Кіріспе

Бұрынғы тоқыма өнімдерін экспорттау квоталары жүйесі

Көп талшықты келісім (МФА) 1974 жылдан 1994 жылға дейін тоқыма және киім-кешек тауарларының әлемдік саудасын басқарды, дамушы елдердің дамыған елдерге экспорттауға болатын мөлшеріне квоталар қойды. Оның ізбасары, "Текстиль және киім туралы келісім" (АТК) 2005 жылдың 1 қаңтарында күшінен шықты.

Тарих

Дамушы елдердің мақта тоқымасының көзі ретінде қайта пайда болуынан бастап, олардан шығарылатын өнім отаршылдықтан тәуелсіздік алғаннан кейін тұрақты түрде артты. Халықаралық мақта тоқымасы саудасы бойынша қысқа мерзімді шаралар туралы бірқатар келісімдер (Женева, 1961 жылғы 21 шілде); Халықаралық мақта тоқымасы саудасы бойынша ұзақ мерзімді шаралар туралы келісім (Женева, 1962 жылғы 9 ақпан және 1970 жылғы 15 маусым), және Тоқыма өнімдерінің халықаралық саудасы туралы келісім (Женева, 1973 жылғы 20 желтоқсан) тоқыма өнімдері саудасының қағидаларын белгіледі. Соңында, 1974 жылы Көп талшықты келісім қабылданды.

Әсері

МФА 1974 жылы дамыған елдерге дамушы елдерден импортқа бейімделуге мүмкіндік беру үшін уақытша шара ретінде енгізілді. Тарифтер мен сауда жөніндегі келісімнің (ГАТТ) Уругвай кезеңінде тоқыма саудасын Дүниежүзілік сауда ұйымының қарауына беру туралы шешім қабылданды. Тоқыма және киім-кешек туралы келісім МФА аясындағы квоталарды кезең-кезеңімен таратуды көздеді. Бұл процесс 2005 жылдың 1 қаңтарында аяқталды. Дегенмен, көптеген тоқыма өнімдеріне жоғары тарифтер сақталды. Бангладеш МФА тоқтатылғаннан ең көп зардап шегеді деп болжанды, себебі ол, әсіресе Қытайдан, күшті бәсекелестікке тап болады деп күтілді. Бірақ, бұл болмады. Ірі экономикалық державалармен бәсекелессе де, Бангладештің еңбек күші "әлемдегі ең арзан" екені анықталды. Кейбір кіші зауыттарда жалақыны төмендету және жұмыстан босату фактілері тіркелгенімен, штатты қысқартудың көп бөлігі болжамдық сипатта болды – МФА мерзімі өткеннен кейін де тауарға тапсырыстар түсе берді. Шындысынан, 2006 жылы Бангладештің экспортының құны шамамен 500 миллион долларға артты.