a murder victim from returning to haunt their killer by cutting off the corpse's extremities and stringing them under its armpits. Sophocles is thought to have also referred to the maschalismos of Troilus in a fragment taken to be from an earlier play Polyxene. Sommerstein attempts a reconstruction of the plot of the Troilos, in which the title character is incestuously in love with Polyxena and tries to discourage the interest in marrying her shown by both Achilles and Sarpedon, a Trojan ally and son of Zeus. Sommerstein argues that Troilus is accompanied on his fateful journey to his death, not by Polyxena, but by his tutor, a eunuch Greek slave. Certainly there is a speaking role for a eunuch who reports being castrated by Hecuba and someone reports the loss of their adolescent master. The incestuous love is deduced by Sommerstein from a fragment of Strattis' parody, assumed to partially quote Sophocles, and from his understanding that the Sophocles play intends to contrast barbarian customs, including incest, with Greek ones. Sommerstein also sees this as solving what he considers the need for an explanation of Achilles' treatment of Troilus' corpse, the latter being assumed to have insulted Achilles in the process of warning him off Polyxena. Italian professor of English and expert on Troilus, Piero Boitani, on the other hand, considers Troilus' rejection of Achilles' sexual advances towards him as sufficient motive for the mutilation.
| Автор | Еңбек | Дата |
|---|---|---|
| Гомер | Илиада | б.з.д. 8-7 ғасырлар |
| Стесихор | Илюперсис (болжамды) | б.з.д. 7-6 ғасырлар (жоғалды) |
| Ибюк | белгісіз мәтін (бірнеше сөз сақталған) | б.з.д. 6 ғасырдың соңы |
| Софокл | Поликсене | б.з.д. 5 ғасыр (жоғалды) |
| Ликофрон | Александра | б.з.д. 3 ғасыр? |
| Виргилий | Энеида | б.з.д. 29-19 |
| Сенека кіші | Агамменон | б.з. 1 ғасыр |
| Диктис Кретенсис | Троян соғысының жылнамасы | б.з. 1-3 ғасырлар |
| Аузоний | Эпитафиялар | б.з. 4 ғасыры |
| Смирналық Квинт | Постгомерика | б.з. 4 ғасырының соңы? |
Troilus' death was also described in the Cypria, one of the parts of the Epic Cycle that is no longer extant. The poem covered the events preceding the Trojan War and the first part of the war itself up to the events of the Iliad. Although the Cypria does not survive, most of an ancient summary of the contents, thought to be by Eutychius Proclus, remains. Fragment 1 mentions that Achilles killed Troilus, but provides no more detail. However, Sommerstein takes the verb used to describe the killing (phoneuei) as meaning that Achilles murders Troilus. In Athens, the early tragedians Phrynicus and Sophocles both wrote plays called Troilos and the comic playwright Strattis wrote a parody of the same name. Of the esteemed Nine lyric poets of the archaic and classical periods, Stesichorus may have referred to Troilus' story in his Iliupersis and Ibycus may have written in detail about the character. With the exception of these authors, no other pre Hellenistic written source is known to have considered Troilus at any length. Unfortunately, all that remains of these texts are the smallest fragments or summaries and references to them by other authors. What does survive can be in the form of papyrus fragments, plot summaries by later authors or quotations by other authors. In many cases these are just odd words in lexicons or grammar books with an attribution to the original author. Reconstructions of the texts are necessarily speculative and should be viewed with "wary but sympathetic scepticism". In Ibycus' case all that remains is a parchment fragment containing a mere six or seven words of verse accompanied with a few lines of scholia. Troilus is described in the poem as godlike and is killed outside Troy. From the scholia, he is clearly a boy. The scholia also refer to a sister, someone "watching out" and a murder in the sanctuary of Thymbrian Apollo. While acknowledging that these details may have been reports of other later sources, Sommerstein thinks it probable that Ibycus told the full ambush story and is thus the earliest identifiable source for it. Of Phrynicus, one fragment remains considered to refer to Troilus. This speaks of "the light of love glowing on his reddening cheeks". Of all these fragmentary pre Hellenistic sources, the most is known of Sophocles Troilos. Even so, only 54 words have been identified as coming from the play. Fragment 619 refers to Troilus as an andropais, a man boy. Fragment 621 indicates that Troilus was going to a spring with a companion to fetch water or to water his horses. A scholion to the Iliad states that Sophocles has Troilus ambushed by Achilles while exercising his horses in the Thymbra. Fragment 623 indicates that Achilles mutilated Troilus' corpse by a method known as maschalismos. This involved preventing the ghost of a murder victim from returning to haunt their killer by cutting off the corpse's extremities and stringing them under its armpits. Sophocles is thought to have also referred to the maschalismos of Troilus in a fragment taken to be from an earlier play Polyxene. Sommerstein attempts a reconstruction of the plot of the Troilos, in which the title character is incestuously in love with Polyxena and tries to discourage the interest in marrying her shown by both Achilles and Sarpedon, a Trojan ally and son of Zeus. Sommerstein argues that Troilus is accompanied on his fateful journey to his death, not by Polyxena, but by his tutor, a eunuch Greek slave. Certainly there is a speaking role for a eunuch who reports being castrated by Hecuba and someone reports the loss of their adolescent master. The incestuous love is deduced by Sommerstein from a fragment of Strattis' parody, assumed to partially quote Sophocles, and from his understanding that the Sophocles play intends to contrast barbarian customs, including incest, with Greek ones. Sommerstein also sees this as solving what he considers the need for an explanation of Achilles' treatment of Troilus' corpse, the latter being assumed to have insulted Achilles in the process of warning him off Polyxena. Italian professor of English and expert on Troilus, Piero Boitani, on the other hand, considers Troilus' rejection of Achilles' sexual advances towards him as sufficient motive for the mutilation.
Тройлға жасалған әдеби сілтемелер:
Troilus' death was also described in the Cypria, one of the parts of the Epic Cycle that is no longer extant. The poem covered the events preceding the Trojan War and the first part of the war itself up to the events of the Iliad. Although the Cypria does not survive, most of an ancient summary of the contents, thought to be by Eutychius Proclus, remains. Fragment 1 mentions that Achilles killed Troilus, but provides no more detail. However, Sommerstein takes the verb used to describe the killing (phoneuei) as meaning that Achilles murders Troilus. In Athens, the early tragedians Phrynicus and Sophocles both wrote plays called Troilos and the comic playwright Strattis wrote a parody of the same name. Of the esteemed Nine lyric poets of the archaic and classical periods, Stesichorus may have referred to Troilus' story in his Iliupersis and Ibycus may have written in detail about the character. With the exception of these authors, no other pre Hellenistic written source is known to have considered Troilus at any length. Unfortunately, all that remains of these texts are the smallest fragments or summaries and references to them by other authors. What does survive can be in the form of papyrus fragments, plot summaries by later authors or quotations by other authors. In many cases these are just odd words in lexicons or grammar books with an attribution to the original author. Reconstructions of the texts are necessarily speculative and should be viewed with "wary but sympathetic scepticism". In Ibycus' case all that remains is a parchment fragment containing a mere six or seven words of verse accompanied with a few lines of scholia. Troilus is described in the poem as godlike and is killed outside Troy. From the scholia, he is clearly a boy. The scholia also refer to a sister, someone "watching out" and a murder in the sanctuary of Thymbrian Apollo. While acknowledging that these details may have been reports of other later sources, Sommerstein thinks it probable that Ibycus told the full ambush story and is thus the earliest identifiable source for it. Of Phrynicus, one fragment remains considered to refer to Troilus. This speaks of "the light of love glowing on his reddening cheeks". Of all these fragmentary pre Hellenistic sources, the most is known of Sophocles Troilos. Even so, only 54 words have been identified as coming from the play. Fragment 619 refers to Troilus as an andropais, a man boy. Fragment 621 indicates that Troilus was going to a spring with a companion to fetch water or to water his horses. A scholion to the Iliad states that Sophocles has Troilus ambushed by Achilles while exercising his horses in the Thymbra. Fragment 623 indicates that Achilles mutilated Troilus' corpse by a method known as maschalismos. This involved preventing the ghost of a murder victim from returning to haunt their killer by cutting off the corpse's extremities and stringing them under its armpits. Sophocles is thought to have also referred to the maschalismos of Troilus in a fragment taken to be from an earlier play Polyxene. Sommerstein attempts a reconstruction of the plot of the Troilos, in which the title character is incestuously in love with Polyxena and tries to discourage the interest in marrying her shown by both Achilles and Sarpedon, a Trojan ally and son of Zeus. Sommerstein argues that Troilus is accompanied on his fateful journey to his death, not by Polyxena, but by his tutor, a eunuch Greek slave. Certainly there is a speaking role for a eunuch who reports being castrated by Hecuba and someone reports the loss of their adolescent master. The incestuous love is deduced by Sommerstein from a fragment of Strattis' parody, assumed to partially quote Sophocles, and from his understanding that the Sophocles play intends to contrast barbarian customs, including incest, with Greek ones. Sommerstein also sees this as solving what he considers the need for an explanation of Achilles' treatment of Troilus' corpse, the latter being assumed to have insulted Achilles in the process of warning him off Polyxena. Italian professor of English and expert on Troilus, Piero Boitani, on the other hand, considers Troilus' rejection of Achilles' sexual advances towards him as sufficient motive for the mutilation.
| Автор | Еңбек | Дата |
|---|---|---|
| Ибюк | Поликрат поэмасы | б.з.д. 6 ғасырдың соңы |
| Каллимах | Эпиграммалар | б.з.д. 3 ғасыр |
| Плаут | Бакхиды | б.з.д. 3-2 ғасырлар |
| Цицерон | Тускуландық сұрақтар | б.з.д. 45 шамасы |
| Гораций | Одалар, 2 кітап | б.з.д. 23 |
| Стаций | Сильва | б.з. 1 ғасырының соңы |
| Дио Хризостом | Сөздер | б.з. 1-2 ғасырлар |
| "Климент" | Клименттік уағыздар | б.з. 2 ғасыры? |
Troilus' death was also described in the Cypria, one of the parts of the Epic Cycle that is no longer extant. The poem covered the events preceding the Trojan War and the first part of the war itself up to the events of the Iliad. Although the Cypria does not survive, most of an ancient summary of the contents, thought to be by Eutychius Proclus, remains. Fragment 1 mentions that Achilles killed Troilus, but provides no more detail. However, Sommerstein takes the verb used to describe the killing (phoneuei) as meaning that Achilles murders Troilus. In Athens, the early tragedians Phrynicus and Sophocles both wrote plays called Troilos and the comic playwright Strattis wrote a parody of the same name. Of the esteemed Nine lyric poets of the archaic and classical periods, Stesichorus may have referred to Troilus' story in his Iliupersis and Ibycus may have written in detail about the character. With the exception of these authors, no other pre Hellenistic written source is known to have considered Troilus at any length. Unfortunately, all that remains of these texts are the smallest fragments or summaries and references to them by other authors. What does survive can be in the form of papyrus fragments, plot summaries by later authors or quotations by other authors. In many cases these are just odd words in lexicons or grammar books with an attribution to the original author. Reconstructions of the texts are necessarily speculative and should be viewed with "wary but sympathetic scepticism". In Ibycus' case all that remains is a parchment fragment containing a mere six or seven words of verse accompanied with a few lines of scholia. Troilus is described in the poem as godlike and is killed outside Troy. From the scholia, he is clearly a boy. The scholia also refer to a sister, someone "watching out" and a murder in the sanctuary of Thymbrian Apollo. While acknowledging that these details may have been reports of other later sources, Sommerstein thinks it probable that Ibycus told the full ambush story and is thus the earliest identifiable source for it. Of Phrynicus, one fragment remains considered to refer to Troilus. This speaks of "the light of love glowing on his reddening cheeks". Of all these fragmentary pre Hellenistic sources, the most is known of Sophocles Troilos. Even so, only 54 words have been identified as coming from the play. Fragment 619 refers to Troilus as an andropais, a man boy. Fragment 621 indicates that Troilus was going to a spring with a companion to fetch water or to water his horses. A scholion to the Iliad states that Sophocles has Troilus ambushed by Achilles while exercising his horses in the Thymbra. Fragment 623 indicates that Achilles mutilated Troilus' corpse by a method known as maschalismos. This involved preventing the ghost of a murder victim from returning to haunt their killer by cutting off the corpse's extremities and stringing them under its armpits. Sophocles is thought to have also referred to the maschalismos of Troilus in a fragment taken to be from an earlier play Polyxene. Sommerstein attempts a reconstruction of the plot of the Troilos, in which the title character is incestuously in love with Polyxena and tries to discourage the interest in marrying her shown by both Achilles and Sarpedon, a Trojan ally and son of Zeus. Sommerstein argues that Troilus is accompanied on his fateful journey to his death, not by Polyxena, but by his tutor, a eunuch Greek slave. Certainly there is a speaking role for a eunuch who reports being castrated by Hecuba and someone reports the loss of their adolescent master. The incestuous love is deduced by Sommerstein from a fragment of Strattis' parody, assumed to partially quote Sophocles, and from his understanding that the Sophocles play intends to contrast barbarian customs, including incest, with Greek ones. Sommerstein also sees this as solving what he considers the need for an explanation of Achilles' treatment of Troilus' corpse, the latter being assumed to have insulted Achilles in the process of warning him off Polyxena. Italian professor of English and expert on Troilus, Piero Boitani, on the other hand, considers Troilus' rejection of Achilles' sexual advances towards him as sufficient motive for the mutilation.
Ежелгі және ортағасырлық академиялық түсіндірмелер мен әдебиеттің қорытындылары:
Troilus' death was also described in the Cypria, one of the parts of the Epic Cycle that is no longer extant. The poem covered the events preceding the Trojan War and the first part of the war itself up to the events of the Iliad. Although the Cypria does not survive, most of an ancient summary of the contents, thought to be by Eutychius Proclus, remains. Fragment 1 mentions that Achilles killed Troilus, but provides no more detail. However, Sommerstein takes the verb used to describe the killing (phoneuei) as meaning that Achilles murders Troilus. In Athens, the early tragedians Phrynicus and Sophocles both wrote plays called Troilos and the comic playwright Strattis wrote a parody of the same name. Of the esteemed Nine lyric poets of the archaic and classical periods, Stesichorus may have referred to Troilus' story in his Iliupersis and Ibycus may have written in detail about the character. With the exception of these authors, no other pre Hellenistic written source is known to have considered Troilus at any length. Unfortunately, all that remains of these texts are the smallest fragments or summaries and references to them by other authors. What does survive can be in the form of papyrus fragments, plot summaries by later authors or quotations by other authors. In many cases these are just odd words in lexicons or grammar books with an attribution to the original author. Reconstructions of the texts are necessarily speculative and should be viewed with "wary but sympathetic scepticism". In Ibycus' case all that remains is a parchment fragment containing a mere six or seven words of verse accompanied with a few lines of scholia. Troilus is described in the poem as godlike and is killed outside Troy. From the scholia, he is clearly a boy. The scholia also refer to a sister, someone "watching out" and a murder in the sanctuary of Thymbrian Apollo. While acknowledging that these details may have been reports of other later sources, Sommerstein thinks it probable that Ibycus told the full ambush story and is thus the earliest identifiable source for it. Of Phrynicus, one fragment remains considered to refer to Troilus. This speaks of "the light of love glowing on his reddening cheeks". Of all these fragmentary pre Hellenistic sources, the most is known of Sophocles Troilos. Even so, only 54 words have been identified as coming from the play. Fragment 619 refers to Troilus as an andropais, a man boy. Fragment 621 indicates that Troilus was going to a spring with a companion to fetch water or to water his horses. A scholion to the Iliad states that Sophocles has Troilus ambushed by Achilles while exercising his horses in the Thymbra. Fragment 623 indicates that Achilles mutilated Troilus' corpse by a method known as maschalismos. This involved preventing the ghost of a murder victim from returning to haunt their killer by cutting off the corpse's extremities and stringing them under its armpits. Sophocles is thought to have also referred to the maschalismos of Troilus in a fragment taken to be from an earlier play Polyxene. Sommerstein attempts a reconstruction of the plot of the Troilos, in which the title character is incestuously in love with Polyxena and tries to discourage the interest in marrying her shown by both Achilles and Sarpedon, a Trojan ally and son of Zeus. Sommerstein argues that Troilus is accompanied on his fateful journey to his death, not by Polyxena, but by his tutor, a eunuch Greek slave. Certainly there is a speaking role for a eunuch who reports being castrated by Hecuba and someone reports the loss of their adolescent master. The incestuous love is deduced by Sommerstein from a fragment of Strattis' parody, assumed to partially quote Sophocles, and from his understanding that the Sophocles play intends to contrast barbarian customs, including incest, with Greek ones. Sommerstein also sees this as solving what he considers the need for an explanation of Achilles' treatment of Troilus' corpse, the latter being assumed to have insulted Achilles in the process of warning him off Polyxena. Italian professor of English and expert on Troilus, Piero Boitani, on the other hand, considers Troilus' rejection of Achilles' sexual advances towards him as sufficient motive for the mutilation.
| Авторлар | Еңбек | Дата |
|---|---|---|
| Әртүрлі аноним авторлар | Илиадаға түсіндірмелер | б.з.д. 5 ғасыр - б.з. 9 ғасыры? |
| Гигин | Аңыздар | б.з.д. 1 ғасыр - б.з. 1 ғасыры |
| "Псевдо-Аполлодор" | Кітапхана | б.з.д. 1-2 ғасырлар |
| Эвтихий Прокл? | Хрестоматия | б.з. 2 ғасыры? |
| Сервий | Энеидаға түсіндірмелер | б.з. 4 ғасырының соңы |
| Бірінші Ватикан мифографы | Мифография | б.з. 9-11 ғасырлар? |
| Салоникалық Евстафий | Илиадаға түсіндірмелер | б.з. 12 ғасыры |
| Иоанн Тзетз | Александраға түсіндірмелер | б.з. 12 ғасыры |
Troilus' death was also described in the Cypria, one of the parts of the Epic Cycle that is no longer extant. The poem covered the events preceding the Trojan War and the first part of the war itself up to the events of the Iliad. Although the Cypria does not survive, most of an ancient summary of the contents, thought to be by Eutychius Proclus, remains. Fragment 1 mentions that Achilles killed Troilus, but provides no more detail. However, Sommerstein takes the verb used to describe the killing (phoneuei) as meaning that Achilles murders Troilus. In Athens, the early tragedians Phrynicus and Sophocles both wrote plays called Troilos and the comic playwright Strattis wrote a parody of the same name. Of the esteemed Nine lyric poets of the archaic and classical periods, Stesichorus may have referred to Troilus' story in his Iliupersis and Ibycus may have written in detail about the character. With the exception of these authors, no other pre Hellenistic written source is known to have considered Troilus at any length. Unfortunately, all that remains of these texts are the smallest fragments or summaries and references to them by other authors. What does survive can be in the form of papyrus fragments, plot summaries by later authors or quotations by other authors. In many cases these are just odd words in lexicons or grammar books with an attribution to the original author. Reconstructions of the texts are necessarily speculative and should be viewed with "wary but sympathetic scepticism". In Ibycus' case all that remains is a parchment fragment containing a mere six or seven words of verse accompanied with a few lines of scholia. Troilus is described in the poem as godlike and is killed outside Troy. From the scholia, he is clearly a boy. The scholia also refer to a sister, someone "watching out" and a murder in the sanctuary of Thymbrian Apollo. While acknowledging that these details may have been reports of other later sources, Sommerstein thinks it probable that Ibycus told the full ambush story and is thus the earliest identifiable source for it. Of Phrynicus, one fragment remains considered to refer to Troilus. This speaks of "the light of love glowing on his reddening cheeks". Of all these fragmentary pre Hellenistic sources, the most is known of Sophocles Troilos. Even so, only 54 words have been identified as coming from the play. Fragment 619 refers to Troilus as an andropais, a man boy. Fragment 621 indicates that Troilus was going to a spring with a companion to fetch water or to water his horses. A scholion to the Iliad states that Sophocles has Troilus ambushed by Achilles while exercising his horses in the Thymbra. Fragment 623 indicates that Achilles mutilated Troilus' corpse by a method known as maschalismos. This involved preventing the ghost of a murder victim from returning to haunt their killer by cutting off the corpse's extremities and stringing them under its armpits. Sophocles is thought to have also referred to the maschalismos of Troilus in a fragment taken to be from an earlier play Polyxene. Sommerstein attempts a reconstruction of the plot of the Troilos, in which the title character is incestuously in love with Polyxena and tries to discourage the interest in marrying her shown by both Achilles and Sarpedon, a Trojan ally and son of Zeus. Sommerstein argues that Troilus is accompanied on his fateful journey to his death, not by Polyxena, but by his tutor, a eunuch Greek slave. Certainly there is a speaking role for a eunuch who reports being castrated by Hecuba and someone reports the loss of their adolescent master. The incestuous love is deduced by Sommerstein from a fragment of Strattis' parody, assumed to partially quote Sophocles, and from his understanding that the Sophocles play intends to contrast barbarian customs, including incest, with Greek ones. Sommerstein also sees this as solving what he considers the need for an explanation of Achilles' treatment of Troilus' corpse, the latter being assumed to have insulted Achilles in the process of warning him off Polyxena. Italian professor of English and expert on Troilus, Piero Boitani, on the other hand, considers Troilus' rejection of Achilles' sexual advances towards him as sufficient motive for the mutilation.
Тройлдың өлімі Киприяда да сипатталған, ол Эпостық циклдің қазір жоқ бөлігінің бірі. Поэма Троя соғысының алдындағы оқиғаларды және соғыстың басындағы оқиғаларды, "Илиада" оқиғаларына дейін қамтиды. Киприяның көп бөлігі сақталмаса да, Евтихий Прокл жазған деп есептелетін оның мазмұнының көне қорытындысы сақталған. Бірінші фрагментте Ахилл Тройлді өлтіргені айтылған, бірақ одан артық мәлімет берілмеген. Алайда, Сомерштейн өлтіруді сипаттау үшін қолданылатын етістікті (phoneuei) Ахилл Тройлді өлтірді деген мағынада қабылдайды. Афинада ертедегі трагедияшы Фриник пен Софокл екеуі де "Троилос" атты пьесалар жазды, ал комик драматург Стратис осы есімді пародия жазды. Архаикалық және классикалық кезеңдердің бағаланған тоғыз лирикалық ақындарынан Стесихор өзінің "Илюперсис" шығармасында Тройлдың оқиғасына сілтеме жасаған болуы мүмкін, ал Ибюк кейіпкер туралы егжей-тегжейлі жазған болуы мүмкін. Осы авторларды қоспағанда, басқа эллиндікке дейінгі жазба көздері Тройл туралы ешқандай ұзақ мәлімет бермегені белгілі. Өкінішке қарай, осы мәтіндердің қалғандары - кішкентай фрагменттері немесе басқа авторлардың оларды қысқаша және сілтемелерімен. Сақталғандар папирус фрагменттері, кейінірек жазылған авторлардың сюжет жинақтары немесе басқа авторлардың цитаталары түрінде болуы мүмкін. Көп жағдайда бұл тек сөздіктердегі немесе грамматика кітаптарындағы түпнұсқа авторға қатысты ерекше сөздер. Текстерді қайта құру тек болжамдық тұрғыда ғана жүргізіліп, "қатаң, бірақ түсінікті күмәнмен" қаралуы керек. Ибюк жазбасында тек қана алты-жеті сөзден тұратын, бірнеше жолды оқулықпен қоса жазылған пергамент үзіндісі ғана қалды. Тройл поэмасында құдайға ұқсаған және Троядан тыс жерде өлтірілген деп сипатталады. Оқулық бойынша, ол бала екені анық. Оқулықта сондай-ақ, әйел бауырлас, "байқап тұрған" адам және Тимбрия Аполлонының ғибадатханасындағы кісі өлтіру туралы айтылған. Сомерштейн бұл мәліметтердің басқа кейінгі дереккөздердегі мәліметтер болуы мүмкін екенін мойындағанмен, Ибюк тұтқын оқиғасын толық айтып бергені және осылайша оны оқиғаның ең ерте анықталған көзі деп санайды. Фриник туралы бір фрагмент қалды, ол Тройлға қатысты деп есептеледі. Онда "жарық сүйіспеншілігінің қызыл беттерінде жарқырағаны" айтылған. Осы фрагментті эллиндікке дейінгі көздердің арасында Софоклдың "Троилос" ең көп белгілі. Дегенмен, пьесадан тек 54 сөз анықталған. 619-шы фрагмент Тройлді андропаис, "жас жігіт" деп сипаттайды. 621-ші фрагмент Тройл серігімен су алуға немесе аттарын суаруға бара жатқанын көрсетеді. Илиадаға түсіндірмеде Софокл Тройлдың Тимбрада аттарын жаттығу кезінде Ахиллмен шабуылға ұшырағанын айтады. 623-ші фрагмент Ахилл Тройлдың денесін масхализмас әдісімен қиялағанын көрсетеді. Бұл әдіс кісі өлтіру құрбанының рухын өлтірушіні кешіруден алдын алу үшін дене мүшелерін кесіп, қолтық астына байлап қоюды қамтиды. Софокл "Поликсене" деген ертерек пьесадан да масхализмасқа сілтеме жасаған деп саналады. Сомерштейн "Троилос" пьесасының сюжетін қайта құруға тырысады, онда бас кейіпкер Поликсенмен құпия махаббатта және Ахилл мен Сарпедонның оған үйленуге талпынуын тоқтатуға тырысады, ол Троялық одақтас және Зевстің ұлы. Сомерштейн Тройлдың өлімге қадам басу кезінде Поликсенмен емес, оның тәрбиешісі, евнух грек құлымен бірге болғанын айтады. Әрине, Гекубаның оны қастрағанын айтатын евнухтың сөзі бар және жас қожайынының жоғалғанын хабарлайтын адам бар. Сомерштейнтің пікірінше, құпия махаббат Стратистің пародиясының фрагментінен, Софоклдың пьесасының грек әдеттерінен, соның ішінде инцесттен айырмашылығын көрсетуге тырысуынан шығарылған. Сомерштейн мұны Ахиллдің Тройлдың денесіне қатысты әрекеттеріне түсініктеме беруге де көмектеседі, ол Поликсеннен ескерту кезінде Ахиллды қорлаған деп есептеледі. Ағылшын тіліндегі сарапшы және Тройл туралы білімі бар итальяндық профессор Пьеро Боитани, Ахиллға жасалған сексуалдық ұсыныстың Тройлдың қастандыққа ұшырауына себеп болғанын айтады.
Troilus' death was also described in the Cypria, one of the parts of the Epic Cycle that is no longer extant. The poem covered the events preceding the Trojan War and the first part of the war itself up to the events of the Iliad. Although the Cypria does not survive, most of an ancient summary of the contents, thought to be by Eutychius Proclus, remains. Fragment 1 mentions that Achilles killed Troilus, but provides no more detail. However, Sommerstein takes the verb used to describe the killing (phoneuei) as meaning that Achilles murders Troilus. In Athens, the early tragedians Phrynicus and Sophocles both wrote plays called Troilos and the comic playwright Strattis wrote a parody of the same name. Of the esteemed Nine lyric poets of the archaic and classical periods, Stesichorus may have referred to Troilus' story in his Iliupersis and Ibycus may have written in detail about the character. With the exception of these authors, no other pre Hellenistic written source is known to have considered Troilus at any length. Unfortunately, all that remains of these texts are the smallest fragments or summaries and references to them by other authors. What does survive can be in the form of papyrus fragments, plot summaries by later authors or quotations by other authors. In many cases these are just odd words in lexicons or grammar books with an attribution to the original author. Reconstructions of the texts are necessarily speculative and should be viewed with "wary but sympathetic scepticism". In Ibycus' case all that remains is a parchment fragment containing a mere six or seven words of verse accompanied with a few lines of scholia. Troilus is described in the poem as godlike and is killed outside Troy. From the scholia, he is clearly a boy. The scholia also refer to a sister, someone "watching out" and a murder in the sanctuary of Thymbrian Apollo. While acknowledging that these details may have been reports of other later sources, Sommerstein thinks it probable that Ibycus told the full ambush story and is thus the earliest identifiable source for it. Of Phrynicus, one fragment remains considered to refer to Troilus. This speaks of "the light of love glowing on his reddening cheeks". Of all these fragmentary pre Hellenistic sources, the most is known of Sophocles Troilos. Even so, only 54 words have been identified as coming from the play. Fragment 619 refers to Troilus as an andropais, a man boy. Fragment 621 indicates that Troilus was going to a spring with a companion to fetch water or to water his horses. A scholion to the Iliad states that Sophocles has Troilus ambushed by Achilles while exercising his horses in the Thymbra. Fragment 623 indicates that Achilles mutilated Troilus' corpse by a method known as maschalismos. This involved preventing the ghost of a murder victim from returning to haunt their killer by cutting off the corpse's extremities and stringing them under its armpits. Sophocles is thought to have also referred to the maschalismos of Troilus in a fragment taken to be from an earlier play Polyxene. Sommerstein attempts a reconstruction of the plot of the Troilos, in which the title character is incestuously in love with Polyxena and tries to discourage the interest in marrying her shown by both Achilles and Sarpedon, a Trojan ally and son of Zeus. Sommerstein argues that Troilus is accompanied on his fateful journey to his death, not by Polyxena, but by his tutor, a eunuch Greek slave. Certainly there is a speaking role for a eunuch who reports being castrated by Hecuba and someone reports the loss of their adolescent master. The incestuous love is deduced by Sommerstein from a fragment of Strattis' parody, assumed to partially quote Sophocles, and from his understanding that the Sophocles play intends to contrast barbarian customs, including incest, with Greek ones. Sommerstein also sees this as solving what he considers the need for an explanation of Achilles' treatment of Troilus' corpse, the latter being assumed to have insulted Achilles in the process of warning him off Polyxena. Italian professor of English and expert on Troilus, Piero Boitani, on the other hand, considers Troilus' rejection of Achilles' sexual advances towards him as sufficient motive for the mutilation.
Александра
Тройл туралы ең қысқаша айтылған алғашқы сақталған мәтін – Александра, б.з.д. 3-ғасырдан бұрынғы грек трагедия авторы Ликофронға (немесе оның аттасы) жататын поэма. Поэма Кассандраның түсініксіз пайғамбарлық сөздерінен тұрады:
Бұл үзінді Византиялық жазушы Джон Цезестің түсіндірмелерінде Ахиллдің қаламаған жыныстық қатынасынан қашу үшін Тройлдың әкесі Аполлонның ғибадатханасына тығынуына сілтеме ретінде түсіндіріледі. Ол сыртқа шығудан бас тартқанда, Ахилл ішке кіріп, оны құрбандық тақтасында өлтіреді. Ликофронның шәкірті Аполлонның Ахиллді өлтіру жоспарын осы оқиғадан кейін бастағанын айтады. Бұл Тройл туралы жоғарыда айтылған оқиғаның элементтерін құрастыруға көмектеседі: ол жас, өте жақсы көрілетін және әдемі; оның құдайлық тегі бар, оны сүйіспеншілігін көрмеген грек жауы бас кеседі және, Гомерден білеміз, жылқымен де байланысы болған. Тройлдың «арыстан баласы» деп аталуы оның ұлы батыр болуға бейім екенін көрсетеді, бірақ Тройлдың ересек болу мүмкіндігі мен Трояның аман қалуына байланысты нақты пайғамбарлық жоқ.
Басқа жазбаша көздер
Тройл туралы басқа ешқандай кеңінен таралған мәтін Август дәуірінен бұрын болған емес, сол кезде кейіпкердің оқиғасының басқа нұсқалары пайда болды. Стандартты мифке сәйкес келетін қалған көздер төменде тақырып бойынша қарастырылады. Тегі Аполодор, кітапхананың авторы, Тройлдың Приам мен Геккубаның ұлдарының соңғысы екенін айтады – кейінгі дәстүрде қабылданған егжей-тегжей – бірақ содан кейін баланың Аполлоннан туғаны айтылады. Ал Гигин Тройлді Приамның ұлдарының тізіміне қосымша ешқандай түсіндірмесіз енгізеді. Ерте христиандық жазбаларда, Клименттің уағыздарында, Аполлонның Тройлдың әкесі емес, жақыны болғаны айтылады. Жастығы Гораций Тройлдың жастығын «жүнсіз» (inpubes) деп сипаттап, оның жас екенін (қару ұстауға жеткілікті емес) білдіреді. Дио Хризостом Гомерден бұрынғы «батырдың» Тройлді, әлі бала кезінде тұтқынға алғанын айтып, Ахиллді сынайды. Болжамдар Бірінші Ватикан мифографы Тройл жиырма жасқа толса, Троя құламайды деген болжамды хабарлайды және осы себепті Ахиллдің шабуылына себеп болғанын айтады. Плавт Тройлдың өлімін Трояның құлауы үшін орындалуы тиіс үш шарттың бірі ретінде көрсетеді. Сұлулығы Ибик өзінің демеушісін гректер мен троялықтардың арасындағы ең сұлу Тройлмен салыстырып, мақтауға тырысады. Дио Хризостом Тройлді әр түрлі сұлулықтың мысалы ретінде еске алады. Стаций әдемі құлды, соңғы сәтте қожайыны сағынған Тройлмен салыстырады. Педерастикалық махаббаттың нысаны Сервий, Вергилийден алынған үзіндіге түсіндірмесінде, Ахиллдің Тройлді көгершіндермен сыйлап тартып алғанын айтады. Содан кейін Тройл грек құшағында қайтыс болады. Роберт Грейвс мұны Ахиллдің махаббат қуатының дәлелі деп түсіндіреді, бірақ Тимоти Ганц Сервийдің Тройлдың өлімі туралы нұсқасының «қалай және неге» екенін түсініксіз деп санайды. Зоммерштейн Грейвстің түсіндірмесін қолдайды, өйткені ежелгі педерастикалық қатынастарда кісі өлтіру болмаған және Сервийде қасақана өлтіруді білдіретін ештеңе жоқ. Шабуыл мен өлім орны Тройлдың өлімі туралы әртүрлі хабарлар тарады, олар суды, аттарды жаттықтыруды және Тимбраны атайды, бірақ олар тұтас картина құрамайды: Бірінші Ватикан мифографы Тройлдың Троядан тыс жаттығу кезінде Ахиллдың шабуылына ұшырағанын хабарлайды; Салоникалық Евстафий «Илиадаға» түсіндірмесінде Тройлдың аттарын жаттықтырғанын айтады; Аполлодор Ахиллдың Тройлға Тимбрий Аполлонының ғибадатханасының ішінде шабуыл жасағанын айтады; соңында, Стаций Ганц Ахиллдың Тройлдың атын құлатқанын, ал ол ғибадатханаға қашып бара жатса, түсіндіруге тырысады. Ол құдық маңындағы тұзақ пен ғибадатханадағы құрбандық оқиғаның екі бөлек нұсқасы болуы мүмкін деп болжайды немесе Ахилл Тройлді Аполлонды қорлау үшін ғибадатханаға алып барып, құрбандыққа шалған болуы мүмкін. Қайғыру Троялықтар, әсіресе Тройлдың отбасының қайғысы, классикалық мәдениетте баланың өліміне байланысты қайғының символы болған сияқты. Гораций мен Цицерон осылайша Тройлға сілтеме жасайды.
Ежелгі өнер және артефактілер көздері
Көне грек өнерінде, керамикалық ыдыстар мен басқа да қалдықтарда Тройлдың өлімімен байланысты көріністер жиі кездеседі: тұтқынға алу, қуғын-сүргін, кісі өлтіру және оның денесі үшін күрес. Тройлдың басқа жағдайлардағы бейнелері сирек. Мұндай ерекшеліктердің бірі – б.з.д. 340 жылғы Апулияда жасалған қызыл фигуралы ваза суретінде Тройл Приамның баласы ретінде бейнеленген. Тұтқынға алу кезінде Тройл мен Поликсена Ахилл күтіп жатқан бұлаққа жақындайды. Бұл көрініс көне әлемде б.з.д. 400 жылдан бастап сатиралық өңдеуге ие болған, құдыққа есекті алып келе жатқан Тройлдың суреті сақталған. Көптеген суреттерде Тройл атқа отырған, көбінесе оның жанында тағы бір адам болады. Ол көбінесе, бірақ әрқашан емес, сақалсыз жас жігіт ретінде бейнеленеді. Көбінесе жалаңаш, немесе плащ немесе туника киген болады. Ахилл әрқашан қарулы және толық қаруланған. Кейде, мысалы, ваза суретінде немесе мақаланың басында көрсетілген Букалар қабірінің фрескасында, Тройл немесе Поликсена жоқ, бұл тұтқынға алу олардың әрқайсысының тарихымен байланысты екенін көрсетеді. Бұл көріністің ең ерте анықталған нұсқасында (б.з.д. 580 жылғы Коринф вазасы) Тройл сақалды, ал Приам да бар. Бұл екі ерекшелік те сирек кездеседі. Көбірек кездесетін нәрсе – бұлақта отырған құс, әдетте Аполлонның және оның болжамдық күштерінің символы, сондықтан Тройлға соңғы ескерту; кейде әтеш, Ахилл Тройлды баурап алуға тырысқанын білдіретін махаббат сыйы. Кейбір нұсқаларда, мысалы Бостонның Көркем өнер мұражайындағы б.з.д. 530 жылға дейінгі амфорада (осында) Тройлмен бірге ит жүгіріп жүр. Б.з.д. VI ғасырға жататын этрусктің бір вазасында Сервийдің айтуынша, Ахиллден Тройлға ұшып бара жатқан көгершіндер бейнеленген, бұл махаббат сыйы. Бұлақтың өзі әдетте арыстан бейнесімен безендірілген. Қуғын-сүргін немесе қуудың ең ерте анықталған нұсқасы б.з.д. 7 ғасырдың үшінші тоқсанында жасалған Франсуа вазасындағы Клейтиас суреті. Керамикалық суреттерде бейнеленген кейіпкерлердің саны қол жетімді кеңістіктің мөлшері мен пішініне байланысты өзгереді. Франсуа вазасы ұзын, тар жолақтармен безендірілген бірнеше көріністермен әшекейленген. Бұл Тройл фризінің көп адамдармен толғанын білдіреді. Ортасында (Персей жобасында көруге болады) бір атқа отырған, екіншісінің жетектерін қолында ұстап тұрған қашып бара жатқан Тройл бейнеленген. Оның астында Поликсененің (жартылай жоғалған) құлап кеткен ыдысы тұр. Ахиллдің көп бөлігі жоғалған, бірақ оның қаруланғаны анық. Олар Трояға қарай жүгіріп барады, онда Антенор Приамға ыммен белгі береді. Тройлдың ағалары Гектор мен Полит, оны құтқару үмітімен қала қабырғасынан шығады. Ахиллдің артында бірнеше құдайлар бар: Афина, Тетис (Ахиллдің анасы), Гермес және Аполлон (жақында келген). Екі троялық та бар, әйел өзінің ыдысын толтыратын жастың назарын аударуға тырысады. Құдайлар тек суреттегі көріністерде ғана көрінеді, сондықтан олардың рөлі түсіндіруге жатады. Боитани Афинаның Ахиллге үгіттенгенін, ал Тетистің Аполлонның келуінен алаңдағанын, ол Тройлдың қорғаушысы ретінде Ахиллге болашақта қауіп төндіретінін айтады. Гермес Тетиске не айтқанын ол көрсетпейді. Классицист және өнер тарихшысы профессор Томас Х. Карпентер Герместі бейтарап бақылаушы, Афина мен Тетисті Ахиллге үгіттенген, ал Аполлонның келуін суретшінің құдайдың Ахиллдің өліміндегі болашақ рөлін көрсетуі ретінде қарастырады. Қуғын-сүргін сахнасындағы стандартты элементтер – Тройл, Ахилл, Поликсена, екі жылқы және құлаған ыдыс. Екі үш аяқты тұғыр, амфора және тостағанда Ахилл Тройлдың шашын ұстап алған. Британ мұражайындағы атақты ваза, Тройл суретшісінің атымен белгілі, екі троянның қорқып артына қарағанын көрсетеді, ал әдемі жас жігіт атын қамшымен соғады. Бұл вазаны Персей жобасының сайтында көруге болады. Тройлдің атының астында жарылған ыдыстан төгілген су оның төгілетін қанын бейнелейді. Жылқының сегіз аяғы мен қанатының иконографиясы Тройлдың есімі көрсетілмеген керамикалық ыдыстарда оны анықтау үшін пайдаланылуы мүмкін; мысалы, Коринф вазасында Тройл қуғыншыларына оқ атып тұрған және Халкид кратеріндегі бейбіт сахнада Париж мен Хелен, Гектор мен Андромаха жұптары белгіленген, бірақ атқа отырған жас жігіт жоқ. Кейінгі оңтүстік итальяндық интерпретациясында бұл оқиға Бостонның Көркем өнер мұражайында және Санкт-Петербургтегі Эрмитаж мұражайында сақталған вазаларда кездеседі. 70 ж.б.д. 380 ж. кратерінде Тройл бір ғана жылқымен найзамен қорғануға тырысқан, ал 325-320 ж.б.д. гидрияда Ахилл жастың атын құлатып жатыр. Тройлдың өлімі немесе кісі өлтірудің ең ерте бейнеленген суреттері б.з.д. 7-ші ғасырдың басында Олимпияда табылған қалқан жолақтарында сақталған. Онда, қылышпен қаруланған әскер жалаңаш жасты құрбандық тастағының жанында шабуға дайын тұр. Біреуінде Тройл ағашқа жабысып тұр (Боитани бұлды Аполлонға қасиетті лавр деп есептейді). Осымен бірдей кезеңде жасалған кратерде Ахилл құрбандық тастағында жалаңаш Тройлды аударып ұстап тұр, ал Гектор, Эней және басқа белгісіз троян Деитхин жас жігітті құтқаруға келген. Кейбір суреттерде Тройл рақым сұрап тұр. Амфорада Ахилл күресіп жатқан Тройлды иығына көтеріп, құрбандық тастағына алып барады. Боитани, Тройл тарихын зерттеуде, екі артефакттың (ваза және саркофаг) әртүрлі кезеңдерде Тройл мен Приамның өлімін көрсетуі, олардың екеуі де Трояның құлауының бастапқы және соңғы жағы болғанын атап өтеді. Ахилл Неоптолемнің әкесі, ол Трояны басып алғанда Приамды құрбандық тастағында өлтіреді. Осылайша, соғыс әкелді, ал соңы ұлдың әкесін өлтіруімен аяқталады. Кейбір керамикалық суреттерде Ахилл Тройлды өлтіргеннен кейін оның кесілген басын қару ретінде пайдаланады, ал Гектор мен оның серіктері оны құтқаруға кешігіп жетеді; кейде Афина мен Гермес оны қадағалайды. Мұндай суреттердің бірі Ахиллдің құрбандық тастағында Гектормен шайқасқан суреті. Тройлдың денесі құлап, баланың басы ауада ұшып тұр немесе Ахиллдің найзасының ұшына жабысқан. Афина мен Гермес оны қадағалайды. Эней мен Деитхин Гектордың артында тұр. Кейде Тройл мен Астианакс өлімінің ұқсас егжей-тегжейлері шатастырылады. Мұндағы суретте қай кісі өлтірілгенін анықтау қиын. Құрбанның жасы қай оқиға туралы айтылып жатқанын көрсетеді, ал мұндағы кішкентай мөлшері Астианакс өліміне нұсқауы мүмкін, бірақ Тройлдың өзінің өлтірушісінен әлдеқайда кішкентай болып бейнеленгені де жиі кездеседі (жоғарыдағы суреттегі киликстің мысалында). Бұл жағдайда Приамның болуы (Астианаксқа нұсқау), Афинаның болуы (Тройлға нұсқау) және көрініс Троя қабырғасының сыртында орналасқандығы (тағы да Тройлға нұсқау) сияқты факторлар да бар.
Әскери бала туралы миф:
Тройлдың өлімінің тағы бір нұсқасы Олтостың қызыл фигуралы кесесінде бейнеленген. Тройл тізе бүгіп, әлі қылышын суырып жатқанда Ахилл найзасы оны жарақаттайды, ал Эней оны құтқаруға келгенде кеш болады. Тройлдың бас киімі бар, бірақ ол жоғары жылжытылып, әдемі жас бетін ашып көрсетеді. Бұл – ертедегі бейнелеу өнерінде Тройлдың өлімінің бейнеленген жалғыз мысалы. Дегенмен, Тройлдың жас кезінде шайқаста жеңіліп қалғаны туралы осы нұсқа жазбаларда да кездеседі.
Вергилий және басқа латын дереккөздері
Бұл оқиға Вергилийдің "Энеида" кітабында Юнона ғибадатханасының қабырғаларын безендірген суреттер сериясы туралы айтылады. Тройды бейнелейтін суреттің жанында Тройдың құлдырауына байланысты болжамдардың салдарынан өлтірілген тағы бір кейіпкер – Резустың өлімі көрсетілген. Басқа суреттер де осындай қайғылы. Тройл Ахиллмен "теңсіз" шайқаста кездескен "инфеликс пуэр" ("бақытсыз ұл") деп сипатталады, бұл суреттеме сол замандастың көзімен қарағандықтан әсерлірек болады. Тройлдың жылқылары қашады, ал ол әлі де жетектерін ұстап, күймеден ілініп қалады, басы мен шашы артта қалғанда, ал артқа қарай бағытталған сүйектің ұшы шаңда із қалдырады. (The First Vatican Mythographer) Алайда, Сервий "Энеидаға" жазған түсіндірмесінде бұл оқиғаның басқаша нұсқасы болуы мүмкін дейді. Оның пікірінше, Тройл қарусыз болған, себебі ол шайқас күтпеген еді, ал артқа қарай бағытталған сүйектің ұшы Тройл Энеидадағы басқа кейіпкерлер сияқты тікен ретінде қолданған. Сомерштейн болса, бұл сүйектің ұшы Ахиллдің Тройлдың арқасына тигізген соққысы деп санайды. Жас жігіт тірі, бірақ Трояға қарай сүйреліп бара жатқанда жаралы болады. Мұндағы мәселе – "congressus" ("кездесу") сөзінің мағыналық екіұштылығы. Ол көбінесе әдеттегі шайқастағы кездесуді білдіреді, бірақ басқа да кездесулерді де қамтуы мүмкін. Ұқсас екіұштылық Сенека мен Аусонийдің 19-шы эпитафиясында, Тройлдың өзі баяндайды. Өлген ханзада Ахиллмен теңсіз шайқаста құлағаннан кейін жылқыларымен қалай сүйреліп кеткенін айтады. Эпитафиядағы Тройлдың өлімін Гектордың өлімімен салыстыру Тройл дәстүрлі баяндауға қарағанда кейінірек қайтыс болғанын көрсетеді, Боитанидің сөзінше, мұндай жағдай Вергилийде де кездеседі.
In his commentary on the Aeneid, Servius however, argues that this might be a variation of the ambush story. For him, Troilus is unarmed because he went out not expecting combat and the backward pointing spear was what Troilus was using as a goad in a manner similar to characters elsewhere in the Aeneid. Sommerstein, on the other hand believes that the spear is Achilles' that has struck Troilus in the back. The youth is alive but mortally wounded as he is being dragged towards Troy. An issue here is the ambiguity of the word congressus ("met"). It often refers to meeting in a conventional combat but can have reference to other types of meetings too. A similar ambiguity appears in Seneca and in Ausonius' 19th epitaph, narrated by Troilus himself. The dead prince tells how he has been dragged by his horses after falling in unequal battle with Achilles. A reference in the epitaph comparing Troilus' death to Hector's suggests that Troilus dies later than in the traditional narrative, something that, according to Boitani, also happens in Virgil.
Грек жазушылары ер бала дәстүрінде
Смирндік Квинт, Боитани атмосферасын қайғылы және элегиялық деп сипаттайтын бір үзіндіде, Боитани үшін ежелгі оқиғаның екі маңызды мәселесін сақтайды: Тройлдың тағдырмен құрысқа тап болғаны және оның әулетін жалғастыра алмауы Трояның құлауын білдіреді. Бұл жағдайда Тройлдың біліп-біліп шайқасқа кіргеніне еш күмән жоқ, себебі «Постгомерикада» Тройлдың қару-жарағы Ахилл өлгеннен кейін берілген жерлеу сыйлықтарының бірі ретінде көрсетілген. Квинт Тройлдың жастығын қайта-қайта баса көрсетеді: ол сақалсыз, әйеліне тимеген, балаша, әдемі, Гекубаның барлық балаларының арасында ең құдайға жақын. Дегенмен, ол қорқыныш сезімген жоқ, ал тағдырдың ықпалымен соғысқа тартылып, Ахиллдің сөңкесімен гүл немесе тұқым бермеген егіздей құлайды. Троя соғысы кезінде криттік Диктис жазған деп саналатын «Троя соғысының күнделігі» («Ephemeridos belli Trojani») кітабында Трой тағы да жеңілген жауынгер болып көрінеді, бірақ бұл жолы ағасы Ликаонмен бірге тұтқындалады. Ахилл олардың тамақтарын жұрт алдында кесуге бұйрық береді, себебі Приамның Поликсенға үйлену мүмкіндігі туралы келіссөздерді ілгерілете алмағанына ашуланыпты. Диктистің баяндамасында құдайлар мен болжамдар жоқ, бірақ ол Тройлдың жоғалтуын үлкен қайғыға ұшыратарлық нәрсе ретінде сақтайды:
Троялықтар қайғыдан зарлап айқайлап, Тройлдің соншалықты ауыр өлімге ұшырағанына қатты қайғырды, оның жастығын еске түсірді, өйткені ол жас шағында халықтың сүйіктісі, олардың жаны болды, оның ғана емес, қарапайымдылығы мен адалдығы үшін, сонымен қатар әдемі келбеті үшін де.
Орта ғасырлар мен қайта өрлеу дәуіріндегі оқиға
Осыған дейін қарастырылған дереккөздерде Тройлдың жалғыз баяндаушылық қызметі – оның өлімі ғана болып келеді. Орта ғасыр мен Ренессанс дәуіріндегі әдебиетте осы кейіпкерге қатысты көзқарас екі жағынан өзгеріс табады. Біріншіден, ол Троя соғысының өзіне белсенді қатысушы, маңызды тұлғаға айналады. Екіншіден, ол Ахиллдің педерастикасының бейкүнә құрбаны емес, гетеросексуалдық махаббатқа ұмтылатын белсенді жандарға айналады. Джон Драйденнің Шекспирдің «Тройл мен Крессида» пьесасын неоклассикалық стильде бейімдеген тұсында кейіпкерді анықтайтын нәрсе – оның махаббат оқиғасының толық сәтсіздігі болады. Орта ғасыр авторлары үшін Троя соғысы туралы ең ықпалды екі көне дереккөз – фригийлік Дарес пен криттік Диктистің куәгерліктері еді, олардың екеуі де латын тілінде сақталған. Батыс Еуропа соғыста Троя тарапын жақтағандықтан, Дарес Диктистен артық бағаланды. Диктистің баяндамасы Тройлдың өлімін соғыстың соңына жақындататын болғанымен, ол ежелгі дәуірдегі оны, егер жауынгер болса, маңызды емес деп санау пікірімен сәйкес келеді. Дарестің «De excidio Trojae historia» (Трояның құлауы тарихы) кейіпкерді оның өлімі туралы әңгімеден асып түсетін оқиғаларға қатысатын батыр ретінде таныстырады. 12-13 ғасырлардағы Жозеф Эксетер мен Альберт Стад сияқты авторлар Троя соғысының аңызын латын тілінде Дарестің баяндамасын ұстанып, Тройлдың Троя тарапындағы маңызды жауынгерлерінің бірі ретінде бейнесін сақтап келді. Алайда, олардың замандастары, француз тіліндегі романс стиліндегі Бенойт де Сент-Мор және латын тіліндегі прозалық тарихшы Гидо делле Колон, екеуі де Дарестің жақтастары, орта ғасырдың соңына дейін Троя туралы әңгіменің мәнін анықтады. Олардың соғыс туралы баяндамаларының егжей-тегжейі, мысалы, Лауд пен Лидгейттың «Троя кітаптарында», сондай-ақ Рауль Лефеврдің «Troye тарихының жинағында» көшірілді. Лефевр, Кэкстонның 1474 жылғы баспа аудармасы арқылы, Ренессанс Англиясында Троя оқиғасының ең танымал қайта баяндамасына айналып, Шекспирге де әсер етті. Бенуа ойлап тапқан және Гидо қайта баяндаған Тройлдың махаббатшы ретіндегі оқиғасы екінші ықпал желісін тудырды. Бұл оқиғаны Боккаччо, содан кейін Шосер өз алдына айтуға болатын әңгіме ретінде қабылдады, ол ағылшын тіліндегі әдебиетте оқиғаны қайта баяндау және кеңейту дәстүрін орнатты, одан кейін Генрисон мен Шекспир ілесіп кетті.
Батырлық
Дардесте Тройл Приамның патша ұлдарының ең кішісі, бейбітшілік немесе келісім шарттары ұсынылғанда соғысқа құштар, ал батылдығы Гекторға тең, "ірі және әдемі, жасына қарағанда батыл және күшті, және даңққа ұмтылады". Ол көптеген гректерді өлтіреді, Ахилл мен Менелайды жаралайды, аты құлап, тұзаққа түседі, сосын Ахилл оның өмірін аяқтауға мүмкіндік алады. Мемнон денесін құтқарады, бұл оқиға кейінірек жазылған нұсқаларында кездеспейді. Тройл соғыстың басында емес, соңында қаза табады. Ол Гектордан ұзақ өмір сүріп, шайқаста троялықтардың ұлы басшысы болады. Тройлдың өліміне жауап ретінде Геккуба Ахиллді өлтіруді жоспарлайды. Троилдың батыр ретіндегі дәстүрі уақыт өте келе қару-жарағы мен шайқасу тәсілдері өзгеріп отырады. Даресте ол атты жауынгер, күймеші немесе жаяу әскер емес, бұл эпикалық әңгімеге қайшы келеді. Кейінірек жазылған нұсқаларда ол жазу дәуіріне сай қару-жарақпен, басқа рыцарьлар мен герцогтарға қарсы күреседі. Оның мінез-құлқы, соның ішінде махаббаты, жазу кезіндегі сарайлық немесе басқа да құндылықтарға сәйкес келеді.
Жоғарғы және әскери басшы
Ортағасырлық және Ренессанс дәстүрінде Тройл Приам кеңесінде гректерге қарсы соғысты ең қатты қолдағандардың бірі. Бірнеше мәтіндерде, мысалы, Лауд Троя кітабында, ол онымен келіспейтіндердің дін қызметкері болуға көбірек лайықты екенін айтады. Гвидо және оның ізімен келген жазушылар Гектордың өзінің батыл бауырласының мінезін біліп, Тройлға алғашқы шайқасқа дейін асықпауға кеңес береді. Ортағасырлық мәтіндерде Тройл соғыс бойында батыр рыцарь болып келеді, Гектордың өлімінен кейін Дарес сияқты, троялық жақтан басты жауынгерлік рөлді өз мойнына алады. Шындығында, Шосер мен Лидгейт оны екінші Гектор деп атайды. Бұл екі ақын Боккаччодан Тройлдың мыңдаған гректерді өлтіргенін жеткізеді. Дегенмен, Гектормен салыстыру Тройлдың бауырласынан кемдігін мойындау ретінде қарастырылуы мүмкін, себебі оны атайтын қажеттілік осыны көрсетеді. Жозефте Тройл Александр, Гектор, Тидей, Беллона және тіпті Марстан да жоғары тұрады, ол бір соққымен жеті гректі өлтіреді. Ол қарсыластарының аяқтарына соқпайды, себебі бұл оның жеңісін кемсіртеді. Ол тек рыцарьлар мен ақсүйектермен ғана шайқасады және қарапайым жауынгерлерге немқұрайды. Альберт Стаде Тройлдың маңыздылығын соншалықты жоғары бағалады, ол оны Троя соғысының өзінің нұсқасының басты кейіпкері етіп көрсетті. Ол – "отанының қабырғасы, Трояның қорғаны, әскери өнердің гүлі".
Троя соғысы туралы әртүрлі баяндамаларда Тройлдың жаралаған грек басшыларының тізімі Дарестегі екеуінен Агамнемнон, Диомед және Менелайды да қамтиды. Гвидо Тройлдың барлық батырлық істерін баяндауға берген уәдесін орындап, көптеген оқиғаларды сипаттайды. Тройл көбінесе жеңіске жетеді, бірақ ерте шайқаста Менестей оны тұтқынға алады, бірақ достары оны құтқарып алады. Бұл оқиға Гвидоның Лефевр, Лауд және Лидгейт Троя кітаптары сияқты еліктеушілерінде қайтадан пайда болады.
Сүйікті
Тройлдың кейіпкерінің дәстүрде дамыған соңғы ерекшелігі, ол үшін ең танымал болған нәрсеге айналды. Шосердің «Тройл мен Крисейда» және Шекспирдің «Тройл мен Крессида» шығармалары екеуі де Тройлдың махаббатқа толы рөліне назар аударады. Бұл тақырыпты алғаш рет Беноа де Сент-Мор «Троя жырларында» (Roman de Troie) енгізсе, Гвидо делле Колонна оны дамытты. Боккаччоның «Филострато» туындысы – махаббат оқиғасын басты тақырып еткен алғашқы кітап. Роберт Хенрисон мен Джон Драйден осы тақырыпқа арналған туындылардың авторлары. Тройлдың романтикасы еркектерге бағытталған сарайлық махаббаттың қағидалары аясында қалыптасты, сондықтан көңілдің бағыты Тройлға, оның сүйіктісіне емес, оған болуы керек еді. Әртүрлі авторлар осы романды қайта жасай отырып, оны өз заманының көзқарастарымен және жеке ойларымен байланыстырып түсіндірді. Бұл оқиға, кейін Боккаччо, Чосер және Шекспирдің шығармалары арқылы дамып, төменде қысқаша баяндалған.
Тройл мен Крессиданың оқиғасы
Тройлус басқа жігіттердің махаббат оқиғаларының ақымақтығын әстеуге әдеттенген. Бірақ бір күні ол Афина храмында Крессиданы көріп, оған ғашық болады. Ол жас жесір және грек лагеріне өткен дін қызметкері Калхастың қызы. Өзінің бұрын қысым көрсеткені сияқты адамға айналғанына ұялып, Тройлус махаббатын жасыруға тырысады. Дегенмен, ол Крессиданы сағынып, қатты шаршайды, сондықтан досы Пандар оның қайғылы екенін сұрайды және соңында Тройлусты сезімін айтуға көндіреді. Пандар Крессиданың туысы болғанымен және оның ар-намысын қорғауы тиіс болғанымен, араласушы болуды ұсынады. Пандар Крессиданы Тройлустың махаббатына жауап беруге көндіреді және Пандардың көмегімен екеуі бір-біріне деген сезімдерін толыққанды жүзеге асырады. Олардың бақыты Крессиданы әкесіне қайтару үшін Агамнемнонмен келісімге келген Калхас арқылы тоқтатылады, бұл тұтқынға алынған троялық Антенордың босатылуымен алмасудың бір бөлігі болып табылады. Екі ғашық үлкен қайғыға ұшырайды және тіпті бірге қашуды ойлайды, бірақ соңында алмасуға келіседі. Крессида Тройлусқа адал болуға ниеттенсе де, грек әскері Диомед оның жүрегін жеңіп алады. Тройлус бұл туралы білгенде Диомедтен және гректерден кек алуға тырысып, шайқаста қаза табады. Крессида Тройлусты сатып кеткендей, кейін Антенор да Трояны сатып кетті.
Бенуа мен Гидо
Роман де Трояда Тройл жақсы көретін Калхастың қызы Бризеис деп аталады. Олардың қарым-қатынасы тұтқын алмасу туралы келісімге келгеннен кейін алғаш рет айтылады: кім қуанышқа немесе қуанышқа ие болса, Тройл қайғы мен қайғыға ұшырады. Ол Қалқас қызы үшін жасалды, өйткені ол қызды қатты жақсы көретін. Ол оған бүкіл жүрегін қойды; Ол сондай күшті болды, оның махаббаты, ол тек оны ойлады. Ол өзін оған, тәнін де, махаббатын да берді. Көптеген ерлер мұны білетін. Гвидода Тройл мен Диомедтің махаббатын қазір Бризида деп атайды. Оның нұсқасы (тарихи) моральдық және аз әсерлі, Бенуаның (роман) психологиялық күрделілігін алып тастайды және махаббат үшбұрышы туралы қайта баяндауындағы назар Бризеиданың Тройлусқа жасаған опасыздығына қатты ауысады. Гвидоның моральдық сипаты Бризеида мен Диомедті ең жағымсыз түрде карикатуралағанмен, Тройл да жастық кемшіліктерге бейім "жақсылық жасөспірім" ретінде сынға ұшырайды. Алайда, Тройл, ол алға барып, Бризеда босатып, гректерге қайтару үшін оның әкесі ниеті туралы білгеннен кейін, қатты қайғы-қасіретпен, және толығымен толығымен жастықтың үлкен құлшыныспен, жастық махаббат үлкен құлшыныспен оны бағады, өйткені, көз жасы, қайғылы үшкүрініп, және зар-шаңырақ, тұтастай жалтарып, болды. Ол үшін жақын адамдарынан ешкім де жұбаныш таба алмады. Брайзис, кем дегенде, қазір, сүйіктісінен айырылу мүмкіндігінен бірдей зардап шегеді. Тройлус оның бөлмесіне барып, түнді бірге өткізеді, бір-бірін жұбатуға тырысады. Тройлус оны келесі күні ұстап беретін еріп жүретін топтың бір бөлігі. Гректермен бірге болғаннан кейін Диомед оның сұлулығына таңғалады. Ол жау емес, бірақ оны өзінің сүйіктісі ретінде қабылдай алмайды. Осы арада Калхас оған Трояның құлауын құдайлар белгілегенін және ол гректермен бірге болғандықтан қауіпсіз екенін айтады. Көп ұзамай шайқас басталады, Диомед Тройлды атынан түсіреді. Грек оны Бризеиске / Бризеидаға сыйлық ретінде жібереді, ол оның бұрынғы сүйіктісіне тиесілі болғандығын түсіндіреді. Бениотада Бризеис Диомедтің Тройлоны басын басын тігіп, өзіне жақындауға тырысқанына наразылық білдіреді, бірақ Гвидода оның Бениотадағы ұзақ сөйлеуінен қалған нәрсе - ол "мені осындай таза жүрекпен жақсы көретін адамды жек көруді ұстай алмайды". Диомед оның жүрегін тез бағындырады. Бенуада ол махаббатын көрсету арқылы және ол оған қолғаптарын сыйға береді. Тройл оны шайқаста тауып, жеңіледі. Ол Диомедтің өмірін құтқарып, оған Тройлдың жеккөрінішін жеткізеді. Гвидода Бризеиданың жүрегі өзгерген кезде Тройл Диомедті ауыр жарақаттаған. Бризеида Диомедке қамқорлық жасайды, содан кейін оны өзінің сүйіктісі ретінде қабылдауға шешім қабылдайды, өйткені ол Тройлмен қайтадан кездесетінін білмейді. Соғыстың кейінгі ортағасырлық оқиғаларында Тройлус пен Бризеида / Крессида оқиғасы танылады және Диомед пен Тройлдің шайқаста бір-бірін іздеуіне себеп ретінде жиі беріледі. Махаббат тарихы да бөлек айтылады.
Whoever had joy or gladness, Troilus suffered affliction and grief. That was for the daughter of Calchas, for he loved her deeply. He had set his whole heart on her; so mightily was he possessed by his love that he thought only of her. She had given herself to him, both her body and her love. Most men knew of that. In Guido, Troilus' and Diomedes' love is now called Briseida. His version (a history) is more moralistic and less touching, removing the psychological complexity of Benoît's (a romance) and the focus in his retelling of the love triangle is firmly shifted to the betrayal of Troilus by Briseida. Although Briseida and Diomedes are most negatively caricatured by Guido's moralising, even Troilus is subject to criticism as a "fatuous youth" prone, as in the following, to youthful faults. Troilus, however, after he had learned of his father's intention to go ahead and release Briseida and restore her to the Greeks, was overwhelmed and completely wracked by great grief, and almost entirely consumed by tears, anguished sighs, and laments, because he cherished her with the great fervour of youthful love and had been led by the excessive ardour of love into the intense longing of blazing passion. There was no one of his dear ones who could console him. Briseis, at least for now, is equally affected by the possibility of separation from her lover. Troilus goes to her room and they spend the night together, trying to comfort each other. Troilus is part of the escort to hand her over the next day. Once she is with the Greeks, Diomedes is immediately struck by her beauty. Although she is not hostile, she cannot accept him as her lover. Meanwhile Calchas tells her to accept for herself that the gods have decreed Troy's fall and that she is safer now she is with the Greeks. A battle soon takes place and Diomedes unseats Troilus from his horse. The Greek sends it as a gift to Briseis/Briseida with an explanation that it had belonged to her old lover. In Benoît, Briseis complains at Diomedes' seeking to woo her by humbling Troilus, but in Guido all that remains of her long speech in Benoît is that she "cannot hold him in hatred who loves me with such purity of heart." Diomedes soon does win her heart. In Benoît, it is through his display of love and she gives him her glove as a token. Troilus seeks him out in battle and utterly defeats him. He saves Diomedes' life, only so that he can bring her a message of Troilus' contempt. In Guido, Briseida's change of heart comes after Troilus wounds Diomedes seriously. Briseida tends Diomedes and then decides to take him as her lover, because she does not know if she will ever meet Troilus again. In later medieval tellings of the war, the episode of Troilus and Briseida/Cressida is acknowledged and often given as a reason for Diomedes and Troilus to seek each other out in battle. The love story also becomes one that is told separately.
Боккаччо
Тройлдың сәтсіз махаббатының оқиғасын негізгі тақырып ретінде алған алғашқы маңызды туынды – Джованни Боккаччоның «Филострато» шығармасы. Атаудың мағынасы «махаббатқа ұшыраған, құлаған» дегенді білдіреді. Мәтіннің айқын мақсаты бар. Кіріспе бөлімінде Боккаччо өзінің Филострато екенін және оны тастап кеткен сүйіктісіне арнап сөз сөйлейді. Боккаччо оқиғаның бірнеше ерекшеліктерін енгізеді, оларды кейін Чосер пайдаланады. Ең айқынсы – Тройлдың сүйгені енді Криссеида немесе Крессида деп аталады. Аңыздағы жаңалық – Пандар аралықтасушы рөлін қосады. Тройл жас жігіт ретінде сипатталады, ол өзінің барлық көңіл күйін ашық көрсетеді, махаббаты сәтсіз аяққанда жылайды, ал сәтті болғанда жомарттық танытады. Боккаччо тұтқын алмасуға дейінгі оқиғаны былайша толықтырады. Тройл, Афина храмы Палладиумда жас тоқал Крессиданы көріп, оған ғашық болады, ал бұрын әйелдерге сеніп, махаббат құрбаны болған басқа да ер адамдардың қайғылы көрінісін қысықтап қарап күліп отырады. Тройл махаббатын жасырып, одан өте бақытсыз болады. Пандар, Тройлдың ең жақын досы және Крессиданың туысы, Тройлдың қайғысын түсіндіруге көндіргеннен кейін аралықтасушы рөлін атқарады. Сарайлық махаббат дәстүріне сәйкес, Тройлдың махаббаты Пандардан басқа баршадан жасырын сақталады, Кассандра Тройлдың кейінгі қайғы-қасіретінің себебін білгенше. Тұтқын алмасу туралы келісімге келгеннен кейін, Тройл қашып кетуді ұсынады, бірақ Крессида оның Трояны тастап кетпеуі және өзінің ар-намысын сақтауы керек екенін айтады. Оның орнына, ол оны он күн ішінде кездесуге уәде береді. Тройл көп уақытын қала қабырғаларында өткізеді, Крессида кеткен бағытқа қарай көңілсіздікпен дем соғады. Гвидо мен Бенуа қолданғандай, аттар мен жеңдер Тройлдың Крессиданың сезімі өзгергенін білуіне қатысы жоқ. Оның орнына, түс болған оқиға жақын арада болатын жайтты болжайды, содан кейін шындық расталады – Диомедтің тоналған киімдерінен Тройлдың Крессидаға сыйлаған белдігі табылады. Осы уақыт аралығында Крессида хат алмасу арқылы Тройлға әлі де оны жақсы көретінін көрсетуге тырысады. Крессиданың сатқындығы расталғаннан кейін, Тройл шайқаста одан да бейсабыр және қаһарлы болады.
Шосер және оның мұрагерлері
Джеффри Чосердің "Тройл мен Кризида" поэмасы Боккаччоның өлеңімен салыстырғанда әлемге көзқарасы көбірек юморға толы. Чосердің өзінің жаралы махаббатын көрсету қажеттілігі жоқ, сондықтан ол оқиғалардан ирониялық түрде алшақтап, Кризидаға көбірек симпатиямен қарауға мүмкіндік алады. Боккаччоның соңғы кантосынан айырмашылығы, онда ақын өзінің жағдайына оралады, Чосердің палинодасында Тройл көктен күліп, жердегі сезімдердің мәнсіздігін түсінеді. "Тройлдың" үштен бір бөлігі әлдеқайда қысқа "Филостратодан" алынған, бұл егжей-тегжейлі және толыққанды баяндауға мүмкіндік береді. Чосердің Кризидасы Диомедтің оның қорқынышын пайдалануына бой ұсынады. Пандарус енді оның ағасы, ол осы дүниеге қатысты дана және оқиғаларға белсендірек араласады, сондықтан Тройл пассивтірек. Бұл пассивтілікке комикалық көзқараспен қарастырылады, Тройл Кризиданың жатын бөлмесінде есінен танып, Пандарус оны төсегіне көтеріп алады. Тройлдың қайталап эмоционалдық жағдайда қалуы Гамлеттің өзімен салыстыруға болады, ол оның негізінде жазылған болуы мүмкін. Бұл оның Кризидаға және отанына деген адалдығымен байланысты деп қарастырылады, бірақ оны мейірімділікпен түсіндіру де мүмкін. "Филостратодан" Тройлдың кейіптемесінің тағы бір айырмашылығы - ол енді әйелдерді жек көретін емес. Ол сүйіктілерді әйелдерге сенгендері үшін мазақтамайды, керісінше, махаббат оларға қалай әсер ететіні үшін мазақтайды. Тройлдың махаббатқа деген көзқарасы қатаң: толық берілу толық қанағаттандыруды ұсынады; сәтсіздіктің кез келген түрі толық қанағатсыздыққа әкеледі. Ол Кризиданың құбылмалылығы мен Пандарустың амалдарының мәнін түсінбейді. Чосер өзінің баяндауында Троя мен Тройлдың тағдырын байланыстырады, Кризиданы сатқын Антенорға айырбастаудан кейін байлықтың өзара төмендеуі ең маңызды параллель болып табылады. Боккаччодан бастап сюжеттің жалпы ағынында ешқандай өзгеріс жоқ. Жаңалық - Пандарус, мысалы, Приамның ортаңғы ұлы Дейфобусты Тройл мен Крессиданы біріктіруге тырысқанда араластырады. Чосер қосымша жасайтын тағы бір сахнаны Шекспир қайта өңдейді. Онда Пандарус Крессиданы Тройлдың Гектордан артық екеніне көндіруге тырысады, содан кейін аға мен немере Тройлдың шайқастан оралғанда, қалпағына көп зақым келтіріп, жұртшылықтың мақтауына ие болады. Чосер бұрынғы баяндамалардан да егжей-тегжейлі мәліметтер қосады. Сондықтан, Боккаччоның брошкасына ғана емес, қолғапқа, тұтқынға алынған жылқыға және Бенуа мен Гвидодағы екі ғашықтың шайқасына да сілтеме жасалады. "Тройлдың" үлкен табысына байланысты махаббат тарихы 15-ші және 16-шы ғасырларда және 17-ші ғасырда ағылшын тіліндегі жазушылардың қайта баяндауындағы еркін әңгіме ретінде танымал болды. Бұл тақырыпқа немесе қадір-қасиетпен, немесе пародиямен қарастырылды. Көптеген авторлар үшін шынайы Тройл, жалған Крессейд және жалған Пандарус Шекспирде бірге аталатын идеалдық типтерге айналды. Сол кезеңде ағылшын тілінде Троя соғысының кең тақырыбын қайта баяндау Боккаччо мен Чосердің әңгімеге қосымшаларын еске алмады, бірақ олардың авторлары, соның ішінде Какстон, Чосерді құрметті алдыңғы қатарлы адам ретінде мойындады. Джон Лидгейттің "Трой кітабы" - бұл ерекшелік. Пандарус - Лидгейт Чосердің поэмасынан енгізген элементтердің бірі, бірақ Гвидо оның жалпы баяндау шеңберін ұсынады. Басқа авторлар сияқты, Лидгейттің емделуі Тройлдың барлық нәрседе табандылығын Крессиданың өзгермелілігімен салыстырады. Соғыс оқиғалары мен махаббат тарихы бір-бірімен байланысты. Тройлдың шайқастағы шеберлігі Диомед Крессиданың жүрегін жеңе бастағанын білгеннен кейін айқын артады, бірақ Диомедтің махаббаттағы соңғы жеңісінен кейін Ахилл мен оның Мирмидоны адалдықпен шабуыл жасап, Тройлді өлтіріп, оның мәйітін қорлайды, Лидгейттің кейіпкерге эпикалық батыр ретінде қарауын аяқтайды, ол "Трой кітабында" кездесетіндердің ең тазасы. Чосер мен Шекспир арасындағы кезеңде Тройл және, әсіресе, Крессида туралы оқиғаның барлық қарастырылымдарының ішінде Роберт Хенрисонның туындысы қазіргі сыншылардың ең көп назарын аударады. Оның "Кресейдтің өсиеті" атты поэмасын орта ағылшын тілінің маманы К. Дэвид Бенсон "Ұлыбританияда жазылған он бесінші ғасырдағы тек қана поэма ретінде сипаттады, ол Шосердің "Тройл" шығармасының моральдық және көркемдік күрделілігіне бәсекелесе бастайды". Өсиетте Диомед титуллы кейіпкерді тастап кетеді, содан кейін ол алапеске шалдығады, сондықтан ол Тройлға танылмайтын болады. Ол қыздың жанында болған алапестерді аяп, оған жомарттық танытады, өйткені ол оның санасындағы оның бейнесін еске түсіреді, бірақ ол ізгі ниетті және жақсылыққа ұмтылатын адам болып қалады және оның құтқарылуына жете алмайды. Дегенмен, Хенрисоннан кейін Тройл жомарттықтың символы ретінде қарастырылды.