Кіріспе

Ратнаготравибхага (санскрит, қысқартылған RGV, мағынасы: Жүгерлі ұрпақтың талдауы, Жүгерлі қасиеттің зерттелуі) және оның вьякхья түсіндірмесі (RGVV қысқартылған, RGV өлеңдеріне және кіріктірілген түсіндірмеге сілтеме жасау үшін) – бұл будда табиғаты туралы (ә.қ.а. татхагатагарбха) ықпалды Махаяна буддалық трактат. Бұл мәтін Махаяноттаратрантрашастра (Махаянаның жоғары ілімі) деп те белгілі. RGVV бастапқыда санскрит тілінде жазылған, шамамен үшінші ғасырдың ортасы мен 433 жылға дейін аралықта болған кезде. Мәтін және оның түсіндірмелері тибет және қытай тілдерінде де сақталған. Мәтіннің авторлығы нақты емес. Қытай деректерінде бұл кітапты Суолумоди 娑囉末底 (немесе Джиани 賢慧, санскрит реконструкциясы: *Сарамати) деген үнділік жазғандығы айтылады, ал тибет дәстүрі (кейінгі үнділік деректерімен бірге) бұл кітапты бодхисаттва Майтрея үйреткен және Асанга арқылы жеткізгендігін мәлімдейді. Қазіргі зерттеулер қытайлық авторлығын қолдайды.

Ратнаготравибхага

Санскрит тіліндегі "готра" – отбасы немесе әулетті білдіретін метафоралық термин, ал "ратна" – қазына, асыл тас немесе құнды зат. Йогакара буддизмінде "готра" – барлық сезімтал тіршілік иелеріндегі рухани жетістікке жетуге қабілеттілік, туа біткен бейімділіктерді білдіреді. Осы бейімділіктер оларды үш жолға сәйкес келетін бес "әулетке" бөледі, сондай-ақ анықталмаған және ышқантикалар (ақылсыз ләззатқорлар) тобына жатқызады. "Ратнаготравибхага" барлық тіршілік иелерінің Будда болуына мүмкіндік беретін әулеттік байланыс пен ішкі бейімділікке (готра) баса назар аударады, сондықтан ол құнды асыл тасқа (ратна) теңеледі. Бұл – барлық тіршілік иелерінде бар өзгермейтін Будда табиғаты.

Уттаратрантрашстра

Бұл еңбектің екінші атауы – Уттаратантрашастра (Ақырғы ілім туралы трактат) немесе Махаяноттаратантрашастра (Махаянаның ақырғы ілімі туралы трактат), осы еңбек өзін Махаяна буддизмінің ең жоғары және соңғы ілімі деп есептейтінін көрсетеді. Бұл атау сондай-ақ «Жоғары үздіксіздік туралы трактат» деп аударылған. Тантра сөзі «доктрина» немесе «оқыту», сондай-ақ «үздіксіздік» мағынасын білдіреді. Атауды түсіндірудің екінші тәсілі, будда табиғаты – «ақылдың мәңгілік үздіксіздігі» (14-ші Далай Лама атап көрсеткендей) немесе «үздіксіз ағын» (Ронгтон Шежа Кунриг және Го Лотсава атауды осылай түсіндіреді) екендігіне байланысты. Бұл таза үздіксіздік уақытша дақтармен жабылуы мүмкін, бірақ көптеген өмірлер бойы және Буддалық деңгейге жеткенше үздіксіздік сақтайды. Бруннхөлцльдің сөзіне сәйкес, көптеген ғалымдар бұл мәтін «әртүрлі элементтердің жиынтығы» екеніне келіседі және «мәтіннің түпкілікті өлеңдерін анықтауға тырысады». Такасаки мен Джонстонның жұмысы Де Йонг және Ламберт Шмитхаузен сияқты ғалымдар тарапынан кеңінен сынға алынған. Шмитхаузен Такасакидің RGV-нің ең алғашқы ядросы 27 өлеңнен тұрады деген пікірімен келіспейді, оның орнына «түпнұсқа RGV негізгі өлеңдердің толық жиынтығынан тұрады. Бірақ бұл түпнұсқа RGV бірнеше (әлдебір жартылай өңделген) ескі материалдарды пайдаланған сияқты».

Авторлығы

Мәтін ертеректегі қытай дәстүрінде үнділік Цзяньиге (賢慧, санскрит қайта құру: *Сарамати немесе *Стирамати) тиесілі, бұл талап алғаш рет алтыншы ғасырдың ғалымы Цзийидің еңбегінде кездеседі. Бірнеше ғалымдар, егер Сарамтиге "Майтрея" деген есім берілсе, қытай және тибет дәстүрлері татуластырылуы мүмкін деп болжайды (немесе керісінше, Сарамти бодхисаттва Майтреяның есімі болса), бірақ Казуо Кано бұл туралы дәлел жоқ екенін атап өтті. Карл Бруннхольцльдің айтуынша, қазіргі ғалымдар РГВ авторлығы туралы әртүрлі пікірде: "негізгі ұстанымдарға Майтрея есімді тарихи тұлғаның жоқтығын толығымен жоққа шығару, бұл мәтіндердің авторы Майтрея деп аталатын, бірақ ұлы бодхисаттва Майтрея емес, ал осы еңбектерді Асанга немесе басқа адамдар жазған" деген пікірлер кіреді. Жапон ғалымы Такасаки Джикидо РГВВ-ді Дхармадхатвависешастраның қытай тіліне аудармасымен (Дашенг фабьие лунь вучабье 乘 大法界無差別論) салыстыра отырып, түсіндірменің авторы Сарамати екеніне сенімді, себебі оны да дәл осы тұлға жазған деп есептеледі. Джонатан Силк екі мәтілдің де бір авторға тиесілі екенін айтады. Шенпен Хукамның сөзіне қарағанда, қазіргі ғалымдардың көпшілігі Сарамтиді (б.з. 3-4 ғасырлары) автор деп санайды. Санскрит тіліндегі толық қолжазбасы [Джонстон және басқалар. (1950)], тибет және қытай қолжазба нұсқалары, мәтіннің қайта қаралуы немесе интерполяциясы (көзқарасқа байланысты), Такасаки (1966) санскрит тілінен аудармасының қытай тіліндегі аудармасын қазіргі кездегі ең көне қолжазба деп есептейді, бірақ ол түпнұсқа санскритті толыққанды бейнелемейтін болуы мүмкін.