Кіріспе

Жапониядағы Го тарихында төрт Го үйі – Токугава сёгунатының басында мемлекет құрған, қолдаған және бақылаған төрт ірі Го мектебі болды. (Сонымен қатар көптеген кіші үйлер де болды.) Шамамен сол кезде шоги де үш үйге ұйымдастырылды. Мұндағы "үй" дегеніміз – барлық жапондық дәстүрлі өнерде кең таралған иемото жүйесінің қағидаларымен басқарылатын мекеме. Атап айтқанда, төрт үйдің үшеуінің басшыларының есімдері ұрпақтан-ұрпаққа беріліп келді: Иноуэ Инсеки, Ясуи Сенкаку, Хаяши Монню. Сондықтан, осы есімдерді айтқанда, сол кездегі үйдің басшысы еске түседі. Төрт үй – Хонинбо, Хаяши, Иноуэ және Ясуи. Олар бастапқыда бірдей деңгейде болу үшін құрылды және оshirogo деп аталатын ресми қамал ойындарында бәсекелестікке түсті.

Хон'инбо

Хон'инбо үйі (本因坊家) өмір салған кезегінің көп бөлігінде Го ойынының ең күшті мектебі болды. Ол 1612 жылы құрылып, 1940 жылға дейін сақталды. Мектеп жабылғаннан кейін, Хон'инбо атағы қазір Жапонияда жыл сайын өткізілетін кәсіби Го турнирі – Хонинбо турнирінің жеңімпазына беріле бастады. Бұл титул иеленуші жүйесі бойынша жүргізіледі, яғни әр уақытта Хон'инбо атағын пайдалана алатын бір ойыншы болады. Жапон ойыншылары үшін бұл атақтың ерекшелігі – Хон'инбо есімін арнайы жеке есім ретінде алу дәстүрі бар; мысалы, Такагава Каку тоғыз жыл бойы осы атақты иеленді және осы уақыт ішінде Хон'инбо Шукаку деп аталды. Басқа ұлттардың ойыншылары әдетте арнайы есім қабылдамайды, бірақ Хон'инбо атағын қолданады. Хон'инбо Шусай 1936 жылы зейнеткерлікке шығар алдында өзінің атағын Жапония Го қауымдастығына сатты, осылайша Хон'инбо әулетінің тарихы аяқталды. "Годағы үш кисей" (немесе Кисэй) – Досаку, Шусаку және Жова осы мектептен шықты (дегенмен Жова Мейджин болуға тырысқандағы амалдары үшін жиі сынға ұшырайды). Мейджин атағын алған көптеген ойыншылар (барлығы ең күшті деп мойындаған ойыншыға беріледі) де осы үйден шыққан. Тағы бір белгілі өкілі – Хон'инбо Шусаку (秀策, 1829–1862), ол мектеп басшысы болуға мұрагер болған, бірақ ресми түрде Хон'инбо болар алдында холерадан қайтыс болды.

Хаяши

Хаяши үйі (林家) – Эдо дәуіріндегі Жапонияның төрт Го үйінің бірі. Ол Го мектептері жүйесіндегі екінші деңгейдегі серіктес есептеледі және ешқашан Мейджин ойыншысын тәрбиелеген жоқ. Дәстүрлі себептермен әрдайым Хонинбо мектебінің одақтасы болғандықтан, ол дәуір соңына дейін толық тәуелсіздігін сақтап қала алмады. Үй басшылығы Хонинбо Шуэйге берілді, ал ол Хонинбо басшысы да болған соң, де-факто Хонинбо үйіне қосылды. Екінші басшыдан бастап, үйдің басшысы ойын кезінде Хаяши Моннью деп аталды.

Иноуэ

Иноуэ үйі (井上家) – Эдо дәуірінде Жапонияда Го ойынына мемлекеттік қолдау көрсеткен төрт мектептің бірі болды. Үй басшыларының нөмірін XIX ғасырдың басында Иноуэ Генан Инсеки енгізді, сондай-ақ беделін арттыру үшін Накамура Досекиді де қосты. Ойыншылық карьераларында Досекиден басқа барлық басшылар Иноуэ Инсеки деп аталды. Ыңғайлы болу үшін зейнетке шығу немесе қайтыс болғаннан кейінгі есімдер қолданылады, мысалы, Иноуэ Генкаку Инсеки, есімнің жеке бөлігі араға салынып. Атаулардың көптеген нұсқалары бар.

Ясуи

Ясуи үйі (安井家) – Жапония тарихының Эдо кезеңінде ресми мойындалған Гоның төрт мектебінің (немесе үйлерінің) бірі. Барлық төрт мектепті 1612 жылы Токугава Иэясу құрған. Ясуи Санчиде бір Мэйдзин болған. Ойын стилінің жалпы сипаты көркемдік емес, көбінесе практикалыққа бейімделгендігі айтылады. 1737 жылдан бері Ясуи үйінің қазіргі басшысы Сенкаку деп аталады. Отставкадағы немесе қайтыс болған басшылардың есімдері осы жерде тізілген.

Тарих

Төрт үйдің біріншісі – Хонинбо үйі, оны Хонинбо Санса құрған. Хонинбо Санса буддалық монах болған және 1603 жылы Жапония біріккеннен кейін Токугава Иэясу оны Годокоро (Го ойыны министрі) қызметіне тағайындаған.

Буддистік байланыстар

Олар сондай-ақ формалды түрде буддалық мекемелер болды, Хонинбо мен Хаяши Ничирен сектасымен, ал Иноуэ мен Ясуи Жодо Шумен байланыста болды. Сондықтан барлық ойыншылар ер адамдар еді. Бұл байланыстың кейбір сыртқы көріністері сақталды, осыруго ойындары буддалық киіммен және қырқылған баспен ойналды; әсем Ота Юзо шашымен мақтан еткендіктен, осы талаптан босатылды. Хонинбо Доэцу ойыншылар үшін ұзын жеңдердің қолайсыз екенін мәлімдегеннен кейін, оларға қысқа жеңдер киюге рұқсат берілді. Кемінде, теориялық тұрғыдан алғанда, үйлердегі мұрагерлік мәселелері діни мекемелерді реттейтін ресми орган – джиша бугёның билігіне бағынышты болды. Мұрагерлікке үміткерлерді тағайындау, әдетте, iemoto жүйесіндегі ең жақсы шәкірттің ішінде жүзеге асырылатын, туған бала болмауы мүмкін, бірақ іс жүзінде асырап алынған тұлға ресми түрде бекітілуі керек еді. Жас кезеңдегі өлімдер Хонинбо үйіне ерекше әсер етті, ал мұрагерлікке қатысты бұзылғандықтар дау-дамайға себеп болуы мүмкін еді.

Ресми мәртебесі

Мейджин және годокоро лауазымдары кейде-ақ, біркелкі емес беріліп, үйге зор бедел әкелді. Шындығында, тағайындауларға көбінесе жасырын интригалар мен сыбыстар әсер етті. Бірақ, Мейджин атағы сол кездегі даусыз шебер ойыншыға ғана берілетініне байланысты, екі өте жақын деңгейдегі үміткердің еңбегіне қарамастан, оны бермей қалған жағдайлар да болды (мысалы, Генджо мен Читоку, шамамен 1810–1820 жылдары).

Оқыту

Шәкірттікпен жүргізілген оқыту әдісі ойынның тұрақты және жоғары деңгейін қамтамасыз етті (кейбіреулер он сегізінші ғасырда стандарт төмендегенін айтады). Құпия білім беру қалыпты жағдай болды, өте қиын цумеголар жинақталды, олардың бірі – «Иго Хатсуйорон» әлі күнге дейін кәсіби дайындық үшін қолданылады. Үздік ойындарда (әсіресе Джова мен Акабошидің «қанды құсу» ойынында) дайын нұсқалар пайдаланылды. Go құпиялары, іс жүзінде, мемлекеттік құпия саналды; елдің шетелдіктерге жабық болуына байланысты, негізінен, халықаралық бәсеке тек Рюкю аралдарының ойыншыларымен болды, бірақ осы ойындар күшті әуесқойлар мен өте күшті ойыншылар арасындағы айырмашылықты көрсететін мысал ретінде жиі келтіріледі.

Тарату

Бірнеше уақыттан кейін Досакудың Хонинбо үйі ең беделдісі болып қалыптасты, ал Хаяши үйі қиындыққа ұшырап, ақырында Хонинбо үйі оны өз басынуына жетті. Мейдзи реформасы жүйені дүрліктірді, бірақ үш үй 1900 жылға дейін қиын жағдайларды бастан өткерді. Хонинбо Шусай өлімінен кейін (1939) Хонинбо аталымының Нихон Киин турниріне айналуын қамтамасыз етті. Ясуи үйі жойылды; 2004 жылға дейін Иноу үйі теориялық тұрғыдан бар екені белгісіз, бірақ ол 1920 жылдардан бастап басты бағыттан тоқтап қалды.