Польша ақсұлуы: Изабела Любомирскаяның өмірі мен қызметі

Кіріспе

Польша ақсүйегінен шыққан әйел, Эльжбета Изабела Чарториска ханшайым (21 мамыр 1736 – 11 қараша 1816), күйеуі Изабела Любомирская атымен көбірек танымал, саяси жағынан ықпалды поляк аристократы, қайырымдылық жасаған және мәдениетті қолдаған адам.

Өмір

Ол Аугуст Александр Чарторыскидің, Фамилияның басшыларының бірі және Мария Зофия Чарторысканың қызы болды. Жастық шағында ол өзінің туысы Станислав Август Понятовскийге ғашық болды, кейін Польшаның королі болып сайланды, бірақ оны жеткілікті бай немесе беделді деп санамаған әкесінің қарсылығынан онымен үйлене алмады. Ақырында, 1753 жылдың 9 маусымында ол Станислав Любомирскийге тұрмысқа шықты, кейіннен Корольдіктің бас маршалы болды. Олардан төрт бала дүниеге келді: Юлия, Констанция, Эльжбета және Александра. Ол 1783 жылдан бастап Польша франкмасондарының Dobroczynność (Қайырымдылық) әйелдерді қабылдау ложасының мүшесі болды. Көк түсті ұнатуынан және оны жиі киюінен оны «Көк Маркиза» деп атады. Ол елдегі ең ірі және ең бай жер иелерінің бірі болды. Оның меншігіне Варшаваға жақын Виланувтағы сарай (Иоанн III Собескийдің бұрынғы патшалық резиденциясы), ол қызы Александра үшін салған Урсинувтағы сарай (кейіннен Роскош, яғни Plaisance деп аталды) және Мокотовтағы Мон-Кото сарайы (қазіргі Шустра сарайы) кірді. Ол Варшавадағы Ұлттық театрдың іргетасын салды және күйеуінің отбасылық иелігі – Ланкут қамалын Рококо стилінде қайта жаңартуды бастады. Ол 18 ғасырдағы Польшаның ең көрнекті әйелдерінің бірі болғаны сөзсіз. Ол өзінің лагерінің саясатына белсенді қатысып, шетелдік сарайларды және поляк ақсүйектерінің ықпалын күшейтуге тырысты. Бастапқыда ол жастық шағында сүйгені Станислав Августқа қатты әуестенді, кейін оған қарсы күресті. Патша сарайындағы әрекеттерінің сәтсіздігіне көңілі толып, Парижге көшіп кетті, ал революция басталғаннан кейін Венаға қашып кетті. Саяси қызметінен басқа, ол шаруаларды прогрессивті түрде қолдады – өзінің иеліктерінде мектептер мен ауруханалар ашты. Ол 1816 жылдың 25 қарашасында Венада қайтыс болды. Ол Вэринг зиратына жерленді. 1885 жылдың 23 қыркүйегінде Вэринг зиратының жабылуына байланысты оның мәйіті Ланкут шіркеуіне көшіріліп, қайта жерленді. Бұрын, граф Альфред Потоцкий қаржылаған ақ Каррара мраморынан жасалған ескерткіш орнатылды. Ланкут иелігінде ол бүгінге дейін Polmos Łańcut деген атпен жұмыс істейтін дистилляция зауытын құрды.

She was the daughter of August Aleksander Czartoryski, one of the leaders of the Familia, and Maria Zofia Czartoryska. In her youth, she fell in love with her cousin, Stanisław August Poniatowski, later elected King of Poland as Stanislaus Augustus, but was unable to marry him due to the objections of her father, who thought him not sufficiently rich or influential. Eventually, she married Stanisław Lubomirski on 9 June 1753, later Grand Marshal of the Crown, with whom she had four children: Julia, Konstancja, Elżbieta, and Aleksandra. She was a member of the Women's Adoption Lodge Dobroczynność (Charity) of the Polish Freemasons from 1783. Because of her liking for blue, which she often wore, she was called the "Blue Marquise". She was one of the biggest and the wealthiest landowners in the Commonwealth. Her properties included the palace in Wilanów (prior royal residence of John III Sobieski) near Warsaw, the palace in Ursynów (then called Rozkosz, translating as Plaisance), which she built for her daughter Aleksandra, and the Mon Coteau palace in Mokotów (today's Szustra Palace). She laid the cornerstone for the building of the National Theatre in Warsaw and initiated the reconstruction of her husband's family estate, the Łańcut Castle, in the Rococo style. Undoubtedly, she was one of the most outstanding women in Poland in the 18th century. She took a very active part in the politics of her camp, strove both for the acquisition of foreign courts and the masses of the Polish nobility. At first, she was very fond of her youth's presumed lover, Stanislaus Augustus, then she fought him passionately. Embittered by the failure of her actions at court, she moved to Paris, and after the outbreak of the revolution, she escaped to Vienna. Apart from her political activity, she distinguished herself as a progressive protector of peasants she founded schools and hospitals in her estates. She died on November 25, 1816, in Vienna. She was buried in the Währing cemetery. On September 23, 1885, due to the liquidation of the cemetery in Währing, the coffin was transported to the parish church in Łańcut, where it was buried again. Earlier, a monument of white Carrara marble was erected in the temple, funded by count Alfred Potocki. In the Łańcut estate, she founded a distillery which exists today under the name Polmos Łańcut.