Кіріспе
АҚШ-тың Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын қабылданған заңдары
Бейтараптық актілері – 1935, 1936, 1937 және 1939 жылдары АҚШ Конгресі Екінші дүниежүзілік соғысқа әкелген қауіп-қатердің күшеюіне және соғыстарға жауап ретінде қабылдаған бірнеше актілер. Бұл актілер АҚШ-тың Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан кейін елде оқшауланушылық және араласпаушылық көзқарастарының күшеюіне байланысты туындады. Олардың мақсаты – АҚШ-ты тағы да шетелдік қақтығыстарға тартылмауына кепілдік беру болды. Бейтараптық актілерінің салдары көбінесе теріс деп есептеледі, себебі олар агрессор мен құрбандықты ажырата алмады, екеуін де соғысқа қатысушы деп қарады және АҚШ үкіметінің Ұлыбритания мен Францияға нацистік Германияға қарсы көмек көрсету мүмкіндігін шектеді. Аталған актілер 1941 жылы, Ленд-Лизинг заңына байланысты көп бөлігімен күштен шығарылды.
Өмірбаян
1934-1936 жылдар аралығындағы Най комитетінің тыңдаулары және сол кездегі бірнеше бестселлерлер, мысалы, Х.С. Энгельбрехттің "Өлім саудагерлері" (1934) кітабы, көптеген американдықтардың АҚШ-тың Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысуы банкирлер мен қару-жарақ өнеркәсібінің пайда табу ниетімен ұйымдастырылған деген сенімін күшейтті. Бұл елде оқшауланушылар мен араласпаушылардың позициясын нығайтты. АҚШ Конгресінде араласпаушылықты қолдаған және күшті бейтараптық заңдарды қабылдауға ұмтылған республикалық сенаторлар Уильям Эдгар Бора, Артур Х. Ванденберг, Джеральд П. Най және Роберт М. Ла Фоллетт, кіші болды, бірақ Конгресс тарапынан араласпаушылыққа қолдау көрсету тек республикалық партиямен ғана шектелмеді. 1935 және 1940 жылдар аралығында демократ өкілі Луис Людлоу бірнеше рет сәттіліксіз аяқталған Людлоу түзетуін ұсынды, ол тікелей шабуылдан қорғану жағдайларын қоспағанда, кез келген соғыс жариялау алдында халықтың референдумына жүгінуді талап етті. Демократ президент Франклин Рузвельт, әсіресе Мемлекеттік хатшы Корделл Халл, бейтараптық заңдарды достық елдерге көмектесу мүмкіндіктерін шектейді деп қорқып, сынады. Осы жылдар ішінде Палата мен Сенатта үлкен демократиялық көпшілік болғанына қарамастан, демократтар арасында (әсіресе оңтүстік штаттарынан) бейтараптық заңдарға қолдау жеткілікті болды, бұл олардың қабылдануын қамтамасыз етті. Конгресс тарапынан қолдау президенттік ветоны жоюға жеткіліксіз болғанымен, Рузвельт Оңтүстікке наразылық білдіріп, халық пікірін күйретуге бармауды жөн көрді, әсіресе 1936 жылы қайта сайлануға дайындалып тұрғанда және ішкі мәселелер бойынша Конгрестің ынтымақтастығына мұқтаж болғанда. Рузвельт өте тартыншақпен бейтараптық заңдарына қол қойды.
1935 жылғы Бейтараптық туралы заң
Рузвельттің Мемлекеттік департаменті президентке санкцияларды таңдап салуға мүмкіндік беретін эмбарго шараларын ұсынды. Конгресс бұл ұсынысты қабылдамады. 1935 жылғы 31 тамызда Конгресс қабылдаған заң соғыстағы барлық тараптармен қару-жарақ және соғыс материалдарын саудалауға толық эмбарго енгізді. Сондай-ақ, соғысып жатқан кемелермен саяхат ететін американдық азаматтар өз жауапкершілігінде саяхат ететіні жарияланды. Заңның мерзімі алты айдан кейін бітуі тиіс болды. Конгресс 1935 жылғы бейтараптық заңын қабылдағаннан кейін Мемлекеттік департамент заңның талаптарын орындау үшін кеңсе құрды. 1939 жылы кеңейтілген кезде Бақылау бөлімі деп аталған Қару-жарақ және оқ-дәріні бақылау кеңсесі бастапқыда Джозеф К. Грин мен Чарльз В. Йосттан тұрды. Рузвельт 1935 жылғы қазанда Италияның Эфиопияға шабуыл жасауынан кейін бұл заңды қолданысқа енгізіп, Италия мен Эфиопияға қару-жарақ пен оқ-дәрілерді жіберуге тыйым салды. Ол сондай-ақ бейтараптық заңына кірмейтін сауданы қамтитын, соғысқан тараптарға қарсы "моральдық эмбарго" жариялады.
1936 жылғы Бейтараптық туралы заң
1936 жылғы Бейтараптық заңы сол жылдың ақпан айында қабылданды және 1935 жылғы заңның шараларын тағы 14 айға жаңартты. Ол соғысқан тараптарға несие беруді немесе қарыз беруді де тыйым салды. Дегенмен, бұл заң Испаниядағы (1936–1939 жж.) сияқты "ішкі соғыстарды" қамтымады, сондай-ақ азаматтық өмірде қолданылатын, мысалы, жүк көліктері мен мұнай сияқты материалдарға да қатысты емес еді. Texaco, Standard Oil, Ford, General Motors және Studebaker сияқты АҚШ компаниялары генерал Франко басқаратын Ұлтшылдарға мұндай тауарларды несиеге сатты. 1939 жылға қарай Испания осы және басқа компанияларға 100 миллион доллардан астам қарыз болып қалды.
1937 жылғы бейтараптық туралы заң
1937 жылдың қаңтар айында Конгресс Испаниямен қару саудасын тыйым салған бірлескен қаулы қабылдады. 1937 жылғы Бейтараптық заңы мамыр айында қабылданды және бұрынғы заңдардың шараларын, бұл жолы мерзімі белгіленбеген, сондай-ақ оларды азаматтық соғыстарды да қамтуға дейін кеңейтті. Сонымен қатар, АҚШ кемелеріне соғысып жатқан тараптарға жолаушылар мен жүкті тасымалдауға тыйым салынды, ал АҚШ азаматтарына соғысып жатқан елдердің кемелерінде саяхаттауға рұқсат берілмеді. Рузвельт 1937 жылдың қазан айындағы карантин сөзінде бейтараптықтан бас тартып, барлық агрессорларды «карантинге» алу туралы ұсыныс жасады. Ол содан кейін Жапонияға ұшақтарды экспорттауға «моральдық эмбарго» енгізді. Конгресс екі лагерьге бөлінді. Республикалық сенатор Джеральд Най эмбаргоны кеңейтуді қаласа, Ванденберг пен Хайрам Джонсон сияқты басқа оқшауланғандар Рузвельттің эмбаргоны жеңілдету ниетіне қарсы «тозақтан таңға дейін» күресуге ант берді. Дегенмен, шабуылға ұшыраған елдерге көмектесуді қолдаған «танымал республикалық көшбасшы» Х.В. Кальтенборнға эмбаргоның нәтижесіз екенін айтты, себебі Италия сияқты бейтарап ел АҚШ-тан сатып алып, Германияға өз қаруын сата алады, ал АҚШ компаниялары өндіріс орындарын Канадаға көшіруі мүмкін. Рузвельт оқшауланғандарды жеңіп, 4 қарашада 1939 жылғы Бейтараптық заңына қол қойды, ол соғысып жатқан елдермен (Ұлыбритания мен Франция) қолма-қол ақша төлеу және тасымалдау шартымен қару саудасына рұқсат берді, де-факто қару эмбаргосын тоқтатты. Бұдан бөлек, 1935 және 1937 жылдарғы Бейтараптық заңдары күштен шығарылды, американдық азаматтар мен кемелерге президент белгілеген соғыс аймақтарына кіруге тыйым салынды, ал 1935 жылғы Бейтараптық заңымен құрылған Ұлттық оқ-дәрілерді бақылау кеңесіне барлық қару импорты мен экспортына лицензия беру міндеті жүктелді. Лицензиясыз қару саудасы федералдық қылмыс деп есептелді.
Бейтараптық саясатының аяқталуы
Бейтараптық саясатының соңы 1940 жылдың қыркүйегінде «Дистройерлер базалар үшін» келісімімен болды, ол британдық иеліктердегі жер құқықтарын беру үшін 50 АҚШ әскери-теңіз күштерінің эсминецтерін Корольдік әскери-теңіз күштеріне беру туралы келісім еді. Бұдан кейін 1941 жылдың наурыз айында «Ленд-лиз» заңы қабылданды, ол АҚШ-қа Рузвельт қолдағысы келген елдерге – Ұлыбритания, Франция және Қытайға – соғыс материалдарын сатуға, жалға беруге немесе сыйлауға мүмкіндік берді. Атлантикада неміс суасты қайықтары мен АҚШ кемелері арасындағы бірнеше қайта-қайта оқиғалардан кейін Рузвельт 1941 жылдың 11 қыркүйегінде АҚШ әскери-теңіз күштеріне «біздің қорғанысымыз үшін қажет деп санайтын суларда» неміс және итальяндық соғыс кемелеріне шабуыл жасауға бұйрық бергенін жариялады. Бұл бұйрық Германия мен Италияға теңіз соғысын жариялауға тең болды. 1941 жылдың 31 қазанында АҚШ эсминеці «Рубен Джеймс» неміс U- қайықтарына тереңдік бомбалары тастағанда батып кеткеннен кейін, 1941 жылдың 17 қарашасында Бейтараптық заңдарының көптеген қағидалары күшін жойды. Осының нәтижесінде сауда кемелеріне қару-жарақ орнатуға және соғысып жатқан елдерге кез келген жүк тасымалдауға рұқсат берілді. 1941 жылдың 4 желтоқсанында АҚШ баспасөзі АҚШ-тың соғыс стратегиясын көрсететін «Радуга 5» жоспарын жариялады. АҚШ 1941 жылдың 8 желтоқсанында Пёрл-Харборға шабуылдан кейін және Жапонияның күндіз бұрынғы соғыс жариялауынан кейін Жапонияға ресми түрде соғыс жариялады; Германия мен Италия 1941 жылдың 11 желтоқсанында АҚШ-қа соғыс жариялады, ал АҚШ сол күні жауап ретінде соғыс жариялады.
Кейінгі қолдану
1939 жылғы заңда лицензиясыз қару-жарақ саудасына қарсы ереже күшінде қалады. 1948 жылы Чарльз Винтерс, Аль Швиммер және Герман Гринспун 1948 жылғы араб-израиль соғысы кезінде Флоридадан Израиль мемлекетіне B-17 Flying Fortress бомбалаушыларын контрабандалық жолмен әкелгені үшін 1939 жылғы заң бойынша сотталды. Винтерс 18 айға бас бостандығынан айырылып, 5000 доллар айыппұл төледі, ал Швиммер мен Гринспунның әрқайсысына 10 000 доллар айыппұл салынды. Швиммер сонымен қатар дауыс беру құқығынан және ветерандық әлеуметтік жәрдемақысынан айырылды.