GOMS моделі: адам-компьютерлік өзара әрекеттесуді талдау құралы
GOMS
GOMS моделі – адам-компьютер өзара әрекеттесуін зерттеу құралы. Мақсаттар, операторлар, әдістер, таңдау ережелерінен тұрады. Тәжірибелі қолданушылар үшін тиімді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
GOMS – адам-компьютерлік өзара әрекеттесуді бақылауға арналған, пайдаланушының танымдық құрылымын төрт компонент арқылы сипаттайтын мамандандырылған адамдық ақпараттық процессор моделі. Стюарт К. Кард, Томас П. Моран және Аллен Ньюэллтің 1983 жылы жазған "Адамның компьютермен қарым-қатынасы психологиясы" кітабында авторлар "мақсаттар жиынтығы, операторлар жиынтығы, мақсаттарға жетудің әдістері жиынтығы және мақсаттар үшін бәсекелес әдістерді таңдау ережелері жиынтығы" деп түсіндіреді.
GOMS is a specialized human information processor model for human computer interaction observation that describes a user's cognitive structure on four components. In the book The Psychology of Human Computer Interaction. written in 1983 by Stuart K. Card, Thomas P. Moran and Allen Newell, the authors introduce: "a set of Goals, a set of Operators, a set of Methods for achieving the goals, and a set of Selections rules for choosing among competing methods for goals."
Кемшіліктер
GOMS тек тәжірибелі пайдаланушыларға ғана қолданылады. Жаңа бастаушылар мен орташа деңгейдегілер үшін бұл әдіс жұмыс істемейді, себебі қателер туындап, деректерді өзгертуі мүмкін. Сондай-ақ, модель жүйені үйрену кезінде немесе пайдаланушы ұзақ уақыт қолданбағаннан кейін жүйені пайдаланғанда қолданылмайды.
GOMS only applies to skilled users. It does not work for beginners or intermediates for errors may occur which can alter the data. Also the model doesn't apply to learning the system or a user using the system after a longer time of not using it.
Вариациялар
Негізінде, бес түрлі GOMS моделі бар: Кілттік соққы деңгейі моделі, CMN GOMS, NGOMSL, CPM GOMS және SGOMS. Әрбір модель әртүрлі күрделілікке ие және орындалатын әрекеттермен ерекшеленеді.
Basically there are five different GOMS models: the Keystroke Level Model, CMN GOMS, NGOMSL, CPM GOMS, and SGOMS. Each model has a different complexity and varies in activities.
SGOMS
SGOMS – бұл әлеуметтік-техникалық GOMS дегенді білдіреді және GOMS-ке күрделі әлеуметтік-техникалық жүйелердегі жұмысты модельдеуге мүмкіндік беру үшін жасалған. GOMS жеке пайдаланушыны, оқшау жұмыс істейтін, күтпеген үзілістер жоқ, когнитивтік психологиялық тәжірибеге ұқсас жағдайда модельдеуге арналған. Мұндай талдау деңгейі кейде макротанымнан ажырату үшін микротаным деп аталады, ал макротаным – нақты әлемдегі танымды білдіреді. SGOMS GOMS-тің қолданылуын макрокогнитивтік талдау деңгейіне кеңейтуді мақсат етеді. Осы үшін SGOMS GOMS-ке жоғары деңгейдегі басқару құрылымын қосады, ол жоспарлау бөлімі деп аталады. Бұл GOMS-ке күтпеген кедергілермен күресуге мүмкіндік береді. Жоспарлау бөлімі – бұл бірлік тапсырмаларының тізімі. Жоспарлау бөлімдері реттелген (бірлік тапсырмалары белгілі бір ретпен орындалуы керек) немесе жағдайлық (тізімдегі бірлік тапсырмалары жағдайға қарай орындалады) болуы мүмкін. CPM GOMS-ке сәйкес, SGOMS агенттің қауіптерді анықтау үшін жағдайды параллель бақылай алатынын болжайды (нейрофизиологиялық тұрғыдан бұл функция миндальша безбен байланысты). Жоспарлау бөлімдерін үзіп, кейін қайта бастау үшін белгілеп қоюға болады. Жоспарлау бөлімі үзілген кезде агент жағдайды бағалайды және сол жоспарлау бөлімін қайта бастайды немесе оны тоқтатады және басқа жоспарлау бөліміне ауысады. SGOMS бұл таңдаудың қалай жасалатынын анықтамайды, бірақ шешім тәжірибелі білімге негізделсе, оны SGOMS моделіне қосуға болады.
SGOMS stands for Sociotechnical GOMS and was created to allow GOMS to model work in complex sociotechnical systems. GOMS is meant to model an individual user, working in isolation, with no unexpected interruptions, similar to a Cognitive Psychology experiment. This level of analysis is sometimes referred to as microcognition to distinguish it from macrocognition, which refers to real world cognition. SGOMS is meant to expand the applicability of GOMS to the macro cognitive level of analysis. To do this, SGOMS adds a high level control structure to GOMS, called the planning unit. This allows GOMS to deal with unexpected interruptions. A planning unit is a list of unit tasks. Planning units can be ordered (the unit tasks must be done in order) or situated (the unit tasks in the list are done as the situation demands). Consistent with CPM GOMS, SGOMS assumes that the agent can monitor the situation in parallel in order to detect threats (neurophysiologically, this function is associated with the amygdala). Planning units can be interrupted and bookmarked so they can be resumed later. When a planning unit is interrupted the agent considers the situation and can resume the same planning unit or bookmark it and switch to a different planning unit. SGOMS does not prescribe how this choice is made but, if the decision is based on routine expertise, it can be included in the SGOMS model.
GOMS талдаудағы болжамдардың маңызы
Дұрыс болжамдар GOMS талдауында маңызды рөл атқарады. Деректі функциялардың орташа уақытын қолдану алдында, тәжірибешінің болжамдарды пайдаланып, мүмкіндігінше көп айнымалыларды ескергенін анықтауы өте қажет. Тәжірибешілер GOMS талдауын жүйе талданып жатқанда оны ең көп пайдаланатын қолданушыларға сәйкес жасауы тиіс. Мысалы, тәжірибеші F22 Raptor ұшқышының жылдар бойы қолданған интерфейсімен қарым-қатынас жасауға қанша уақыт кететінін білгісі келсін. Ұшқыштың керемет көру қабілеті мен жақсы денсаулығы бар деп болжауға болады. Сонымен қатар, ұшқыш көп сағаттық симуляция мен бұрынғы тәжірибесінің арқасында интерфейспен жылдам әрекеттесе алады деп болжауға болады. Барлық жағдайларды ескере отырып, осы жағдайда Fastman уақытын қолдану орынды. Ал, керісінше, ұшқыш тәжірибесі жоқ 80 жастағы адамның сол F22 Raptor интерфейсімен әрекеттесуін қарастырайық. Осы екі адамның дағдылары мүлдем басқаша болуы мүмкін, және осы дағдыларды субъективті түрде ескеру қажет.
Accurate assumptions are vital in GOMS analysis. Before applying the average times for detailed functions, it is very important that an experimenter make sure he or she has accounted for as many variables as possible by using assumptions. Experimenters should design their GOMS analysis for the users who will most likely be using the system which is being analyzed. Consider, for example, an experimenter wishes to determine how long it will take an F22 Raptor pilot to interact with an interface he or she has used for years. It can probably be assumed that the pilot has outstanding vision and is in good physical health. In addition, it can be assumed that the pilot can interact with the interface quickly because of the vast hours of simulation and previous use he or she has endured. All things considered, it is fair to use fastman times in this situation. Contrarily, consider an 80 year old person with no flight experience attempting to interact with the same F22 Raptor interface. It is fair to say that the two people would have much different skill sets and those skill sets should be accounted for subjectively.
Қателерді есепке алу
GOMS талдауындағы қателерді есепке алудың жалғыз жолы – қателердің қайда жиі болатынын болжау және болжамдалған қателерді түзетуге кеткен уақытты өлшеу. Мысалы, тәжірибеші "the" сөзін теру кезінде қатысушының орнына "" деп қате теруі мүмкін деп ойласын. Тәжірибеші қате сөзді теруге, қате жасалғанын анықтауға және анықталған қатені түзетуге кеткен уақытты есептейді.
The only way to account for errors in GOMS analysis is to predict where the errors are most likely to occur and measure the time it would take to correct the predicted errors. For example, assume an experimenter thought that in typing the word "the" it was likely that a subject would instead incorrectly type "". The experimenter would calculate the time it takes to type the incorrect word, the time it takes to recognize that a mistake has been made, and the time it takes to correct the recognized error.
Жұмыс орнының тиімділігі
CPM GOMS-ті сәтті іске асыру «Нью-Ингланд Телефоны» компаниясы өткізген «Эрнестин» жобасында болды. Телефон операторларының жұмысының өнімділігін жақсарту мақсатында жаңа, эргономикалық дизайнмен жасалған жұмыс орындары ескі жұмыс орындарымен салыстырылды. CPM GOMS талдауы бойынша өнімділік 3%-ға төмендеуі күтілді. Төрт айлық сынақ барысында 78 240 қоңырау талданды, нәтижесінде жаңа жұмыс орындары өнімділіктің 4%-ға төмендеуіне себеп болды деген қорытындыға келді. Ұсынылған жұмыс орнында бұрынғыдан гөрі кілттерді басу саны азайтылғандықтан, уақыт сынақтарында төмендеудің себебі анық болған жоқ. Дегенмен, CPM GOMS талдауы көрсеткендей, мәселе жаңа жұмыс орындарында жұмысшылардың бос уақыты тиімді пайдаланбағанында еді. CPM GOMS тек нақты баға берумен ғана шектелмей, сонымен қатар ахуал туралы толыққанды ақпарат берді.
A successful implementation of CPM GOMS was in Project Ernestine held by New England Telephone. New ergonomically designed workstations were compared to old workstations in terms of improvement in telephone operators' performance. CPM GOMS analysis estimated a 3% decrease in productivity. Over the four month trial 78,240 calls were analysed and it was concluded that the new workstations produced an actual 4% decrease in productivity. As the proposed workstation required less keystrokes than the original it was not clear from the time trials why the decrease occurred. However CPM GOMS analysis made it apparent that the problem was that the new workstations did not utilize the workers' slack time. Not only did CPM GOMS give a close estimate, but it provided more information of the situation.
CAD
GOMS модельдері өнеркәсіптік эргономияға арналған CAD (компьютерлік көмекпен жобалау) жүйесін қайта жобалауда пайдаланылды. Қолданбалы GOMS моделі интерфейсті қайта жобалау қажеттіліктерін көрсетеді, сондай-ақ дизайн тұжырымдамалары мен идеяларын бағалауға мүмкіндік береді. Ричард Гонгтың мысалында, GOMS жиі кездесетін, бірақ өте тиімсіз әдіспен қолдау көрсетілген мақсатты анықтағанда, ол әдісті тиімдірақ нұсқаға ауыстырды. Егер GOMS ешқандай әдіспен қолдау көрсетілмеген мақсаттарды көрсетсе, жаңа әдістер енгізілді. GOMS сонымен қатар, ұқсас мақсаттардың әртүрлі әдістермен қолдау тапқанын анықтады, бұл жағдайда пайдаланушылардың не істеу керектігін есте сақтауда қиындықтар туындауы мүмкін, және әдістерді үйлестірудің жолдарын көрсетті.
GOMS models were employed in the redesign of a CAD (computer aided design) system for industrial ergonomics. An applied GOMS model shows where the interface needs to be redesigned, as well as provides an evaluation of design concepts and ideas. In Richard Gong's example, when GOMS revealed a frequent goal supported by a very inefficient method, he changed the method to a more efficient one. If GOMS showed that there were goals not supported by any method at all, then new methods were added. GOMS also revealed where similar goals are supported by inconsistent methods, a situation in which users are likely to have problems remembering what to do, and showed how to make the methods consistent.