Кіріспе
Ағылшын-американдық өнеркәсіпші Сэмюэл Слейтер (9 маусым 1768 – 21 сәуір 1835) – Эндрю Джексонның «Американдық өнеркәсіптік революцияның әкесі» деген атауын берген және «Американдық фабрика жүйесінің әкесі» деп танымал ағылшын-американдық өнеркәсіпші. Ұлыбританияда оны «Слейтер сатқын» деп атады. Он жасында ол сол жылы Джедедия Струтт ашқан мақта фабрикасында жұмыс істей бастады, ол Ричард Аркрайттың жанындағы Кромфорд фабрикасында жасалған су тізгішімен жұмыс істеді. 1782 жылы әкесі қайтыс болды, ал отбасы Сэмюелді Струттқа шәкірттікке берді. Слейтер Струтттан жақсы білім алды және 21 жасқа келгенде мақта илеуді ұйымдастыру және тәжірибесі туралы толыққанды білімге ие болды. Ол Американың осындай машиналарды жасауға қызығушы екенін білді, сонымен қатар британдық заңның жобаларды экспорттауға тыйым салғанын да білді. Ол мүмкіндігінше көп нәрсені жаттап алып, 1789 жылы Нью-Йорк қаласына аттанды. Белпер тұрғындарының кейбіреулері оны «Слейтер сатқын» деп атады, өйткені олар оның бұл әрекетін көптеген адамдар Струтттың фабрикаларында күнкөріс табатын қалаға жасалған сатқындық деп есептеді.
Samuel Slater (June 9, 1768 – April 21, 1835) was an early English American industrialist known as the "Father of the American Industrial Revolution", a phrase coined by Andrew Jackson, and the "Father of the American Factory System". In the United Kingdom, he was called "Slater the Traitor" At age ten, he began work at the cotton mill opened that year by Jedediah Strutt using the water frame pioneered by Richard Arkwright at nearby Cromford Mill. In 1782, his father died, and his family indentured Samuel as an apprentice to Strutt. Slater was well trained by Strutt and, by age 21, he had gained a thorough knowledge of the organization and practice of cotton spinning. He learned of the American interest in developing similar machines, and he was also aware of British law against exporting the designs. He memorized as much as he could, and departed for New York City in 1789. Some people of Belper called him "Slater the Traitor", as they considered his move a betrayal of the town where many earned their living at Strutt's mills.
Өнеркәсіптің дамуы
1789 жылы Род-Айленд штатындағы өнеркәсіпші Мозес Браун Род-Айленд штатының Паутукет қаласына көшіп, күйеу баласы Уильям Алмимен және ағайынды Смит Браунмен серіктес болып, диірменді жұмыс істеу үшін көшіп келді. 1790 жылы ол британдық жобаларды қайталау үшін Браунмен келісімшартқа қол қойды. Олардың келісімі Слейтерге су тізбектерін және оған байланысты машиналарды салуға қаражат берді, олардың капитал құнының жартысы және олардан алынған пайда оған тиесілі болды. Желтоқсан айына қарай шеберхана оннан он екі жұмысшымен жұмыс істей бастады. 1791 жылы Слейтерде құрал-жабдықтар мен білікті механиктер жетіспесе де, кейбір машиналар жұмыс істеді. 1793 жылы Слейтер мен Браун Паутукетте алғашқы зауытын ашты. Слейтер Аркрайттың табысының құпиясын білді, соның ішінде талшықтардың әртүрлі ұзындығын және Аркрайттың кардтау, сызу және иіру машиналарын. Ол сонымен қатар барлық элементтермен үздіксіз өндіріс жүйесі ретінде жұмыс істеу тәжірибесіне ие болды. Құрылыс кезінде Слейтер жергілікті қажеттіліктерге бейімделу үшін жобаларға өзгерістер енгізді. Нәтижесінде АҚШ-та алғашқы сумен жұмыс істейтін роликті тоқыма фабрикасы құрылды. Осы фабриканы дамытқаннан кейін Слейтер жұмысшыларды білікті механиктерге айналдыру үшін Струтт пен Аркрайттан алған басқару принциптерін енгізді. 1812 жылы Слейтер Массачусетс штатының Вебстер қаласындағы Ист-Виллидж ауылында, кейін Кранстон баспаханасы деп аталған "Ескі жасыл диірменді" салды. Ол Вебстерге қолданыстағы жұмыс күшінің болуына және Вебстер көлінен мол су қуатына байланысты көшті.
After developing this mill, Slater instituted management principles that he had learned from Strutt and Arkwright to teach workers to be skilled mechanics. In 1812, Slater built the Old Green Mill, later known as Cranston Print Works, in East Village in Webster, Massachusetts. He moved to Webster due in part to an available workforce, but also due to abundant water power from Webster Lake.
Род-Айленд жүйесі
Слейтер Род-Айленд жүйесін құрды, бұл фабрикалық тәжірибелер Жаңа Англия ауылдарындағы отбасылық өмір салтына негізделген. 7-12 жас аралығындағы балалар диірменнің алғашқы қызметкерлері болды; Слейтер оларды жеке бақылады. Алғашқы бала жұмысшы 1790 жылы жұмысқа алынды. Ол бүкіл отбасыларды әкеліп, жаңа ауылдар құрды. Ол диірменге жақын компанияға тиесілі үйлермен қатар компаниялық дүкендер де ұсынды; сондай-ақ, ол жексенбілік мектепке демеушілік етті, онда колледж студенттері балаларды оқу мен жазуға үйретті. Слейтер 1793 жылы Almy, Brown & Slater компаниясымен серіктестікке кірген соң, тоқыма өндірісі үшін ғана арналған жаңа диірмен салды. Бұл 72 шпіндельді диірмен болды; 1794 жылы Эли Уитнидің мақта тазартатын машинасына патент алынуы мақта өңдеудегі еңбек шығындарын азайтты. Бұл сонымен қатар, ішкі аймақтарда өсірілетін қысқа талшықты мақтаның тиімді өсірілуіне мүмкіндік берді, нәтижесінде соғысқа дейінгі жылдары Оңтүстікте мақта өндірісі күрт өсті. Жаңа Англия диірмендері мен олардың еркін жұмысшылары құл еңбегіне негізделген оңтүстік мақтасына тәуелді болды. Слейтер өз туған Англиясынан жексенбілік мектеп жүйесін де Паутукеттегі тоқыма фабрикасына әкелді. 1798 жылы Сэмюэл Слейтер Алми мен Брауннан бөлініп, қайын атасы Озиел Уилкинсонмен серіктестік құрып, «Сэмюэл Слейтер және компаниясын» құрды. Олар Коннектикут, Массачусетс, Нью-Гэмпшир және Род-Айленд штаттарында тағы да диірмендер ашты. 1799 жылы оған Англиядан келген ағасы Джон Слейтер қосылды. Джон ағылшынның соңғы жаңалықтарын зерттеу үшін уақыт жұмсаған және иілгіш тісті дөңгелекпен жұмыс істеу тәжірибесі бар шебер болды. 1810 жылға қарай Слейтер Массачусетс және Род-Айлендтегі үш фабриканың үлестік иесі болды. 1823 жылы ол Коннектикут штатында диірмен сатып алды. Ол сондай-ақ аймақтағы көптеген диірмендерде қолданылатын тоқыма машиналарын жасау үшін фабрикалар салды және машина жасау үшін темір өндіру үшін қайын інісімен серіктестік құрды. Бірақ Слейтер өзін тым көп бөліп алып, өзінің көптеген бизнес мүдделерін үйлестіре алмады. Ол үйінен тыс адамдарды менеджерлер ретінде жалдаудан бас тартты және 1829 жылдан кейін ұлдарын «Сэмюэл Слейтер және ұлдары» атты жаңа компанияның серіктесі етті. Оның ұлы Хорацио Нельсон Слейтер отбасылық бизнесті толығымен қайта ұйымдастырып, шығындарды қысқарту шараларын енгізіп, ескі әдістерден бас тартты. «Слейтер және компания» АҚШ-тың жетекші өндіріс компанияларының біріне айналды. 1824 жылы Паутукетке жақын жердегі Слейтер және басқа диірмен иелері әйелдердің жалақысын 25%-ға төмендетуді ұсынғандықтан, бұл аймақта АҚШ тарихындағы алғашқы фабрикалық ереуіл орын алды. Осылайша фабрика жұмысшылары мен иелері арасындағы адам құқықтары үшін ұзақ күрес басталды, ол бүгінге дейін жалғасуда. Слейтер сондай-ақ диірменде жұмыс істеуге дайын отбасыларды іздеу үшін жұмысқа алушыларды жалдады. Ол диірмендерге көбірек отбасыларды тарту үшін жарнама берді. 1800 жылға қарай Слейтер диірменінің табысы басқа кәсіпкерлермен де қайталанды. 1810 жылы АҚШ Қаржы министрі Альберт Галлатин АҚШ-та 50-ге жуық мақта иіру диірмендері бар екенін, олардың көпшілігі 1807 жылғы эмбаргоға жауап ретінде ашылғанын, бұл 1812 жылғы соғыстан бұрын Ұлыбританиядан импортты тоқтатты деп хабарлады. Бұл соғыс Жаңа Англиядағы индустрияландыру процесін жеделдетті. Соғыс аяқталғаннан кейін 1815 жылы Провиденстен 30 миль қашықтықта 140 мақта өндіруші болды, олар 26 000 адамды жұмыспен қамтып, 130 000 шпіндельді пайдаланды. Американдық тоқыма өнеркәсібі құрылды.
Жеке өмір
1791 жылы Слейтер Ханна Уилкинсонға үйленді, ол 1793 жылы екі қабатты жіпті ойлап тапқан және патент алған алғашқы американдық әйел болды. Самуил мен Ханнаның он баласы болды, алайда төртеуі нәресте кезінде қайтыс болды. Ханна 1812 жылы бала туғаннан туындаған асқынулар салдарынан қайтыс болды, нәтижесінде Самуил өзімен бірге алты кішкентай баланы тәрбиелеуге мәжбүр болды. Самуил ағасымен бірге Америкада Слейтер әулетін қалыптастырды. Слейтер 1817 жылы жесір Эстер Паркинсонға екінші рет үйленді. Осы кезде оның бизнесі өте табысты болғандықтан, сондай-ақ Паркинсон үйленуге дейін мүлік иесі болғандықтан, олар неке шарты жасасты. Самуил Слейтердің өмірі мен мұрасына арналған тарих мұражайы – «Самуил Слейтер тәжірибесі» Массачусетс штатының Вебстер қаласында 2022 жылдың наурыз айында ашылды.