Жаккар: Француз ойлап табушысы және тоқыма станогының жасаушысы

Кіріспе

Француз өнертапқышы (1752–1834)

Жозеф Мари Шарль, Жаккард деп аталатын (немесе лақап атымен танылған) (ʒakaʁ; 7 шілде 1752 – 7 тамыз 1834) – француз тоқымашы және саудагер. Ол ең алғашқы бағдарламаланатын тоқыма станогын ("Жаккард тоқыма станогы") жасауға үлкен үлес қосты, бұл өз кезегінде IBM компаниясының қазіргі заманғы компьютерді жасау үшін қолданған цифрлық компилятордың алғашқы нұсқасы сияқты басқа бағдарламаланатын машиналардың дамуына ықпал етті.

Өмір

Оның атасының ұрпағында Чарльз отбасының бірнеше тармақтары Лионның Кузон-Ау-Мон-д'Ор маңындағы (Лионның солтүстік жағында, Саона өзені бойында) өмір сүрді. Әр түрлі тармақтарды ажырату үшін, қауым оларға лақап есімдер берді; Жозефтің тармағы "Жаккард" Чарльз деп аталды. Осылайша Жозефтің бабасы Бартоломей Шарль дит [Жаккард деп те аталатын] болды. Жозеф Мари Шарль ди Жакар 1752 жылы 7 шілдеде Францияның Лион қаласында консервативті католик отбасында дүниеге келген. Ол Лиондағы тоқу шебері Жан-Шарль ди Жакард пен оның әйелі Антуанетта Ривтің тоғыз баласының бірі болды. Алайда, тек Жозеф пен оның қарындасы Клеменс (1747 жылы 7 қарашада туған) ересек жасқа дейін аман қалды. Әкесі бай болса да, Жозеф мектепте оқымаған, 13 жасқа дейін сауатсыз болған. Ақырында оны баспа және кітап сату бизнесімен айналысатын қайын інісі Жан-Мари Барре үйретті. Баррет Джозефті білімді қоғамдар мен ғалымдарға таныстырды. Бастапқыда Жозеф әкесіне тоқу машинасы жұмысына көмектеседі, бірақ бұл жұмыс тым ауыр болып шықты. 1762 жылы анасы қайтыс болды, ал 1772 жылы әкесі қайтыс болғанда, Жозефке әкесінің үйі, тоқыма шеберханасы және цехы, сондай-ақ Кузон-Ау-Мон-д'Ордағы жүзімдік пен карьер мұра болды. Кейін Жозеф жылжымайтын мүлікпен айналысты. 1778 жылы ол өзінің кәсіптерін шебер тоқымашы және жібек саудагері ретінде атап өтті. Жакардтың ертедегі еңбек тарихы туралы кейбір түсініспеушіліктер бар. Британдық экономист сэр Джон Боуринг Жакардпен кездесті, ол Боурингке бір кездері сабан шапқыштар жасаушы болғанын айтты. Эймардың айтуынша, жібек тоқумен айналыспас бұрын Жакард баспаға арналған үлгілерді құрастыратын (типтер шығаратын), сарбаз, сабан шапқыштарды ағартқан және әк күйдірген (минометке арналған әк шығаратын) болған. Барлоу Жакардтың үйленер алдында кітапты буып-түюші, баспаға баспа, ас-аяқ жасаушы болып жұмыс істегенін айтады. Үйленгеннен кейін Жакард ас-аяқ жасаумен, баспаға құюмен және тоқумен айналысты. Алайда, Барлоу бұл ақпарат үшін ешқандай дереккөзді келтірмейді. 1778 жылы 26 шілдеде Жозеф Клодин Бойшонға үйленді. Ол Лиондағы орта тап жесірі, оның меншігі бар және қалыңдықтары көп еді. Алайда Жозеф көп ұзамай қарызға батып, сотқа апарылды. Барлоу Жакардтың әкесі қайтыс болғаннан кейін, Жакард фигура тоқу бизнесін бастағанын, бірақ сәтсіздікке ұшырап, барлық байлығын жоғалтып алғанын айтады. Алайда Барлоу өзінің пікірін растайтын дереккөздерді келтірмейді. 1800 жылы Жозеф әр түрлі құрылғыларды ойлап таба бастады. Ол 1800 жылы баспалдақ тоқыма станогын, 1803 жылы балық аулау ауларын тоқу үшін тоқыма станогын, 1804 жылдан бастап өрнекті жібекті автоматты түрде тоқтайтын "Жаккард" тоқыма станогын ойлап тапты. Алайда, бұл ерте өнертабыстар жақсы жұмыс істемеді және сондықтан сәтті болмады. 1803 жылы Парижге шақырылып, Консерваторияға тағайындалды. Ол жерде Жак де Вокансон жасаған тоқыма станогы өзінің жеке жұмысында әртүрлі жақсартулар ұсынды, ол біртіндеп соңғы күйіне жетті. 1805 жылы тоқыма станогы қоғамдық меншікке айналды, ал Жакардқа әрбір машина үшін зейнетақы мен авторлық құқықпен марапатталды. Оның өнертабысына жібек тоқымашыларының қатты қарсылық білдіргенімен, олардың еңбекті үнемдеуі олардың тіршілігінен айырады деп қорыққан, оның артықшылықтары оның жалпы қабылдануын қамтамасыз етті, ал 1812 жылы Францияда 11 000 Жакард тоқыма станогы қолданылды. Бұл талапқа қарсылық білдірілді: бастапқыда Jacquard тоқыма станоктары перфокарта механизміне байланысты проблемалар болғандықтан аз сатылды. Тек 1815 жылдан кейін ғана Жан Антуан Бретон перфокарта механизмімен байланысты мәселелерді шешкеннен кейін ғана тоқыма станоктарының сатылымы өсті. Жакард Оуллинсте (Рон) 1834 жылы 7 тамызда қайтыс болды. Алты жылдан кейін Лионда 1801 жылы оның көрмесін жойған жерде оған мүсін орнатылды.

In his grandfather's generation, several branches of the Charles family lived in Lyon's Couzon Au Mont d’Or suburb (on Lyon's north side, along the Saône River). To distinguish the various branches, the community gave them nicknames; Joseph's branch was called "Jacquard" Charles. Thus, Joseph's grandfather was Bartholomew Charles dit [called] Jacquard. Joseph Marie Charles dit Jacquard was born into a conservative Catholic family in Lyon, France, on 7 July 1752. He was one of nine children of Jean Charles dit Jacquard, a master weaver of Lyon, and his wife, Antoinette Rive. However, only Joseph and his sister Clémence (born 7 November 1747) survived to adulthood. Although his father was a man of property, Joseph received no formal schooling and remained illiterate until he was 13. He was finally taught by his brother in law, Jean Marie Barret, who ran a printing and book selling business. Barret also introduced Joseph to learned societies and scholars. Joseph initially helped his father operate his loom, but the work proved too arduous, so Jacquard was placed first with a bookbinder and then with a maker of printers' type. His mother died in 1762, and when his father died in 1772, Joseph inherited his father's house, looms and workshop as well as a vineyard and quarry in Couzon au Mont d’Or. Joseph then dabbled in real estate. In 1778, he listed his occupations as master weaver and silk merchant. There is some confusion about Jacquard's early work history. British economist Sir John Bowring met Jacquard, who told Bowring that at one time he had been a maker of straw hats. Eymard claimed that before becoming involved in the weaving of silk, Jacquard was a type founder (a maker of printers' type), a soldier, a bleacher (blanchisseur) of straw hats, and a lime burner (a maker of lime for mortar). Barlow claims that before marrying, Jacquard had worked for a bookbinder, a type founder, and a maker of cutlery. After marrying, Jacquard tried cutlery making, type founding, and weaving. However, Barlow does not cite any sources for that information. On 26 July 1778, Joseph married Claudine Boichon. She was a middle class widow from Lyon who owned property and had a substantial dowry. However, Joseph soon fell deeply into debt and was brought to court. Barlow claims that after Jacquard's father died, Jacquard started a figure weaving business but failed and lost all his wealth. However, Barlow cites no sources to support his claim. By 1800, Joseph began inventing various devices. He invented a treadle loom in 1800, a loom to weave fishing nets in 1803, and starting in 1804, the "Jacquard" loom, which would weave patterned silk automatically. However, these early inventions did not operate well and thus were unsuccessful. In 1803 he was summoned to Paris and attached to the Conservatoire des Arts et Metiers. A loom by Jacques de Vaucanson on display there suggested various improvements in his own, which he gradually perfected to its final state. The loom was declared public property in 1805, and Jacquard was rewarded with a pension and a royalty on each machine. Although his invention was fiercely opposed by the silk weavers, who feared that its introduction, owing to the saving of labour, would deprive them of their livelihood, its advantages secured its general adoption, and by 1812 there were 11,000 Jacquard looms in use in France. This claim has been challenged: Initially few Jacquard looms were sold because of problems with the punched card mechanism. Only after 1815 — once Jean Antoine Breton had solved the problems with the punched card mechanism — did sales of looms increase. Jacquard died at Oullins (Rhône), 7 August 1834. Six years later, a statue was erected to him in Lyon, on the site where his 1801 exhibit loom was destroyed.

Жакар машинасы

Жакард тоқыма станы – перфокарталар арқылы басқарылатын механикалық тоқыма станы. Әрбір карта дизайндағы бір қатарға сәйкес келеді. Карталарға көптеген тесіктер соғылады, ал матаның дизайнын құрайтын карталар тізбектей тізіледі. Бұл өнертабыс француз ғалымдары Базиль Бушон (1725), Жан Батист Фалькон (1728) және Жак Вокансон (1740) жасаған бұрынғы өнертабыстарға негізделген. Жакард тоқыма станының жұмыс принципін түсіну үшін тоқудың негізгі білімі қажет. Тоқыма станында параллель жіптер (қаптал жіп) тікбұрышты жақтауға (тоқыма станы) керіледі. Қарапайым мата үшін қаптал жіптердің бірі кезекпен жоғары көтеріледі. Содан кейін, төменгі және жоғарғы қаптал жіптердің арасындағы кеңістік арқылы (тіл) басқа жіп (көк жіп) өтеді. Содан кейін жоғары көтерілген қаптал жіптер төмен түсіріледі, келесі қаптал жіптер жоғары көтеріледі, ал көк жіп тіл арқылы кері бағытта өтеді. Осындай жүзделген циклдар арқылы мата біртіндеп жасалады. [[Файл:A la mémoire de J. M. Jacquard. jpg|thumb|Есептеу тарихының алғашқы кезеңдеріндегі ең танымал сурет. Осы портрет Жакард тоқыма станында жібекпен тоқылған және оны жасау үшін 24 000 перфокарта қажет болды (1839). Ол тек тапсырыс бойынша ғана жасалған. Чарльз Бэббидждің мүлігінде болған осындай портреттердің бірі оған Аналитикалық машинасының перфорацияланған карталарды пайдалануына түрткі болды. Ол Лондонның Ғылым мұражайында сақталады. Атап айтқанда, Бушонның жаңалығы ілгектер қатарын қамтыды. Әр ілгектің қисық бөлігі қаптал жіпті көтеруге арналған жіпке ілінеді, ал тік бөлігі перфорацияланған цилиндрге оралған қағазға қысылады. Ілгек қағаздың қатты бөлігіне қысылғанда, цилиндрді алға жылжыту қаптал жіпті көтереді. Ал егер ілгек қағаздағы тесікке тап болса, цилиндрді алға жылжыту ілгектің цилиндрдің ішіне сығуына мүмкіндік береді және қаптал жіп көтерілмейді. Бушонның тоқыма станы жеткілікті жіптерді басқара алмағандықтан сәтті болмады. 1737 жылы Лиондық жібек тоқу шебері Жан Фалькон тоқыма станының автоматты түрде басқара алатын жіптердің санын арттырды. Ол Бушонның қағаз жолағын бірнеше ілгектерді бір мезгілде бұра алатын перфокарталар тізбегімен алмастыратын тоқыма станына қосымша құрылғы жасады. Бушон сияқты, Фалькон карталарды ұстап тұру үшін "цилиндрді" (нақтырақ айтқанда, төрт жақты тесілген түтік) пайдаланды. Оның тоқыма станы шамалы жетістікке жетті, 1762 жылға дейін шамамен 40 станок сатылды. 1741 жылы француз өнертапқышы Жак де Вокансон, автоматтандырылған механикалық ойыншықтарды жобалап және жасаған, жібек фабрикаларының инспекторы болып тағайындалды. 1747-1750 жылдары ол Бушонның механизмін автоматтандыруға тырысты. Вокансонның механизмінде қаптал жіптерді көтеруге арналған ілгектер ұзын штырғылар немесе "инелер" арқылы таңдалады, олар перфорацияланған цилиндрге оралған перфорацияланған қағазға басылады. Әр ілгек ине тілігінен тік бұрышта өтеді. Цилиндрді инелерге қысқанда, кейбір инелер қағаздың қатты бөлігіне қысылып, алға жылжиды, бұл сәйкес ілгектерді бұрады. Бұралған ілгектер көтерілмейді, сондықтан оларға ілінген қаптал жіптер өз орнында қалады. Ал бұралмаған ілгектер көтеріледі, сондай-ақ оларға ілінген қаптал жіптер де көтеріледі. Механизмін тоқыма станының үстіне орналастыра отырып, Вокансон тоқу кезінде қандай қаптал жіптерді көтеру керектігін анықтау үшін қолданылатын ауырлықтар мен арқандардың күрделі жүйесін жойды. Вокансон цилиндрді ілгектер қатарына итерген сайын перфорацияланған қағазды жылжыту үшін ратчеттік механизмді де қосты. Алайда, Вокансонның тоқыма станы сәтті болмады, мүмкін, Бушонның механизмі сияқты, ол механизмнің құнын ақтауға жеткілікті күрделі үлгілер жасауға жеткілікті жіптерді басқара алмады. Лиондық мата жасаушы және өнертапқыш Габриэль Дютильеудің ұсынысымен Жакард Париждегі Өнер мен Кәсіптер сақталымында сақталған Вокансонның тоқыма станын зерттеді. Жакардтың тоқыма станының әлеуеті бірден танылды. 1805 жылдың 12 сәуірінде император Наполеон мен императрица Жозефина Лионға сапар шегіп, Жакардтың жаңа тоқыма станын көрді. 1805 жылдың 15 сәуірінде император Жакардтың тоқыма станына Лион қаласына патент берді. Ал Жакардқа өмір бойына 3000 франк зейнетақы тағайындалды, сонымен қатар 1805 жылдан 1811 жылға дейінгі кезеңде сатылған және пайдаланылған әрбір тоқыма станы үшін 50 франк роялти алды.

The Jacquard Loom is a mechanical loom that uses pasteboard cards with punched holes, each card corresponding to one row of the design. Multiple rows of holes are punched in the cards and the many cards that compose the design of the textile are strung together in order. It is based on earlier inventions by the Frenchmen Basile Bouchon (1725), Jean Baptiste Falcon (1728) and Jacques Vaucanson (1740). To understand the Jacquard loom, some basic knowledge of weaving is necessary. Parallel threads (the "warp") are stretched across a rectangular frame (the "loom"). For plain cloth, every other warp thread is raised. Another thread (the "weft thread") is then passed (at a right angle to the warp) through the space (the "shed") between the lower and the upper warp threads. Then the raised warp threads are lowered, the alternate warp threads are raised, and the weft thread is passed through the shed in the opposite direction. With hundreds of such cycles, the cloth is gradually created. [[File:A la mémoire de J. M. Jacquard. jpg|thumb|The Most Famous Image in the Early History of ComputingThis portrait of Jacquard was woven in silk on a Jacquard loom and required 24,000 punched cards to create (1839). It was only produced to order. One of these portraits in the possession of Charles Babbage inspired him in using perforated cards in his Analytical Engine. It is in the collection of the Science Museum in London, England. Specifically, Bouchon's innovation involved a row of hooks. The curved portion of each hook snagged a string that could raise one of the warp threads, whereas the straight portion of each hook pressed against the punched paper, which was draped around a perforated cylinder. Whenever the hook pressed against the solid paper, pushing the cylinder forward would raise the corresponding warp thread; whereas whenever the hook met a hole in the paper, pushing the cylinder forward would allow the hook to slip inside the cylinder and the corresponding warp thread would not be raised. Bouchon's loom was unsuccessful because it could handle only a modest number of warp threads. By 1737, a master silk weaver of Lyon, Jean Falcon, had increased the number of warp threads that the loom could handle automatically. He developed an attachment for looms in which Bouchon's paper strip was replaced by a chain of punched cards, which could deflect multiple rows of hooks simultaneously. Like Bouchon, Falcon used a "cylinder" (actually, a four sided perforated tube) to hold each card in place while it was pressed against the rows of hooks. His loom was modestly successful; about 40 such looms had been sold by 1762. In 1741, Jacques de Vaucanson, a French inventor who designed and built automated mechanical toys, was appointed inspector of silk factories. Between 1747 and 1750, he tried to automate Bouchon's mechanism. In Vaucanson's mechanism, the hooks that were to lift the warp threads were selected by long pins or "needles", which were pressed against a sheet of punched paper that was draped around a perforated cylinder. Specifically, each hook passed at a right angle through an eyelet of a needle. When the cylinder was pressed against the array of needles, some of the needles, pressing against solid paper, would move forward, which in turn would tilt the corresponding hooks. The hooks that were tilted would not be raised, so the warp threads that were snagged by those hooks would remain in place; however, the hooks that were not tilted, would be raised, and the warp threads that were snagged by those hooks would also be raised. By placing his mechanism above the loom, Vaucanson eliminated the complicated system of weights and cords (tail cords, simple, pulley box, etc.) that had been used to select which warp threads were to be raised during weaving. Vaucanson also added a ratchet mechanism to advance the punched paper each time that the cylinder was pushed against the row of hooks. However, Vaucanson's loom was not successful, probably because, like Bouchon's mechanism, it could not control enough warp threads to make sufficiently elaborate patterns to justify the cost of the mechanism. at the urging of Lyon fabric maker and inventor Gabriel Dutillieu, Jacquard studied Vaucanson's loom, which was stored at the Conservatoire des Arts et Métiers in Paris. The potential of Jacquard's loom was immediately recognized. On 12 April 1805, Emperor Napoleon and Empress Josephine visited Lyon and viewed Jacquard's new loom. On 15 April 1805, the emperor granted the patent for Jacquard's loom to the city of Lyon. In return, Jacquard received a lifelong pension of 3,000 francs; furthermore, he received a royalty of 50 francs for each loom that was bought and used during the period from 1805 to 1811.