Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аймақтық сауда келісімі
Regional trade agreement
Еркін сауда аймағы – мүше елдері еркін сауда келісіміне (ЭСК) қол қойған сауда блогын қамтитын аймақ. Мұндай келісімдер кем дегенде екі елдің сауда кедергілерін, импорттық квоталар мен тарифтерді азайту және бір-бірімен тауарлар мен қызметтер саудасын ұлғайту үшін ынтымақтастығын қамтиды. Егер жеке тұлғалар елдер арасында еркін қозғала алса, онда бұл еркін сауда келісімінен өзге, ашық шекара деп есептеледі. Оны экономикалық интеграцияның екінші кезеңі деп қарастыруға болады. Кедендік одақтар – еркін сауда аймағының ерекше түрі. Мұндай аймақтардың барлығында тараптар өзара сауданы либерализациялау және жеңілдету мақсатында жасалған ішкі келісімдер болады. Кедендік одақтар мен еркін сауда аймақтарының басты айырмашылығы үшінші тараптарға қатысты көзқарасында. Кедендік одақ барлық тараптардан үшінші тараптармен сауда жасау кезінде бірдей сыртқы тарифтерді белгілеп, сақтауды талап етеді, ал еркін сауда аймағына қатысушы тараптар мұндай талапқа бағынбайды. Олар қажет деп санаса, үшінші тараптардан импортталатын тауарларға қатысты кез келген тарифтік режимді белгілеп, қолдануға құқылы. Сыртқы тарифтері үйлестірілмеген еркін сауда аймағында сауданың бұрылып кету қаупін болдырмау үшін тараптар артықшылықты тауар шығу ережесін қабылдайды. «Еркін сауда аймағы» термині бастапқыда Тарифтер мен сауда жөніндегі келісімде (ГАТТ 1994) тауарлар саудасын ғана қамтуы тиіс еді. Қызметтер саудасын либерализациялауды күшейту мақсатындағы келісімдер Қызметтер саудасы жөніндегі келісімнің (GATS) V бабында «экономикалық интеграция келісімі» деп аталады. Дегенмен, іс жүзінде бұл термин қазір тауарларға ғана емес, сонымен қатар қызметтерге және тіпті инвестицияларға қатысты келісімдерді де қамтиды.
A free trade area is the region encompassing a trade bloc whose member countries have signed a free trade agreement (FTA). Such agreements involve cooperation between at least two countries to reduce trade barriers, import quotas and tariffs, and to increase trade of goods and services with each other. If natural persons are also free to move between the countries, in addition to a free trade agreement, it would also be considered an open border. It can be considered the second stage of economic integration. Customs unions are a special type of free trade area. All such areas have internal arrangements which parties conclude in order to liberalize and facilitate trade among themselves. The crucial difference between customs unions and free trade areas is their approach to third parties. While a customs union requires all parties to establish and maintain identical external tariffs with regard to trade with non parties, parties to a free trade area are not subject to this requirement. Instead, they may establish and maintain whatever tariff regime applying to imports from non parties as deemed necessary. In a free trade area without harmonized external tariffs, to eliminate the risk of trade deflection, parties will adopt a system of preferential rules of origin. The term free trade area was originally meant by the General Agreement on Tariffs and Trade (GATT 1994) to include only trade in goods. An agreement with a similar purpose, i. e., to enhance liberalization of trade in services, is named under Article V of the General Agreement on Trade in Services (GATS) as an "economic integration agreement". However, in practice, the term is now widely used to refer to agreements covering not only goods but also services and even investment.
Еркін сауда аймақтарының құқықтық аспектілері
Еркін сауда аймақтарын құру Дүниежүзілік сауда ұйымында (ДСҰ) ең ұсынылған ұлт (МҰҰ) қағидасынан туындайтын ерекшелік ретінде қарастырылады, себебі еркін сауда аймағына қатысушы тараптар бір-біріне берген артықшылықтар олардың кіру міндеттемелерін асып түседі. ГАТТ-тың XXIV бабы ДСҰ мүшелеріне еркін сауда аймақтарын құруға немесе оларды құруға қажетті уақытша келісімдерді қабылдауға рұқсат бергенімен, еркін сауда аймақтарына немесе еркін сауда аймақтарын құруға бағытталған уақытша келісімдерге қатысты бірнеше шарттар бар. Біріншіден, еркін сауда аймағына қол қойған тараптардың әрқайсысы сақтайтын, еркін сауда аймағы құрылған кезде қолданыста болған, еркін сауда аймағына қатысушы емес тараптармен сауда жасауға қатысты кедендік және басқа да регламенттер, еркін сауда аймағы құрылғанға дейін сол қол қойған тараптарда болған сәйкес кедендік және басқа да регламенттерден жоғары немесе шектеулі болмауы керек. Басқаша айтқанда, еркін сауда аймағын құру, оның мүшелері арасында артықшылықты режим беру үшін ДСҰ құқығына сәйкес болып табылады, бірақ еркін сауда аймағына қатысушыларға аймақ құрылғанға дейін қатысушы емес тараптарға қарағанда нашар қатынас жасауға рұқсат етілмейді. XXIV баппен белгіленген екінші талап – еркін сауда аймағындағы сауданың басым бөлігі үшін тарифтер мен саудаға кедергі келтіретін басқа да факторлар жойылуы керек. Еркін сауда аймақтарын құрайтын еркін сауда келісімдері көбінесе көпжақты сауда жүйесінің шегінен тыс болады. Дегенмен, ДСҰ мүшелері жаңа еркін сауда келісімдерін жасасқанда Хатымхатқа хабарлауға міндетті және еркін сауда келісімдерінің мәтіндері, әдетте, Өңірлік сауда келісімдері жөніндегі комитетте қаралады. Еркін сауда аймақтарында туындаған даулар ДСҰ-ның дауларды шешу органында қарастырылмайды, бірақ «ДСҰ-ның төрелік алқалары оларды мойындап, белгілі бір жағдайда сот өкілеттігінен бас тартады деген кепілдік жоқ».
The formation of free trade areas is considered an exception to the most favored nation (MFN) principle in the World Trade Organization (WTO) because the preferences that parties to a free trade area exclusively grant each other go beyond their accession commitments. Although Article XXIV of the GATT allows WTO members to establish free trade areas or to adopt interim agreements necessary for the establishment thereof, there are several conditions with respect to free trade areas, or interim agreements leading to the formation of free trade areas. Firstly, duties and other regulations maintained in each of the signatory parties to a free trade area, which are applicable at the time such free trade area is formed, to the trade with non parties to such free trade area shall not be higher or more restrictive than the corresponding duties and other regulations existing in the same signatory parties prior to the formation of the free trade area. In other words, the establishment of a free trade area to grant preferential treatment among its member is legitimate under WTO law, but the parties to a free trade area are not permitted to treat non parties less favorably than before the area was established. A second requirement stipulated by Article XXIV is that tariffs and other barriers to trade must be eliminated to substantially all the trade within the free trade area. Free trade agreements forming free trade areas generally lie outside the realm of the multilateral trading system. However, WTO members must notify to the Secretariat when they conclude new free trade agreements and in principle the texts of free trade agreements are subject to review under the Committee on Regional Trade Agreements. Although a dispute arising within free trade areas is not subject to litigation at the WTO's Dispute Settlement Body, "there is no guarantee that WTO panels will abide by them and decline to exercise jurisdiction in a given case".
Еркін сауда аймағы бойынша преференцияларға ие болу
Кедендік одақтан өзгеше, еркін сауда аймағына қатысушы тараптар ортақ сыртқы тарифтерді сақтамайды, яғни мүше емес елдерге қатысты әртүрлі кедендік баж салығын және басқа да саясатты қолданады. Бұл ерекшелік, еркін сауда аймағында ең төменгі сыртқы тарифтері бар нарыққа ену арқылы мүше емес тараптардың артықшылықтарды тегін пайдалану мүмкіндігін тудырады. Мұндай тәуекел еркін сауда аймағындағы преференцияларға ие болатын тауарлардың шығу тегін анықтау қағидаларын енгізуді талап етеді, бұл қажеттілік кедендік одақ құрылғанда туындамайды. Негізінен, тауарлардың "маңызды өңдеуден" өткенін көрсету үшін белгілі бір деңгейде өңдеу қажет, сонда ғана олар бастапқы тауар ретінде танылады. Еркін сауда аймағында шыққан тауарларды анықтау арқылы, преференциялық шығу тегі туралы ережелер бастапқы және бастапқы емес тауарларды ажыратады: тек біріншілері ғана еркін сауда аймағында белгіленген преференциялық тарифтерге құқылы, ал екіншілері МЭЖ импорттық баж салығын төлеуі керек. Шығу тегіне қатысты талаптарды орындау кезінде, еркін сауда аймағының ішінде және одан тыс жерлерде шыққан материалдарға қатысты ерекше қарау бар екендігі айтылады. Әдетте, бір еркін сауда аймағы тарапынан шыққан материалдар, егер олар басқа тараптың өндіріс процесіне енгізілсе, сол тараптан шыққан болып есептеледі. Кейде бір тараптан туындаған өндіріс шығындары басқа тараптан туындаған деп есептелуі мүмкін. Преференциялық шығу тегі туралы ережелерде мұндай ерекше қарау әдетте жинақтау немесе аккумуляция ережелерінде көзделген. Бұл ереже жоғарыда айтылған еркін сауда аймағының сауданы дамыту және сауданы ауыстыру әсерін түсіндіреді, себебі еркін сауда аймағының бір тарапы өнімдерінің шығу тегіне ие болуы үшін басқа тараптан шыққан материалдарды пайдалануға мүдделі.
Unlike a customs union, parties to a free trade area do not maintain common external tariffs, which means they apply different customs duties, as well as other policies with respect to non members. This feature creates the possibility of non parties may free riding preferences under a free trade area by penetrating the market with the lowest external tariffs. Such risk necessitates the introduction of rules to determine originating goods eligible for preferences under a free trade area, a need that does not arise upon the formation of a customs union. Basically, there is a requirement for a minimum extent of processing that results in "substantial transformation" to the goods so that they can be considered originating. By defining which goods are originating in the PTA, preferential rules of origin distinguish between originating and non originating goods: only the former will be entitled to preferential tariffs scheduled by the free trade area, the latter must pay MFN import duties. It is noted that in qualifying for origin criteria, there is a differential treatment between inputs originating within and outside a free trade area. Normally inputs originating in one FTA party will be considered as originating in the other party if they are incorporated in the manufacturing process in that other party. Sometimes, production costs arising in one party is also considered as that arising in another party. In preferential rules of origin, such differential treatment is normally provided for in the cumulation or accumulation provision. Such clause further explains the trade creation and trade diversion effects of a free trade area mentioned above, because a party to a free trade area has the incentive to use inputs originating in another party so that their products may qualify for originating status.