Кіріспе

Британдық зауыт іргесін қалаушы (1758–1834) британдық кәсіпкер

Сэмюэл Грег (26 наурыз 1758 – 4 маусым 1834) – Ирландияда туған өнеркәсіпші және алғашқы өнеркәсіптік революцияның кәсіпкері, зауыт жүйесінің іргесін қалаушы. Ол "Кварри Банк" зауытын салды, ол зейнетке шыққан кезде елдегі ең ірі тоқыма зауыты болды. Ол және оның әйелі Ханна Грег өз қызметкерлерінің, олардың көп бөлігі балалар болғандықтан, әл-ауқатын қамтамасыз ету жауапкершілігін өз мойнына алды және зауыттың қасында үлгілі ауыл салды. Сонымен қатар, Грег Батыс Үндістандағы құл плантацияларын мұраға алып, басқарды, онда ол құлдарды ұрып азаптады. Сэмюэл Грег сегіз жасында Англияның орталығында, Манчестердегі Ардвик-холлға анасының інісі Роберт Хайдпен бірге тұруға жіберілді. Оның інілері Роберт пен Натаниел зығыр саудагерлері болды, ал Лондонның жанындағы Харроу мектебінде білімін аяқтағаннан кейін Сэмюэл 1778 жылы олардың бизнесіне қосылды.

Ханна Лайтбодимен неке

1789 жылы Грег Ливерпульдің бай саудагерінің қызы Ханна Лайтбодиге (1766–1828) үйленді. Крос-стрит шіркеуінде Ханна Сэмюелді (пресвитериандық дінде тәрбиеленген) унитариандыққа, «рационалдық қарсылықты» қабылдайтын, кең көзқарасты дінге таныстырды. Жаңа шіркеу – Манчестер мен Ливерпульдің сауда және банк ісімен айналысатын ықпалды отбасыларымен қарым-қатынас орнатуға мүмкіндік берді. Грег Манчестер әдеби және философиялық қоғамының белсенді мүшесі болды. Ханна білімін Лондоннан тыс, Стоук-Ньюингтондағы унитариандық академиясында аяқтады, онда ол өзінің туысы Томас Роджерспен бірге тұрды, ол Ричард Прайстің жақын досы және тікелей көршісі болды. Ричард Прайс – «үлкен беделге ие, дәстүрлі емес дін қызметкері» болды, оны Эдмунд Берк «Франция төңкерілісі туралы ойлар» (1790) еңбегінде француз революциялық доктринасын наивтікпен және бүлікшілдікпен қабылдаған «әдеби ақсақалдар мен қызықты философтар» тобының басшысы ретінде сынады. Осы топта Сэмюелдің үлкен әпкесі Джейн Грег, Лондондық хат алмасу қоғамының мүшесі Джон Хорн Тукпен (1794 жылы мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айыппен қамауға алынды, бірақ ақталды) және ирланд радикалы Роджер О’Коннормен байланыс жасады. Оның қызметінің көлемі нақты белгілі болмаса да, 1798 жылы Біріккен ирландтар қоғамы көтеріліске дайындалып жатқанда, британдық қолбасшы генерал Лейк Джейн Грегті «мүмкін болатын ең қатыгез адам» деп сипаттап, туған Белфаста «үлкен [саяси] зиян келтірген» адам деп атады. Ханнаның діни және әлеуметтік көзқарастары Сэмюелдің жұмысшылардың әл-ауқатын жақсартуға деген көзқарасына әсер еткені айтылады. Quarry Bank Mill зауытының бұрынғы директоры және Ханна Грег туралы кітаптың авторы оның философиясы мен жұмысының қысқаша сипаттамасын берді. Ол табиғатынан либералды және мейірімді болды, ал оның барлық достары құл саудасын тоқтату және Батыс Индия мен Америкадағы құлдарды азат ету үшін белсенді күресті. Бірақ шындығында Ханна Грег бұл туралы ашық айтқан жоқ, себебі Сэмюел Грег құл плантацияларын мұра еткен еді. Ол жұрт алдында екі жүзділік танытуға бармады, сондықтан үнсіздік сақтады.

Патерналистік жұмыс беруші

1782 жылы Роберт Хайд қайтыс болғаннан кейін Грег Манчестердегі нағасының мүдделерін өз мойнына алды. Механикаландырылған тоқыма өндірісінің болашағына және су мен бу күшінің соңғы жетістіктеріне көз жеткізген Грег, әйелінің 10 000 фунт стерлингтік құдалық ақшасын Чеширдегі Боллин өзенінің жағасындағы Стайлдегі Карьерлік банк фабрикасын салуға жұмсады. Ауылдық жерде еңбек күшін табу қиындық тудырды. Ханна Грегтің ықпалы, әдетте қатал болып көрінетін, бірақ ерекше шешімде көрінді – жаңа және қатаң тәртіптегі фабрика жұмысын тартымды ету үшін жағдайды жақсартуға инвестиция салу. Стайлде Грег «үлгілі ауыл» деп аталған елді мекенді құрды. Әрбір отбасы (әр отбасында орташа есеппен сегіз адам) қонақ бөлмесі, ас үй, екі жатын бөлмесі, су ыдысы, аула және кең көкөніс бақшасы бар үйге ие болды. Бұл жеткіліксіз болды: 1790 жылдан бастап жұмыстың жартысы балалардың еңбегіне негізделді. Грег сияқты фабрика иелері, жұмыс істеген әрбір жұмысхана баласы үшін 2-4 фунт төленді. Балалар үй-жайда тұрып, тамақтандырылып, аптасына екі пенс алды. Кішкентай балалар қоқыс жинаумен және тоқу процесінде жұмыс істеді, бірақ Стайлде бірнеше жылдан кейін олар иіру және кардтауға қатысуға рұқсат алды. Кейбір үлкен ұлдар шебер механиктер болды. 1835 жылы Эндрю Уре «фабрикадан сәл алыс, күнге толы жартаста, екі қабатты әдемі үй тұр, ол әйелдерге арналған үйрену орны. Олар жақсы тамақтанады, киінеді және білім алады. Оқушылар таңғы асқа сүт қосылған қамыр, түскі асқа картоп пен бекон, ал жексенбі күндері ет жейді» деп баяндады. Карьерлік банк фабрикасының бұрынғы директоры және Ханна Грег туралы кітаптың авторы фабрикадағы бала еңбегі туралы кең зерттеулерге негізделген қорытынды ұсынды. 1816 жылы Карьерлік банкте 252 адам жұмыс істеді және 342 578 фунт мақта матасын өндірді. Он жылдан кейін фабрикада 380 адам жұмыс істеді, ал өнім 699 223 фунтқа жетті. Ішкі нарықтың үлкен бөлігін алып қана қоймай, Сэмюэл Грег Италия, Франция, Солтүстік Америка, Ресей, Германия және Оңтүстік Америкаға мата сатты. Карьерлік банк фабрикасының табысы Грегті Caton (150 жұмысшы), Lancaster (560 жұмысшы), Bury (544 жұмысшы), Bollington (450 жұмысшы) фабрикаларын ашуға ынталандырды.

Құл иелері

Styal қауымдастығы Грегтің барлық операциялары үшін үлгі болған жоқ, және оның жұмыс беруші ретінде салыстырмалы игілігіне шектеулер бар екені анық. 1795 жылы ағасы Томаспен бірге Сэмюэл Грег әкесінің ағасы Джон Грегтен Доминика аралындағы құл плантациясы – Хиллсборо елімін мұра етіп, оны жалғастырып басқарды. Грегтер Quarry Bank Mill-де жасалған киімдер мен жамылғылармен Хиллсборо еліміндегі құл африкалықтарды қамтамасыз етті. 1814 жылдың қаңтарында Хиллсборо елімінде 71 ер адам және 68 әйел құл болды, олардың жиырмасы қашып кетті. Олар қайта ұсталды және еркектерге 100, әйелдерге 50 соққы салынды. 2020 жылдың қыркүйегінде Ұлттық қор (Quarry Bank Mill және Styal Estate-тің иесі) отбасының құл саудасына қатысы туралы былай деп қысқаша қорытынды жасады: диірмен "құлдықпен байланысты отбасылық байлықты пайдалана отырып салынған". "Самуэль Грег, оның әкесі Томас және ағасы Джон Доминика мен Сент-Винсенттегі төрт елімді иеленді, ал Самуэль мен оның ағасы Томас Доминикадағы Хиллсборо плантациясын және басқа да елімдерді мұра етті". 2020 жылы Ұлттық қор Америкадағы отаршылдық және құлдыққа алғашқы иелерінің байланысы туралы көрмелерді қосу жоспарын әзірлеуде болды.

Мұрагерлер

1832 жылы Кварри-Бэнк-Миллдің аумағында Грегке бұғы шабуыл жасады. Бұл жарақат оның зейнеткерлікке шығуына себеп болды. Сол кезде ол Ұлыбританиядағы ең ірі иіру және тоқу кәсіпорнына айналған еді. Грег шабуылдан кейін ешқашан толыққанды жазылған жоқ және екі жылдан соң қайтыс болды. Ханна мен Сэмюэлдің он үш баласының ішінде Роберт Хайд Грег тоқыма бизнесін жалғастырып, 1839 жылы Манчестердің Парламент депутаты болды, ол франшизаны кеңейтуге және фабрикаларға қатысты заңнамаға қарсы болды. Сэмюэл Ратбон Грегке бизнеске қызығушылық болмады және ол жазушы және сыншы ретінде мансап жасады, 1840 жылы «Африка құл саудасын жоюға жасалған бұрынғы және қазіргі күш-жігерлер» деген еңбегін жариялады, онда мақта, қант және кофе еркін еңбекпен арзандатылуы мүмкін екенін айтты. Элизабет Грег (Уильям Ратбон V-ке үйленген) 1832 жылғы холера эпидемиясынан кейін Ұлыбританиядағы алғашқы қоғамдық кір жуу орындарын құрды, содан кейін 1870 жылғы Білім беру заңын жасауға Уильям Форстерге көмектесті. Эллен Мария Джордж Меллиге тұрмысқа шықты, ол және олардың қызы Флоренс Мелли білім беруді жақсартуға мүдделі болды. Иелік және диірмен ақырында Роберт Хайд Грегке, содан кейін Александр Карлтон Грегке өтті, ол 1939 жылы осы жерді Ұлттық сенім қорына сыйға тартты.