Кіріспе

Франция департаменті Тарн-э-Гаронна (taʁn e ɡaʁɔn; ) – Францияның оңтүстігіндегі Окситания аймағындағы департамент. Одан Тарн және Гаронна өзендері ағып өтеді, олар департаментке атын берген. Бұл аймақ бұрынғы Кверси және Лангедок провинцияларының бір бөлігі болған. Департамент 1808 жылы Наполеон тұсында құрылды, оның аумағы көршілес Лот, Жоғарғы Гаронна, Лот-э-Гаронна, Гер және Авейрон департаменттерінен бөлініп алынған. Департамент көбінесе кең өзен аңғарындағы құнарлы егіс жерлерімен жайылған ауылдық аймақ, бірақ оңтүстік, шығыс және солтүстік бөліктерінде төбелі жерлер бар. Департаменттің префектурасы – Монтабан; жалғыз субпрефектурасы – Кастельсаррасин. 2019 жылы халық саны 260 669 адамды құрады.

Өңірдің тарихы

Кверси римдіктер тұсында Аквитанияның бір бөлігі болды; IV ғасырда христиандық енгізілді. VI ғасырдың басында бұл аймақ франктардың билігіне көшті, ал VII ғасырда Аквитанияның тәуелсіз герцогтығының құрамына кірді. 10 ғасырдың соңында оның билеушілері Тулузаның қуатты графтары болды. Англия мен Франция арасындағы қақтығыстар кезінде, Генрих II Англияның патшалығы тұсында, ағылшындар графтықта гарнизон орналастырды, ал 1259 жылғы Париж шарты бойынша Төменгі Кверси Англияның бақылауына өтті. Осы кезеңде Англия мен Франция патшалары қалалар мен округтерге жеңілдіктер беріп, олардың ықыласын тудыруға тырысты. 1360 жылы Бретинь шартына қол қойылды және Кверси толығымен Англияға қарады. Бірақ 1440 жылдары Франция королі Карл VII жаңадан құрылған әскері арқылы ағылшындарды ығыстырып шығарды. XVI ғасырда Кверси протестанттардың бекінісі болды және қатыгез діни қақтығыстар орын алды. Людовик XIII патшалығының азамат соғыстары көбінесе Монтабан маңында болды. Наполеонның 1815 жылы жеңіліске ұшырауынан кейін Францияда монархия қайта орнатылды, бірақ 1830 жылғы шілде революциясында дискіредитацияланған Бурбон әулеті құлатылды, бұл 1848 жылға дейін жалғанған конституциялық шілде монархиясын құрды. Осы уақыт ішінде байлар мен кедейлер арасындағы теңсіздік артты; Монтабанда жүздеген адам жалақының төмендеуіне, фабрикалардың жабылуына және азық-түлік бағасының өсуіне байланысты тіленуге мәжбүр болды; тәртіпсіздік кеңінен тарады және 1847 жылы құрылысшылар мэр үйіне тас лақтырды.

Департаменттің тарихы

Департамент 19 ғасырда құрылғанға дейін солтүстік жартысы ежелгі Кверси провинциясының, ал оңтүстік жартысы Лангедок провинциясының құрамына кірді. Департамент 1808 жылдың 4 қарашасында Бірінші Француз империясы тұсында Наполеонның қаулысымен құрылды. Императорға сол кезде маңызды өнеркәсіптік және сауда орталығы болған Монтобан қаласына сапар шелуге шақыру жолданды, және қала тұрғындары бұл қаланың жаңа департаменттің астанасы болуға лайықты және орталық екенін ойлады. Олардың адалдығына тәнті болған Наполеон олардың өтінішін қабылдады. Монтобан Монте каналы арқылы Гаронна өзенімен байланысты. Департаменттің орталық бөлігі – биіктігі көп емес кең өзен аңғары. Бірақ департаменттің батыс бөлігіндегі Валенс-д'Аген коммунасының жанында, солтүстіктегі Бас-Керси және оңтүстіктегі Ломань аймақтарының төбелі жерлері жақындаған сайын аңғар тар алады. Департаменттің солтүстік-шығысында Орталық массивтің бөлігі болып табылатын әктас жазықтары – Каусс аймағы орналасқан.

Негізгі қалалары

Ең көп халқы бар коммуна – Монтабан, префектура. 2019 жылғы мәліметтер бойынша, 5 000-нан астам тұрғыны бар 7 коммуна бар: