Қазақстандағы 1811 жылғы көтеріліс туралы мақала. Көтерілістің себептері, басшылары (Сырбай Маңғытов, Бөкенбай Қаңлыбаев) және салдары жайлы толық ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1 8 1 1 - 1 8 1 2 - 1 8 1 3
1 8 1 1 - 1 8 1 2 - 1 8 1 3
Сәуір-маусым
4 сәуір – АҚШ президенті Джеймс Мэдисон Ұлыбританиямен саудаға 90 күндік эмбарго енгізеді. 8 сәуір – Ресей императоры Александр I Финляндияның Ұлы Герцогтығының Үкімет Кеңесін көшіру туралы жарлыққа қол қойғанда, Финляндияның астанасы Туркудан Хельсинкиге көшіріледі. 30 сәуір – Луизиана АҚШ-тың 18-ші штаты ретінде қабылданады. 11 мамыр – Джон Беллингэм британдық премьер-министр Спенсер Персевалді Ұлыбритания парламентінің вестибюлінде өлтіреді. 16 мамыр – Ресей фельдмаршалы Михаил Кутузов Бухарест шартына қол қойып, орыс-түрік соғысын (1806–1812 жж.) аяқтайды және Бессарабияны Ресей империясына қосады. 25 мамыр – Феллинг кенішіндегі апат: Англияның Джарроу қаласының жанындағы Феллинг кенішінде болған жарылыстан 96 адам қаза табады. 1 маусым – 1812 жылғы соғыс: АҚШ президенті Джеймс Мэдисон АҚШ Конгресінен Ұлыбританияға соғыс жариялауды сұрайды. 4 маусым – Луизиананың АҚШ штаты ретінде қабылдануынан кейін, осы атпен белгілі болған аумақ Миссури территориясы деп аталады. 16 маусым – Нью-Йорк штаты Нью-Йорк қалалық банкін (кейіннен Citibank) құрайды. 18 маусым – АҚШ, Канада және Ұлыбритания арасындағы 1812 жылғы соғыс АҚШ-тың жариялауымен басталады. 24 маусым – Наполеонның Ұлы Армиясы Неман өзенін кесіп өтіп, Ресейге басып кіреді.
April 4 – U. S. President James Madison enacts a 90 day embargo on trade with the United Kingdom. April 8 – The capital of Finland is moved from Turku to Helsinki, when Russia's Tsar Alexander I signs an edict moving the Government Council of the Grand Duchy of Finland. April 30 – Louisiana is admitted as the 18th U. S. state. May 11 – John Bellingham assassinates British Prime Minister Spencer Perceval, in the lobby of the British House of Commons. May 16 – Russian field marshal Mikhail Kutuzov signs the Treaty of Bucharest, ending the Russo Turkish War (1806–12) and annexing Bessarabia to Imperial Russia. May 25 – Felling mine disaster: A mine explosion at the Felling colliery near Jarrow, England, leaves 96 dead. June 1 – War of 1812: U. S. President James Madison asks the U. S. Congress to declare war on the United Kingdom. June 4 – Following Louisiana's admittance as a U. S. state, the territory by that name is renamed the Missouri Territory. June 16 – New York State charters the City Bank of New York (later Citibank). June 18 – The War of 1812 between the United States, Canada and the United Kingdom begins with US declaration. June 24 – Napoleon's Grande Armée crosses the Neman River, and invades Russia.
шілде-қыркүйек
12 шілде – Америкалықтар Канадаға, Онтарионың Виндзор қаласына шабуыл жасайды. 18 шілде – Ресейдің Отандық соғысы – Клястицы шайқасы: Кулнев Одинотты жеңіске жетеді, бірақ қаза болады. 19 шілде – Бетховен мен Гёте Богемиядағы Теплице қаласында кездеседі. 22 шілде – Пиреней соғысы – Саламанка шайқасы: Уэллингтон графы басқарған британдық әскерлер Испанияның Саламанка қаласының жанында француз әскерлерін жеңді. 5 тамыз – 1812 жылғы соғыс: Текумсехтің үнді әскері Томас Ван Хорнның 200 американдық сарбазына Браунстоун сағасында шабуыл жасап, оларды қашуға мәжбүр етеді. 12 тамыз – Пиреней соғысы: Веллингтонның басшылығымен ағылшын және португалдық әскерлер Саламанка шайқасынан кейін Мадридке кіреді. 15 тамыз – 1812 жылғы соғыс – Форт-Дирборн шайқасы: Потаватоми жауынгерлері Иллинойс аймағындағы АҚШ фортын басып алады. 16 тамыз – 1812 жылғы соғыс: Америка генералы Уильям Халл Форт-Детройтты британдық армияға қарсылықсыз тапсырады. 19 тамыз – 1812 жылғы соғыс: «Конституция» Нова-Шотландия жағалауында британдық фрегатын жеңеді. Британдық оқтар «Конституция»ның қабырғаларынан секіріп кеткендіктен, ол «Ескі темірбет» деген лақап атанды. 7 қыркүйек – Наполеон соғыстары – Ресейге француз шапқыншылығы – Бородино шайқасы: Наполеон соғыстарының ең қанды шайқасы Наполеонның тактикалық жеңісімен аяқталады. Кемінде 70 000 адам қаза тапты, оның ішінде француз Гранде Армейінен кемінде 6 562 сарбаз қаза болды. 14 қыркүйек – Ресейге француз шапқыншылығы және Мәскеудің өртелуі: Наполеон әскерлері Федор Ростопчиннің бұйрығымен Мәскеуге кіреді, ал қала тұрғындары оны өртеп жібереді. Кейінгі мәліметтерге сәйкес, 17-20 қыркүйек аралығындағы төрт күндік өрт кезінде Франция 40 000 әскерін, ал 1876 жылы «басқынды жою үшін ұлттық құрбандықтың тарихтағы ең үлкен мысалы» деп сипатталған оқиғада 20 000 ресейлік сарбаз қаза тапты.
July 12 – Americans invade Canada at Windsor, Ontario. July 18 – Russia's Patriotic War – Battle of Klyastitsy: Kulnev defeats Oudinot, but sustains a mortal wound. July 19 – Beethoven and Goethe meet each other in Teplice, Bohemia. July 22 – Peninsular War – Battle of Salamanca: British forces led by the Earl of Wellington defeat French troops near Salamanca, Spain. August 5 – War of 1812: Tecumseh's Indian force ambushes Thomas Van Horne's 200 Americans at Brownstone Creek, causing them to flee and retreat. August 12 – Peninsular War: The combined English and Portuguese army under the command of Wellington enters Madrid, following the Battle of Salamanca. August 15 – War of 1812 – Battle of Fort Dearborn: Potawatomi warriors overrun the United States fort in Illinois Territory. August 16 – War of 1812: American General William Hull surrenders Fort Detroit, without a fight, to the British Army. August 19 – War of 1812: Constitution defeats the British frigate , off the coast of Nova Scotia. The British shot is said to have bounced off Constitutions sides, earning her the nickname "Old Ironsides". September 7 – Napoleonic Wars – French invasion of Russia – Battle of Borodino: The bloodiest battle of the Napoleonic Wars ends in a tactical victory for Napoleon. There are at least 70,000 casualties, with a minimum of 6,562 dead from the French Grande Armée alone. September 14 – French invasion of Russia and Fire of Moscow: Napoleon's troops enter Moscow, which is deliberately set on fire by Muscovites, on orders of Fyodor Rostopchin. Later accounts report that France lost 40,000 troops during four days of fire between September 17 and 20, and that 20,000 Russian soldiers were killed in what would be described in 1876 as "the greatest example in history of national self sacrifice for the destruction of an invader."
Қазан-желтоқсан
9 қазан – 1812 жылғы соғыс: лейтенант Джесси Дункан Эллиотт басқарған американдық әскери-теңіз күштері екі британдық соғыс кемесін басып алады, ал 12 қазанда Пенсильвания штатының астанасы Ланкастерден Харрисбургке көшіріледі. 13 қазан – 1812 жылғы соғыс – Квинстон биіктіктерінің шайқасы: Канаданың Онтарио провинциясындағы Ниагара жорығының бөлігі ретінде генерал Стивен Ван Ренсселер басқаратын АҚШ күштері британдық және жергілікті әскерлерден (сэр Исаак Брок басқарған, шайқас кезінде қаза тапқан) Канадаға басып кіруден кері шегінді. 18-20 қазан – Полоцк шайқасының екіншісі: Ресейлік әскерлер Белоруссиядағы франко-бавариялық күштерге шабуыл жасап, жеңіске жетті. 19 қазан – Наполеон Мәскеуден шегінуін бастады. 23 қазан – 1812 жылғы Мале төңкерісі: генерал Клод Франсуа де Мале Парижде Наполеон режимін құлатуға сәтсіз талпыныс жасады. 24 қазан – Наполеон соғыстары – Малоярославец шайқасы: француздық алғы шеп пен орыс күштері арасындағы шешілмейтін шайқас Наполеонды алға жылжу жолымен кері шегінуге мәжбүр етті, бұл апатты салдарға әкелді. 3 қараша – Наполеон соғыстары – Вязма шайқасы: Наполеонның шегініп келе жатқан армиясының тыл бөлімі жеңілді. 5 қараша – 1812 жылғы АҚШ президенттік сайлауы: Джеймс Мэдисон ДеУит Клинтонды жеңді. 10 қараша – 1812 жылғы Ұлыбританиядағы жалпы сайлау: Роберт Дженкинсон, Ливерпульдің 2-графы басқаратын тори партиясы жеңіске жетті. 15-18 қараша – Наполеон соғыстары – Красной шайқасы: Наполеонның шегініп келе жатқан армиясы бірнеше шайқаста қайтадан жеңілді. 8 желтоқсан – 7.5 балдық Сан-Хуан Капистрано жер сілкінісі Альта-Калифорнияны қамтыды, Меркалли шкаласы бойынша VII (күшті) дейін IX (аса күшті) шамасында, Сан-Хуан Капистрано миссиясында 40 адам қаза тапты. 14 желтоқсан – Француздық Ресейге басып кіруі аяқталды, Grande Armée қалдықтары Ресейден қуылды. 20 желтоқсан – Гримм ағайындының ертегілерінің бірінші томы Германияда жарық көрді. 29 желтоқсан – 1812 жылғы соғыс: «Конституция» Бразилия жағалауында британдық фрегатын жеңді. 30 желтоқсан – Таурогген келісіміне қол қойылды.
October 9 – War of 1812: American naval forces under Lieutenant Jesse Duncan Elliott capture two British warships, and October 12 – The capital of the Pennsylvania, United States, is permanently moved from Lancaster to Harrisburg. October 13 – War of 1812 – Battle of Queenston Heights: As part of the Niagara campaign in Ontario, Canada, United States forces under General Stephen Van Rensselaer are repulsed from invading Canada by British and native troops, led by Sir Isaac Brock (who dies during the battle). October 18–20 – Second Battle of Polotsk – Russians attack and defeat a Franco Bavarian force in Belarus. October 19 – Napoleon begins his retreat from Moscow. October 23 – Malet coup of 1812: General Claude François de Malet attempts unsuccessfully to overthrow the Napoleonic régime in Paris. October 24 – Napoleonic Wars – Battle of Maloyaroslavets: An inconclusive encounter between the French vanguard and a Russian force leads Napoleon to decide to retreat along the same line as his advance, with disastrous results. November 3 – Napoleonic Wars – Battle of Vyazma: The rearguard of Napoleon's retreating army is defeated. November 5 – 1812 United States presidential election: James Madison defeats DeWitt Clinton. November 10 – 1812 United Kingdom general election: The Tory Party is victorious, under Robert Jenkinson, 2nd Earl of Liverpool. November 15–18 – Napoleonic Wars – Battle of Krasnoi: Napoleon's retreating army is again defeated in a series of skirmishes. December 8 – The M6.9–7.5 San Juan Capistrano earthquake affects Alta California with a maximum Mercalli intensity of VII (Very strong) to IX (Violent), killing 40 parishioners at Mission San Juan Capistrano. December 14 – The French invasion of Russia comes to an end as the remnants of the Grande Armée are expelled from Russia. December 20 – The first volume of Grimms' Fairy Tales is published in Germany. December 29 – War of 1812: Constitution defeats the British frigate , off the coast of Brazil. December 30 – The Convention of Tauroggen is signed.
Күні белгісіз
Вильямсбург, Вирджиниядағы Уильям және Мэри колледжінде Джеймс Мэдисонның епископ қоғамы құрылды. 1780 жылы Кентукки штатының Вудфорд округінде, Гленн өзенінің жағасында салынған Woodford Reserve Bourbon виски зауыты Оскар Пеппердің басқаруына өтеді. Синд провинциясында Раникот бекінісі қайта жаңартылды. Шамамен сол жылдары Шела шайқасы болды: Ламу аралының халқы Кениянің басқа аймақтарынан келгендерге қарсы жеңіске жетті.
The Bishop James Madison Society is founded at the College of William & Mary, Williamsburg, Virginia. The Woodford Reserve Bourbon whiskey distillery, established in 1780 along Glenn's Creek in Woodford County, Kentucky, passes to the control of Oscar Pepper. The Ranikot Fort is reconstructed in Sindh. Approximate date – Battle of Shela: The people of Lamu Island are victorious against those from other parts of the Kenya coast.