Кіріспе
Ұлы тұзды жазық көлі – АҚШ-тың Оклахома штатындағы Альфалфа округінде орналасқан, тұзды жазық Ұлттық жануарлар қорығының ішіндегі су қоймасы. Көлге аталған атау, аймақтағы тұзды жазықтар мен көлді құрайтын Salt Fork Arkansas өзенінің бөгеттелгеніне байланысты. Көл Ralstin аралына (көпшілікке жабық) тартылған әртүрлі құстар түрлерімен және жағалау бойынан жинауға болатын селенит кристалдарымен ерекшеленеді. Соңғы жылдардағы, әсіресе 2011 жылғы құрғақшылықтар көлдің болашағына жағымсыз әсер етіп отыр.
Физикалық сипаттама
1931 жылы АҚШ Армиясының инженерлік корпусы үшін жасалған зерттеуде Ұлы тұзды жазық аймағында су тасқынына қарсы бөгет салу ұсынылды. Конгресс 1936 жылы оның құрылысына рұқсат берді. 1937 жылы жобалау жұмыстары басталды және Корпус 1938 жылдың қыркүйегінде құрылысқа кірісті. Бөгет 1941 жылдың шілдесінде аяқталды, су сыйымдылығы және жағалау сызығының ұзындығы шамамен құрайды. Орташа тереңдігі – . Тұздылығы мұхиттың тұздылығынан төрттен бір бөлігіне жуық. Көлмен бірге пайда болған Ральстин аралы көк жусан, ақ қанатты қара құс және ибис мекендейді. Арал ең маңызды ұялау орындарының бірі саналады және ақ бетті ибис үшін штаттағы ең ірі көбейту орны болып табылады. Көлде шабақ, саугей (сойқаға ұқсас), құмбалық және гибридтік жолақты шабақ сияқты балықтар кездеседі. Ғалымдар миллиондаған жылдар бұрын жақын теңіздің су деңгейінің қайталап көтерілуі кезінде тұздың жиналғанына сендіреді. Тұз қорының сақталуын жер астындағы тұзды сулар қамтамасыз етеді, олар жер бетінен бірнеше метр тереңдікте ағады. Су буланып кеткен кезде, бетінде тұз қабаты қалады. Бұл процесс келушілердің қызығушылығын тудыратын селенит кристалдарының пайда болуына да септігін тигізеді.
Көлдің болашағы
Көлде балықтардың көптеп қырылуы мерзімімен қайталанып тұрады, соңғы рет 2011 жылы тіркелді. Сол жылы болған қатал құрғақшылық кезінде судың орташа тереңдігі 2 футқа (1 метрге) дейін төмендеді. Оклахома штатының жабайы табиғатты қорғау департаментінің солтүстік-батыс аймағындағы балық шаруашылығы жөніндегі бақылаушысы Джон Сталлдың сөзіне қарағанда, көл құрылысынан бері тұнбалану және ауыл шаруашылығынан ағып келетін сулардың әсерінен тереңдеп кеткен. Бұл және тым ыстық, құрғақ жаз айлары тұздылығын арттырады. Судағы оттегінің көп бөлігін судағы органикалық заттарды ыдырататын бактериялар пайдаланады, нәтижесінде балықтарды күтіп ұстауға жеткіліксіз оттегі қалады. АҚШ Әскери инженерлік корпусының өкілдерінің мәлімдемесіне сәйкес, егер түзету шаралары қабылданбаса, көлдің болашағы күңгірт. Келесідей шешімдер ұсынылуда:
Бөгетті ашып, көл суын өзенге жіберу. Су қоймасынан тұнбаны қазып алу, бұл шара 5-10 миллион долларға дейін шығуы мүмкін. Су деңгейін көтеру үшін бөгетті бітеу. Заң бойынша, федералдық емес серіктес қайта жаңартуға қаржы жұмсауы тиіс. Корпус бұл оқиғаның болу ықтималдығы төмен деп санайды. Егер шаралар қабылданбаса, Корпус теңіз өнімдерінің азайып, құстардың көлді тастап кетуі мүмкін екенін хабарлады.
Open the dam and allow the lake to flow into the river. Dig the silt out of the reservoir, which could cost $5 – 10 million. Plug the dam to raise the water level. There is a law requiring that a non federal partner help pay for restoration. The Corps regards this as an unlikely event. If no action is taken, the Corps has said that the seafood source will be depleted and the birds will abandon the lake.
Демалыс
Сонымен қатар, Ұлы тұзды жазық көлінің жағалауында Ұлы тұзды жазық мемлекеттік паркі орналасқан. Ұлы тұзды жазық мемлекеттік паркінде қайықпен жүзу, кемпинг, пикник, жүзу, жаяу серуендеу, тау велосипедімен жүру және айналасын зерттеу сияқты демалыс мүмкіндіктері бар. Паркте автоүйде тұру және шатыр құру орындары, душпен жабдықталған ыңғайлы жайлар, коттедждер, пикникке арналған орындар, топтық шатырлар, жүзу жағажайы, ойын алаңдары, қайық түсіру пандустары, балық аулауға арналған тұғырлар және атпен жүруге арналған жолдар бар.