Кіріспе

Joachim "Jim" Lambek (5 желтоқсан 1922 – 23 маусым 2014) – канадалық математик. Ол Макгилл университетінде таза математика бойынша Питер Редпафт зейнеткер профессоры болған, 1950 жылы Ханс Зассенхаус басшылығымен докторлық диссертациясын қорғады.

Өмірбаян

Ламбек Германияның Лейпциг қаласында дүниеге келді, онда ол гимназияны бітірді. 1938 жылы ол "Киндертранспорт" арқылы Англияға босқын ретінде келді. Содан кейін ол жау шегіндегі адам ретінде тұтқындалып, Нью-Брансуик (Канада) қамау лагеріне жер аударылды. Сол жерде ол бос уақытында да Фриц Ротбергерден математикалық тәлім алды, екеуі де тұтқында болғандықтан, және 1941 жылдың күзінде Макгиллдің кіші емтиханын тапсырды. 1942 жылдың көктемінде ол босатылып, Монреальге көшіп, Макгилл университетінде оқуға түсті, 1945 жылы математика бакалавры және бір жылдан кейін магистр дәрежесін алды. 1950 жылы Ханс Зассенхаус басшылығымен докторлық диссертациясын қорғап, Макгиллде математика ғылымдарының алғашқы докторы атанды. Ламбек Макгиллде доцент болып жұмыс істеді, ал 1963 жылы профессор болды. 1965-1966 жылдары ол Цюрихтегі ЭТГ Математикалық зерттеулер институтында демалыста болды, онда Бену Экман алгебралық топология және категориялар теориясымен қызығушылық танытқан зерттеушілер тобын жинады, соның ішінде Билл Ловер де болды. Ол жерде Ламбек өзінің зерттеулерін категориялар теориясына қайта бағыттады. Ламбек 1992 жылы зейнетке шықты, бірақ Макгиллдің математика факультетіндегі жұмысын жалғастырды. 2000 жылы Ламбектің компьютер ғылымындағы математикалық құрылымдарға қосқан үлесіне арналған естелік жинақ жарық көрді. Ламбектің 90 жылдық мерейтойына орай, оған құрмет көрсету мақсатында "Логика, тіл және физикадағы категориялар мен типтер" атты жинақ жарыққа шығарылды.

Ғылыми еңбектері

Ламбектің PhD диссертациясы Минковский кеңістігіндегі биквартернион алгебрасын және топтағы жартылай топтың енуін пайдалана отырып, векторлық өрістерді зерттеді. Екінші бөлігі "Канада математика журналында" жарияланды. Кейін ол 1995 жылы "Егер Гамильтон жеңіске жеткен болса: физикадағы кватерниондар" атты мақаласында Риманн-Силберштейн бивекторының бос кеңістіктегі электромагниттік теңдеулерді беру мүмкіндігін көрсетті. Ламбек 17 докторантқа ғылыми жетекшілік етті және 2020 жылға дейін 75 докторант тәрбиеледі. Математикалық шолуларда оның 100-ден астам жарияланымдары, оның ішінде 6 кітабы тізілген. Оның ертерек жұмыстары көбінесе модуль теориясы, әсіресе торсия теориялары, коммутативті емес локализация және инъективті модульдер саласында болды. Оның ең алғашқы мақалаларының бірі, , бүтін сандар тізбектері туралы Ламбек-Мозер теоремасын дәлелдеді. 1963 жылы ол модульдің жазықтығын сипаттайтын белгі модульдері туралы маңызды нәтиже жариялады, ол қазір Ламбек теоремасы деп аталады. Оның соңғы жұмыстары алдын ала топтар және формальды тілдер саласында; осы саладағы оның алғашқы жұмыстары, мүмкін, және Ол, басқалармен қатар, Ламбек калькулы үшін танымал, ол табиғи тіл синтаксисінің математикалық аспектілерін логикалық формада бейнелеуге бағытталған және есептеу лингвистикасында үлкен әсер еткен жұмыс, сондай-ақ типтелген лямбда-есептеуі мен картезиялық жабық санаттар арасындағы байланыстарды дамыту үшін (Курри-Ховард-Ламбек сәйкестігін қараңыз). Оның соңғы жұмыстары алдын ала топтық грамматикаға қатысты.