Кіріспе
АҚШ Конституциясының 1-бабы, 8-бөлімі, 11-тармағы, кейде Соғыс өкілеттіктері туралы ереже деп аталады, Конгресске соғыс жариялауға толық құқық береді, мынадай сөздермен: [Конгресске соғыс жариялау, маркировка және жазалау хаттарын беру, құрлықта және судағы тұтқындаулар туралы ережелер жасау құқығы беріледі].
Article I, Section 8, Clause 11 of the U. S. Constitution, sometimes referred to as the War Powers Clause, vests in the Congress the power to declare war, in the following wording:
[The Congress shall have Power ] To declare War, grant Letters of Marque and Reprisal, and make Rules concerning Captures on Land and Water
A number of wars have been declared under the U. S. Constitution, although there is some controversy as to the exact number; the Constitution does not specify the form of such a declaration.
АҚШ Конституциясына сәйкес бірнеше соғыс жарияланды, бірақ нақты саны туралы пікірталас бар; Конституция мұндай жариялаудың формасын нақты белгілемейді.
Article I, Section 8, Clause 11 of the U. S. Constitution, sometimes referred to as the War Powers Clause, vests in the Congress the power to declare war, in the following wording:
[The Congress shall have Power ] To declare War, grant Letters of Marque and Reprisal, and make Rules concerning Captures on Land and Water
A number of wars have been declared under the U. S. Constitution, although there is some controversy as to the exact number; the Constitution does not specify the form of such a declaration.
Тарих және қолданылуы
Конгресс конституциялық өкілеттігімен бес соғыс жариялады: 1812 жылғы соғыс, Мексика-Америка соғысы, Испания-Америка соғысы, Бірінші дүниежүзілік соғыс және Екінші дүниежүзілік соғыс. 1846 жылдың 11 мамырында Конгреске жолдаған хатында президент Джеймс К. Полк Техас Республикасы штат болатынын мәлімдеді. Мексика Техасқа басып кіруге қаулылы түрде ескерткеннен кейін Полк Корпус-Кристи маңына федералды әскерлерді шоғырландырды. Техас штатқа айналғаннан кейін, федералды әскерлер жаңа халықаралық шекараның даулы аймағына орналасты. Мексика әскерлері де сол аймаққа кірді, және екі тарап та қақтығысқа түсті. Президент: «Мексика қайталап жасалған ескертулерден кейін АҚШ шекарасын өтіп, біздің аумағымызға басып кірді және американдықтардың қанын американдық жерде төкті. Олар жаулық әрекеттер басталғанын және екі елдің соғыста екенін жариялады», – деді. Конгресстегілердің кейбіреуі, соның ішінде Авраам Линкольн, оның шындыққа сәйкес келіп-кетпесін ойлады. Линкольн заңгер серігіне жазған хатында: «Сіздің ұстанымыңызды бірінші кезекте түсіндірейін. Егер қажет болса, басып кіруді тойтару үшін Президент Конституцияны бұзбай, шекараны кесіп, басқа елдің аумағына басып кіре алады; және мұндай қажеттілік бар-жоғын Президент ғана анықтай алады. Бірақ Президентке көрші елге басып кіруге рұқсат берсеңіз, ол басып кіруді тойтару үшін қажет деп санайтын кез келген уақытта соны істей алады, және оған соғыс жариялауға рұқсат берсеңіз, ол осы мақсатқа қажет деп санайтын кез келген уақытта соғыс жасай алады. Егер бүгін ол Канадаға басып кіру қажет деп санайтын болса, британдықтардың бізге басып кіруіне жол бермеу үшін, сіз оны қалай тоқтата аласыз? Сіз оған «Британдықтардың бізге шабуыл жасауының ықтималдығын көріп тұрған жоқпын» деп айта аласыз, бірақ ол сізге «Сенің көзің жетпейтін нәрсені мен көремін» дейді. Конституцияның соғыс жариялау билігін Конгреске беруі, менің түсінігімше, мына себептермен болды. Патшалар әрқашан соғысқа қатысып, өз халқын кедейлендіріп, көбінесе халықтың игілігі мақсат екенін сыпайы түрде көрсетіп келді. Біздің Конвент бұл патшалық зұлымдықтың ең қатал түрі деп түсінді және Конституцияны ешкім бізге осындай зұлымдық әкелмеуі үшін жасауға шешім қабылдады. Бірақ сіздің көзқарасыңыз барлық мәселені жоққа шығарады және президентімізді патшалар тұрған жерге қояды». АҚШ өкілі Линкольн Конгресске президенттен қақтығыстың нақты «жерін» анықтау үшін және Конгресс оны АҚШ аумағында деп санайтынын білу үшін сұрақтар жіберу туралы ұсыныс жасады. Алайда, Конгресс аты-жөнімен дауыс беру арқылы соғыс жариялады. Егер соғыс президенттің кенеттен шабуылды тойтару қажеттілігінен туындаған болса, онда бұл 1787 жылдың тамызында Филадельфияда Конституцияны әзірлеушілердің ойынша болған. Осы себепті Конституцияның «соғыс жасаймыз» деген сөздері «соғыс жариялаймыз» деп өзгертілді. Америка президенттері көбінесе ресми түрде соғыс жариялауды сұрамады, бірақ олардың бас қолбасшы ретінде конституциялық өкілеттігі бар екенін (II бап, 2-тармақ) әскерилерді «полициялық әрекеттерге» пайдалану үшін мәлімдеді. Корея соғысы АҚШ-тың ресми түрде жарияланбастан соғысқа қатысқан алғашқы заманауи мысалы болды, және бұл барлық келесі қарулы қақтығыстарда қайталанды. Алайда Вьетнам соғысынан бастап Конгресс осыған рұқсат берудің басқа да түрлерін берді. Олардың орындылығы туралы пікірталастар жалғасуда, сондай-ақ атқарушы биліктің осындай бастаманы іске қосуға, оны насихаттауға және тіпті осындай қолдауды құру үшін үгіт-насихат немесе байланысты шараларға бейімділігі де талқыланып жатыр. Тонкин шығанағы оқиғасы және содан кейінгі өкілеттіліктің болуы мүмкін теріс пайдалануы туралы болжамдарға байланысты, Конгресс 1973 жылы Соғыс өкілеттігі туралы резолюцияны қабылдады, ол президенттен соғыс жариялауды немесе күш қолдануға рұқсат ететін резолюцияны Конгресстен алуды талап етеді, сондай-ақ жағдайды толық ашуды талап етеді. Оның конституциялық тұрғыда дұрыс екендігі ешқашан шешілмеді, және кейбір президенттер оны президенттің конституциялық емес қол сұғушылығы деп сынады. 2007 жылы Вирджиния университетінің профессоры Ларри Дж. Сабато өзінің «Күміс кемелді Конституция» атты кітабында Конституцияның өзінде әр тармақтың нақты өкілеттіктерін көрсететін конституциялық түзетуді ұсынды, бұл мәселені шешер еді. Бір қарсы аргумент Конституция 200 жылдан астам уақыт бойы сақталған «тірі құжат», өйткені бәрі «жазбаланған» емес. Соғыс өкілеттігі туралы бапта, соғыс жариялау үшін қажетті заң және конституциялық түсіндіру ұсынылатын икемділік жеткілікті болуы мүмкін. Президент елді өзі қорғай алады, бірақ Конгресссіз әскери күшті шабуылдық мақсатта қолдана алмайды. Бұл 1787 жылдан бері қолданылып келе жатқандықтан конституциялық түзетуді немесе Соғыс өкілеттігі туралы резолюция сияқты заңды қажет етпейді. Кейбір құқық сарапшылары шабуылдық, полициялық емес әскери әрекеттер, кворумды жинау мүмкіндігі болған кезде де (Үкіметтің сабақтастығын қараңыз), ресми түрде Конгресс жарияламаған соғыс жариялаусыз конституцияға қайшы келеді, өйткені ешқандай түзету Соғыс өкілеттігі туралы резолюцияны заңды күшін жойған жоқ. Алайда АҚШ Жоғарғы Соты бұл мәселе бойынша тікелей шешім қабылдаған жоқ және қарсы резолюциялар дауысқа қойылған жоқ. Жоғарғы Соттың шешімі болмаған жағдайда, биліктің бөліну принципі бұл мәселе бойынша тоқталды.
Конституциялық конвенция талқылауы
Оңтүстік Каролинадан Пирс Батлер Филадельфия конвенциясына қатысқан делегаттардың ішінде атқарушы билікке шабуылдық әскери әрекеттер жасау құқығын беруді ұсынған жалғыз адам болды. Ол Президенттің мұндай мүмкіндігі болған жағдайда да, халықтың кең қолдауы болмаса, оны пайдаланбауға бейім болатынын айтты. Массачусетс штабынан келген Элбридж Джерри көпшіліктің көзқарасын былай қорытындылады: «Республикада атқарушы билікке ғана соғыс жариялауға өкілеттік беру туралы ұсыныс естілетінін күтпедім». Джордж Мейсон, Томас Джефферсон және олардың замандастары да осыған ұқсас пікірлер білдірді.
Соғыс билігінің реформасы
Конгресс әр түрлі уақытта соғыс билігі туралы шешімдердегі конституциялық жауапкершілігін қайта бекітуге тырысты, оның ішінде 1973 жылы Соғыс билігі туралы қаулыны қабылдағаннан бері. 2021 жылы Палата Ережелер комитеті мен Палата Сыртқы істер комитеті соғыс билігін реформалау мәселесі бойынша тыңдаулар өткізді, онда бірнеше соғыс билігі сарапшылары және бұрынғы үкімет шенеуніктері куәлік берді.
Жоғарғы Сот істері
Вудс Клойд В. Миллер компаниясына қарсы (1948)
Йонгстаун Шит & Тьюб компаниясы Сауэрге қарсы (1952)
Торрес Техас мемлекеттік қауіпсіздік департаментіне қарсы (2021)
Youngstown Sheet & Tube Co. v. Sawyer (1952)
Torres v. Texas Department of Public Safety (2021)
Басқа жағдайлар
Dellums v. Bush (D. C. Dist. 1990 ж.)
Campbell v. Clinton (D. C. Dist. 2000 ж.)
Campbell v. Clinton (D. C. Dist. 2000)