Кіріспе

GOMS – адам-компьютерлік өзара әрекеттесуді бақылауға арналған, пайдаланушының танымдық құрылымын төрт компонент арқылы сипаттайтын мамандандырылған адамдық ақпараттық процессор моделі. Стюарт К. Кард, Томас П. Моран және Аллен Ньюэллтің 1983 жылы жазған "Адамның компьютермен қарым-қатынасы психологиясы" кітабында авторлар "мақсаттар жиынтығы, операторлар жиынтығы, мақсаттарға жетудің әдістері жиынтығы және мақсаттар үшін бәсекелес әдістерді таңдау ережелері жиынтығы" деп түсіндіреді.

Кемшіліктер

GOMS тек тәжірибелі пайдаланушыларға ғана қолданылады. Жаңа бастаушылар мен орташа деңгейдегілер үшін бұл әдіс жұмыс істемейді, себебі қателер туындап, деректерді өзгертуі мүмкін. Сондай-ақ, модель жүйені үйрену кезінде немесе пайдаланушы ұзақ уақыт қолданбағаннан кейін жүйені пайдаланғанда қолданылмайды.

Вариациялар

Негізінде, бес түрлі GOMS моделі бар: Кілттік соққы деңгейі моделі, CMN GOMS, NGOMSL, CPM GOMS және SGOMS. Әрбір модель әртүрлі күрделілікке ие және орындалатын әрекеттермен ерекшеленеді.

SGOMS

SGOMS – бұл әлеуметтік-техникалық GOMS дегенді білдіреді және GOMS-ке күрделі әлеуметтік-техникалық жүйелердегі жұмысты модельдеуге мүмкіндік беру үшін жасалған. GOMS жеке пайдаланушыны, оқшау жұмыс істейтін, күтпеген үзілістер жоқ, когнитивтік психологиялық тәжірибеге ұқсас жағдайда модельдеуге арналған. Мұндай талдау деңгейі кейде макротанымнан ажырату үшін микротаным деп аталады, ал макротаным – нақты әлемдегі танымды білдіреді. SGOMS GOMS-тің қолданылуын макрокогнитивтік талдау деңгейіне кеңейтуді мақсат етеді. Осы үшін SGOMS GOMS-ке жоғары деңгейдегі басқару құрылымын қосады, ол жоспарлау бөлімі деп аталады. Бұл GOMS-ке күтпеген кедергілермен күресуге мүмкіндік береді. Жоспарлау бөлімі – бұл бірлік тапсырмаларының тізімі. Жоспарлау бөлімдері реттелген (бірлік тапсырмалары белгілі бір ретпен орындалуы керек) немесе жағдайлық (тізімдегі бірлік тапсырмалары жағдайға қарай орындалады) болуы мүмкін. CPM GOMS-ке сәйкес, SGOMS агенттің қауіптерді анықтау үшін жағдайды параллель бақылай алатынын болжайды (нейрофизиологиялық тұрғыдан бұл функция миндальша безбен байланысты). Жоспарлау бөлімдерін үзіп, кейін қайта бастау үшін белгілеп қоюға болады. Жоспарлау бөлімі үзілген кезде агент жағдайды бағалайды және сол жоспарлау бөлімін қайта бастайды немесе оны тоқтатады және басқа жоспарлау бөліміне ауысады. SGOMS бұл таңдаудың қалай жасалатынын анықтамайды, бірақ шешім тәжірибелі білімге негізделсе, оны SGOMS моделіне қосуға болады.

GOMS талдаудағы болжамдардың маңызы

Дұрыс болжамдар GOMS талдауында маңызды рөл атқарады. Деректі функциялардың орташа уақытын қолдану алдында, тәжірибешінің болжамдарды пайдаланып, мүмкіндігінше көп айнымалыларды ескергенін анықтауы өте қажет. Тәжірибешілер GOMS талдауын жүйе талданып жатқанда оны ең көп пайдаланатын қолданушыларға сәйкес жасауы тиіс. Мысалы, тәжірибеші F22 Raptor ұшқышының жылдар бойы қолданған интерфейсімен қарым-қатынас жасауға қанша уақыт кететінін білгісі келсін. Ұшқыштың керемет көру қабілеті мен жақсы денсаулығы бар деп болжауға болады. Сонымен қатар, ұшқыш көп сағаттық симуляция мен бұрынғы тәжірибесінің арқасында интерфейспен жылдам әрекеттесе алады деп болжауға болады. Барлық жағдайларды ескере отырып, осы жағдайда Fastman уақытын қолдану орынды. Ал, керісінше, ұшқыш тәжірибесі жоқ 80 жастағы адамның сол F22 Raptor интерфейсімен әрекеттесуін қарастырайық. Осы екі адамның дағдылары мүлдем басқаша болуы мүмкін, және осы дағдыларды субъективті түрде ескеру қажет.

Қателерді есепке алу

GOMS талдауындағы қателерді есепке алудың жалғыз жолы – қателердің қайда жиі болатынын болжау және болжамдалған қателерді түзетуге кеткен уақытты өлшеу. Мысалы, тәжірибеші "the" сөзін теру кезінде қатысушының орнына "" деп қате теруі мүмкін деп ойласын. Тәжірибеші қате сөзді теруге, қате жасалғанын анықтауға және анықталған қатені түзетуге кеткен уақытты есептейді.

Жұмыс орнының тиімділігі

CPM GOMS-ті сәтті іске асыру «Нью-Ингланд Телефоны» компаниясы өткізген «Эрнестин» жобасында болды. Телефон операторларының жұмысының өнімділігін жақсарту мақсатында жаңа, эргономикалық дизайнмен жасалған жұмыс орындары ескі жұмыс орындарымен салыстырылды. CPM GOMS талдауы бойынша өнімділік 3%-ға төмендеуі күтілді. Төрт айлық сынақ барысында 78 240 қоңырау талданды, нәтижесінде жаңа жұмыс орындары өнімділіктің 4%-ға төмендеуіне себеп болды деген қорытындыға келді. Ұсынылған жұмыс орнында бұрынғыдан гөрі кілттерді басу саны азайтылғандықтан, уақыт сынақтарында төмендеудің себебі анық болған жоқ. Дегенмен, CPM GOMS талдауы көрсеткендей, мәселе жаңа жұмыс орындарында жұмысшылардың бос уақыты тиімді пайдаланбағанында еді. CPM GOMS тек нақты баға берумен ғана шектелмей, сонымен қатар ахуал туралы толыққанды ақпарат берді.

CAD

GOMS модельдері өнеркәсіптік эргономияға арналған CAD (компьютерлік көмекпен жобалау) жүйесін қайта жобалауда пайдаланылды. Қолданбалы GOMS моделі интерфейсті қайта жобалау қажеттіліктерін көрсетеді, сондай-ақ дизайн тұжырымдамалары мен идеяларын бағалауға мүмкіндік береді. Ричард Гонгтың мысалында, GOMS жиі кездесетін, бірақ өте тиімсіз әдіспен қолдау көрсетілген мақсатты анықтағанда, ол әдісті тиімдірақ нұсқаға ауыстырды. Егер GOMS ешқандай әдіспен қолдау көрсетілмеген мақсаттарды көрсетсе, жаңа әдістер енгізілді. GOMS сонымен қатар, ұқсас мақсаттардың әртүрлі әдістермен қолдау тапқанын анықтады, бұл жағдайда пайдаланушылардың не істеу керектігін есте сақтауда қиындықтар туындауы мүмкін, және әдістерді үйлестірудің жолдарын көрсетті.