Текстіль өндірісіндегі өнеркәсіптік революцияның маңызды жаңалықтары: James Hargreaves-тің 1764 жылғы көп шпідельді тіке тоқыма станогы. Жақсырақ мақта жасауға көмектесті.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Көп шпулді иіру станогы
Multi spool spinning frame
Иіру станогы – көп шпулді иіруге арналған станок, және ол өнеркәсіптік революцияның басында тоқыма өндірісін өнеркәсіптеудегі маңызды жетістіктердің бірі болды. Ол 1764-1765 жылдары Джеймс Харгривс Англияның Ланкашир графтығындағы Стэн-Хилл қаласында ойлап тапты. Бұл құрылғы мата жасауға қажетті еңбекті азайтып, бір жұмысшы бір уақытта сегіз немесе одан да көп шпулмен жұмыс істей алатын болды. Технология дамыған сайын бұл көрсеткіш 120-ға дейін өсті. Женнимен жасалған жіп Ричард Арк Райт сумен жұмыс істейтін станокты ойлап тапқанға дейін тым берік болған жоқ. Иіру станогы мақта өндірісінің фабрикалық жүйесін құруға көмектесті.
The spinning jenny is a multi spindle spinning frame, and was one of the key developments in the industrialisation of textile manufacturing during the early Industrial Revolution. It was invented in 1764 1765 by James Hargreaves in Stan hill, Oswaldtwistle, Lancashire in England. The device reduced the amount of work needed to produce cloth, with a worker able to work eight or more spools at once. This grew to 120 as technology advanced. The yarn produced by the jenny was not very strong until Richard Arkwright invented the water powered water frame. The spinning jenny helped to start the factory system of cotton manufacturing.
Тарих
Жіп иіру станогын Джеймс Харгривс ойлап тапқан. Ол 1720 жыл шамасында Блэкберн қаласының жанындағы Освальдтвистлде дүниеге келген. Блэкберн – шамамен 5000 халқы бар, "Блэкберн сұр" матасын өндірумен танымал қала. Бұл маталар бастапқыда Үндістаннан импортталған зығыр және мақтадан тоқылған. Олар көбінесе Лондонға басу үшін жіберілетін. Сол кезде мақта жіп өндірісі тоқыма өнеркәсібінің қажеттілігіне жеткізе алмады, сондықтан Харгривс өндіріс процесін қалай жақсарту туралы көп ойланды. Джон Кейдің 1733 жылы ойлап тапқан ұшқыш тікелей станогы тоқымашылардың өнімділігін екі есеге арттырып, жіпке деген сұранысты ұлғайтты, ал енді Харгривстің жіп иіру станогы иірушілердің өнімділігін одан да арттырып, бұл сұранысты қанағаттандыра алды. Станок қалың жіп өндірді.
The spinning jenny was invented by James Hargreaves. He was born in Oswaldtwistle, near Blackburn, around 1720. Blackburn was a town with a population of about 5,000, known for the production of "Blackburn greys," cloths of linen warp and cotton weft initially imported from India. They were usually sent to London to be printed. At the time, cotton yarn production could not keep up with demand of the textile industry, and Hargreaves spent some time considering how to improve the process. The flying shuttle (John Kay 1733) had increased yarn demand by the weavers by doubling their productivity, and now the spinning jenny could supply that demand by increasing the spinners' productivity even more. The machine produced coarse thread.
Құралымдары
Харгривс бұл идеяны бір жағында сегіз ағаш шпинделі бар металл қаңқа ретінде жасады. Осы қаңқадағы бір арқалыққа сегіз ровинг бекітілді. Ровингтер созылғанда екі көлденең ағаш таяқшадан өтетін, оларды бірге қысып ұстауға болатын. Бұл таяқшаларды итаршының сол қолымен қаңқаның үстінен тартып, жіпті созуға болады. Итаршы оң қолын дөңгелекті жылдам айналдыру үшін пайдаланды, бұл барлық шпинделдерді айналдырып, жіпті иіруге мүмкіндік берді. Таяқшалар қайтарылғанда жіп шпинделге оралатын. Жіпті шпинделде дұрыс орналастыру үшін басу сымы (фаллер) қолданылды.
The idea was developed by Hargreaves as a metal frame with eight wooden spindles at one end. A set of eight rovings was attached to a beam on that frame. The rovings when extended passed through two horizontal bars of wood that could be clasped together. These bars could be drawn along the top of the frame by the spinner's left hand thus extending the thread. The spinner used his right hand to rapidly turn a wheel which caused all the spindles to revolve, and the thread to be spun. When the bars were returned, the thread wound onto the spindle. A pressing wire (faller) was used to guide the threads onto the right place on the spindle.
Мақта саясаты
XVII ғасырда Англия жүн және шұжық матасымен танымал болды. Бұл саланың орталығы шығыс және оңтүстік аймақтардағы, мысалы, Норвич сияқты қалаларға орналасқан, олар өз өнімдерін қызғанышпен қорғады. Мақта өңдеу өте шағын болды: 1701 жылы Англияға тек мақта жібінің белгілі бір мөлшері әкелінді, ал 1730 жылға қарай бұл көрсеткіш төмендеді. Бұл коммерциялық заңнамаға (Калико актілері) байланысты болды, ол жүн өнеркәсібін қорғауға бағытталған. Шығыс Үндістан компаниясы Хиндустаннан (сол кездегі Үндістан) әкелген арзан калико басылымдары танымал болды. 1700 жылы Парламент заңы Үндістан, Қытай немесе Парсыдан боялған немесе басылған каликоларды импорттауға тыйым салды. Бұл боялмаған немесе басылмаған (сұр) каликоның импортталуына әкеп соқты, олар оңтүстік Англияда танымал үлгілермен басылды. Ланкашир кәсіпкерлері зығыр тоқымасы және мақта жібінен жасалған сұр матаны Лондонға жіберіп, онда аяқтап шығарды. Тағы бір заң қабылданды, ол басылған немесе боялған калико кигендерге айыппұл салды; муслин, мойын орамалдары және фюстиандардан босатылды. Ланкашир өндірушілері осы босатылғаннан пайдаланды. 1736 жылғы Манчестер актісінде зығыр тоқымасымен боялған мақта жібін пайдалануға рұқсат берілді. Осыдан кейін тоқыма матаға жасанды сұраныс туды. 1764 жылы мақта жібінің белгілі бір мөлшері импортталды.
In the 17th century, England was famous for its woollen and worsted cloth. That industry was centred in the east and south in towns such as Norwich which jealously protected their product. Cotton processing was tiny: in 1701 only of cotton wool was imported into England, and by 1730 this had fallen to This was due to commercial legislation (Calico Acts) to protect the woollen industry. Cheap calico prints, imported by the East India Company from Hindustan (as India was then called), became popular. In 1700 an Act of Parliament was passed to prevent the importation of dyed or printed calicoes from India, China or Persia. This caused grey cloth (calico that had not been finished dyed or printed) to be imported instead, and these were printed in southern England with popular patterns. Lancashire businessmen produced grey cloth with linen warp and cotton weft, which they sent to London to be finished. Another law was passed, to fine anyone caught wearing printed or stained calico; muslins, neckcloths and fustians were exempted. It was this exemption that the Lancashire manufacturers exploited. The use of coloured cotton weft, with linen warp was permitted in the 1736 Manchester Act. There now was an artificial demand for woven cloth. In 1764, of cotton wool was imported.
Солтүстік Англияның экономикасы 1750 жылы
Англияда, каналдар, теміржолдар және автокөлік жолдары салынар алдында, калико, кең мата немесе мақта сияқты тауарларды тасымалдаудың жалғыз жолы жүк аттар арқылы болатын. Жүк аттары ат жолдарымен топтап жүретін. Саудагер жылдың көп бөлігін үйден алыс өткізіп, табысын аттың қалтасында алып жүретін. Кейіннен саудагер үшін бірнеше делдал жұмыс істей бастады, олар басқа қалалардағы көтерме саудагерлерге және клиенттерге тауар жеткізіп, үлгі кітаптарын алып жүретін. 1720 жылға дейін қолмен тоқушылар күннің бір бөлігін көршілеріне барып, олардан тоқыма жіп сатып алатын. Жіп орау және иіру сол шаңырақтың жалғыз табысы болуы мүмкін, немесе оның бір бөлігі. Отбасы бірнеше акр жерді өңдеп, жүн мен мақтадан жіп орап, тоқитын. Бір иірушіге жіп беру үшін үш жіп ораушы, ал бір тоқушыға жіп беру үшін үш иіруші қажет болатын. Бұл процесс үздіксіз жүріп, кішкентайдан үлкенге дейін, әркім қатысты. Тоқушы әдетте аптасына бір рет базарға барып, өнімдерін сатуға ұсынар еді. 1740 жылдар шамасында фустиан шеберлері тоқушыларға шикі мақта мен жіп беріп, дайын матаны қайта алып (сыртқа тапсыру жүйесі), жағдай өзгерді. Тоқушы шебердің талабына сәйкес жіп орау, иіру және тоқу жұмыстарын ұйымдастыратын. Шебер содан кейін сұр матаны бояп немесе өрнектеп, дүкендерге жеткізер еді. Он жыл өткен соң, бұл өзгерді және фустиан шеберлері делдалдарға айналды, олар сұр матаны жинап, Манчестердегі базарға әкеліп, өңдеуді ұйымдастырған саудагерлерге сататын. 18 пеннилік жіптен тоқу үшін 14 күн кетіп, барлығы 36 шиллинг төленетін. Оның тоғыз шиллингі иіруге, тоғызы жіп орауға жұмсалатын. Бұл жұмыс орындарына қауіп төндіреді деп ойлағанмен, жұмысшылар қабылдады және жіп орау мен иіруді жылдамдатуға қысым жасалды. Тиімді тоқыма станоктарын қамтамасыз ету үшін иіру қуатының жетіспеушілігі иіру тігісі сияқты өнімді иіру техникаларын дамытуға себеп болды және Өнеркәсіптік революцияның басталуына итермеледі.
In England, before canals, railways, and before the turnpikes, the only way to transport goods such as calicos, broadcloth or cotton wool was by packhorse. Strings of packhorses travelled along a network of bridle paths. A merchant would be away from home most of the year, carrying his takings in cash in his saddlebag. Later a series of chapmen would work for the merchant, taking wares to wholesalers and clients in other towns, and with them would go sample books. Before 1720, the handloom weaver spent part of each day visiting neighbours buying any weft they had. Carding and spinning might be the only income for that household, or part of it. The family might farm a few acres and card, spin and weave wool and cotton. It took three carders to provide the roving for one spinner, and up to three spinners to provide the yarn for one weaver. The process was continuous, and done by both sexes, from the youngest to the oldest. The weaver would go once a week to the market with his wares and offer them for sale. A change came about 1740 when fustian masters gave out raw cotton and warps to the weavers and returned to collect the finished cloth (Putting out system). The weaver organised the carding, spinning and weaving to the master's specification. The master then dyed or printed the grey cloth, and took it to shopkeepers. Ten years later this had changed and the fustian masters were middle men, who collected the grey cloth and took it to market in Manchester where it was sold to merchants who organised the finishing. To hand weave a piece of eighteenpenny weft took 14 days and paid 36 shillings in all. Of this nine shillings was paid for spinning, and nine for carding. Though the workers thought this was a threat to their jobs, it was adopted and the pressure was on to speed up carding and spinning. The shortage of spinning capacity to feed the more efficient looms provided the motivation to develop more productive spinning techniques such as the spinning jenny, and triggered the start of the Industrial Revolution.
Жетістік
Харгривс машинаны біраз уақыт бойы құпия сақтады, бірақ өзінің өсіп келе жатқан өнеркәсібі үшін бірнешеуін жасады. Жіп бағасы төмендегені Блэкберндегі ірі тоқымашылар қауымдастығын ашуландырды. Соңында олар оның үйіне кіріп, машиналарын қиратты, осыдан кейін ол 1768 жылы Нотингемге қашуға мәжбүр болды. Бұл орталық шұлық өндірісімен қатар, жібек, мақта және жүн тоқу өндірісіне де танымал еді. Ол Томас Джеймс есімді шебердің көмегімен мистер Шиплиге арнап құпия түрде дженни машиналарын жасауды бастады. Олар Джеймспен бірге Милл-стритте тоқыма бизнесін құрды. 1770 жылдың 12 шілдесінде ол өзінің өнертабысы – мақта иіру, созу және бұру машинасына патент алды (№ 962). Осы кезде Ланкаширдегі бірқатар иірушілер машинаның көшірмелерін пайдаланып жүрді, ал Харгривс оларға қарсы заң шараларын қолданатынын хабарлады. Өндірушілер жиналып, Харгривске 3000 фунт стерлинг ұсынды. Ол бастапқыда 7000 фунт стерлинг талап етті, содан кейін 4000 фунт стерлингке келісуге тырысты, бірақ ол бұрын бірнеше машинаны сатқаны белгілі болғаннан кейін мәміле күшін жойды. Дженни машинасы бірнеше жіп орамдарына қабілетті болғандықтан, аз уақытта көп жіп өндіріп, өндіріс шығындарын азайта білді. Ұшатын челнок ойлап табылғанда ғана және тоқыма фабрикаларына орнатылғанда дженни машинасының табысы мүмкін болды. Оның жетістігі шектеулі болды, себебі ровингтерді дөңгелекте дайындау қажеттілігі болды, ал бұл қолмен кардтау қажеттілігімен шектелді. Дженни машинасының орнын айналмалы қашар басты. Дженни машинасы шұжық процесі үшін бейімделді, ол Шұжық Биллидің негізі болды.
Hargreaves kept the machine secret for some time, but produced a number for his own growing industry. The price of yarn fell, angering the large spinning community in Blackburn. Eventually they broke into his house and smashed his machines, forcing him to flee to Nottingham in 1768. This was a centre for the hosiery industry, and knitted silks, cottons and wool. There he set up shop producing jennies in secret for one Mr Shipley, with the assistance of a joiner named Thomas James. He and James set up a textile business in Mill Street. On 12 July 1770, he took out a patent (no. 962) on his invention, the Spinning Jenny—a machine for spinning, drawing and twisting cotton. By this time a number of spinners in Lancashire were using copies of the machine, and Hargreaves sent notice that he was taking legal action against them. The manufacturers met, and offered Hargreaves £3,000. He at first demanded £7,000, and stood out for £4,000, but the case eventually fell apart when it was learned he had sold several in the past. The spinning jenny succeeded because it held more than one ball of yarn, making more yarn in a shorter time and reducing the overall cost. The spinning jenny would not have been such a success if the flying shuttle had not been invented and installed in textile factories. Its success was limited in that it required the rovings to be prepared on a wheel, and this was limited by the need to card by hand. The spinning jenny was superseded by the spinning mule. The jenny was adapted for the process of slubbing, being the basis of the Slubbing Billy.
Шығуы мен мифы
Бұл құрылғыны ойлап табу және машинаның атындағы "Дженни" сөзінің шығу тегі туралы ең көп таралған әңгіме - оның Джени есімді қызы (немесе әйелі) өздерінің орауыш тігілмесінің бірін құлатып жібергендігі. Құрылғы бұрынғысынша қалыпты жұмыс істеді, бірақ шпиндель енді тік тұрды. Харгривс шпиндельдердің әрқашан болғандай көлденең болуы міндетті емес екенін түсінді, және оларды тік қатарға орналастыра алатынын білді. Атаудың осы оқиғадан шыққандығы айтылады. Шіркеу тіркеулері Харгривстің бірнеше қызы болғанын көрсетсе де, олардың ешқайсысының аты Джени емес (оның әйелі де Джени есімді болған жоқ). Атының көбірек сенімді түсіндірмесі - "Дженни" сөзі "қозғалтқыш" сөзінің қысқартылған түрі. Томас Хайс Ли қаласынан шыққан өнертапқышы екенін мәлімдеді, ал оқиға оның әйелінің атымен қайта айтылады. Тағы бір аңыз бойынша Томас Эрншоу осы сипаттамаға ұқсас орауыш құрылғысын ойлап тапқан, бірақ кедейлердің күнкөрісіне кедері келтіруден қорқып, оны жойған.
The most common story told about the invention of the device and the origin of the jenny in the machine's name is that one of his daughters (or his wife) named Jenny knocked over one of their own spinning wheels. The device kept working normally, with the spindle now pointed upright. Hargreaves realised there was no particular reason the spindles had to be horizontal, as they always had been, and he could place them vertically in a row. The name is variously said to derive from this tale. The Registers of Church Kirk show that Hargreaves had several daughters, but none named Jenny (neither was his wife). A more likely explanation of the name is that jenny was an abbreviation of engine. Thomas Highs of Leigh has claimed to be the inventor and the story is repeated using his wife's name. Another myth has Thomas Earnshaw inventing a spinning device of a similar description – but destroying it after fearing he might be taking bread out of the mouths of the poor.