1837-1842 жылдардағы «Каролина» оқиғасы және АҚШ-Ұлыбритания арасындағы дипломатиялық дағдарыс
Caroline affair
Каролина дауы (1837-1842): АҚШ, Ұлыбритания және Канада арасындағы дипломатиялық жанжал. «Каролина» кемесінің басып алынуы, халықаралық құқық мәселесі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1837–42 жылдар аралығында АҚШ, Ұлыбритания және Канада көтерілісшілері арасындағы дипломатиялық дағдарыс. 1820 жылы Ұлыбритания королевасы Каролина төңірегіндегі дау.
1837 42 diplomatic crisis between the US, UK, and Canadian rebels
the 1820 controversy around Queen Caroline of the UK
Каролина оқиғасы (Каролина ісі деп те аталады) – 1837 жылы басталып, 1842 жылға дейін созылған АҚШ, Ұлыбритания және Канаданың қатысуымен болған халықаралық оқиға. Бұл оқиға ақырында болмашы мәселе ретінде қарастырылғанмен, халықаралық құқық саласында маңызды рөл атқарды. Оқиға 1837 жылдың 28 желтоқсанында Үстіңгі Канада көтерілісінің жетекшісі Уильям Лайон Маккензи жалдаған жүздеген американдықтар Ниагара өзенінің канадалық жағындағы Флот аралында орналасқан кезде басталды. Олар сол күні Нью-Йорк штатының Шлоссер және Неви аралы арасында бірнеше рет қатынаған «Каролина» атты кішкентай америкалық кемемен жеткізілді. Кейінгі түні британдық әскер Ниагара өзенінен өтіп, АҚШ аумағындағы Шлоссерс-Ландингте тоқтаған кемені басып алды. Оқтар атқызылып, бір американдық сағатшы қаза тапты, содан кейін британдықтар «Каролинаны» өртеп, Ниагара шарлауынан шамамен 3 км жоғары Ниагара өзеніне қарай қалдырды. Оқиға туралы газеттерде сенсациялық хабарлар жарияланды. Канадада өрт сөндіру мақталып, АҚШ-та айыпталыпты. Жауап ретінде он үш американдық америкалық суларында британдық кемені жойды, ал АҚШ азаматтары өз үкіметінен Ұлыбританияға соғыс жариялауды талап етті. Дипломатиялық дағдарыс 1842 жылы Вебстер-Эшбертон шартына әкелген бірнеше АҚШ-Ұлыбритания даулары кезінде шешілді. Осы келіссөздер барысында АҚШ және Ұлыбритания өзара бірнеше жеңілдіктер жасады. Оқиға халықаралық қатынастарда «алдын ала өзін-өзі қорғау» принципін орнатуға ықпал етті, ол принцип бойынша «өзін-өзі қорғау қажеттілігі бірден туындап, күшті болуы керек, сондай-ақ шешім қабылдауға уақыт қалдырмауы тиіс». Бұл тұжырым Каролина сынағының бір бөлігі болып табылады.
The Caroline affair (also known as the Caroline case) was an international incident involving the United States, the United Kingdom, and the Canadas which started in 1837 and lasted until 1842. While ultimately a minor historical event, it eventually acquired substantial international legal significance. The affair began on December 28, 1837, when hundreds of Americans who had been recruited by Upper Canada Rebellion leader William Lyon Mackenzie encamped on Navy Island on the Canadian side of the Niagara River. They had been brought there by the small American steamer Caroline, which had made several trips that day between Navy Island and Schlosser, New York. Late that night, a British force crossed the Niagara River to board and capture the vessel where it was moored at Schlosser's Landing in U. S. territory. Shots were exchanged and an American watchmaker was killed, before the force set fire to Caroline and set it adrift in the Niagara River, about 2 mile (3 km) above Niagara Falls. Sensationalized accounts of the affair were published by newspapers. The burning was praised in Canada and condemned in the United States. In retaliation, a group of thirteen Americans destroyed a British steamer in American waters, and U. S. citizens demanded their government declare war on Britain. The diplomatic crisis was defused during the negotiations of several US–UK disputes that led to the Webster Ashburton Treaty in 1842. In the course of these negotiations, both the United States and Britain made concessions concerning their conduct. The incident was used to establish the principle of "anticipatory self defense" in international relations, which holds that it may be justified only in cases in which the "necessity of that self defense is instant, overwhelming, and leaving no choice of means, and no moment for deliberation". This formulation is part of the Caroline test.
Өмірбаян
Онтариодағы Жоғарғы Канаданың реформа қозғалысы – Канададағы британдық отаршылдық басқаруды демократиялық және сыбайлас жемқорлықтан арылтуға бағытталған қозғалыс болды. Уильям Лайон Маккензи осы қозғалыстың негізгі көшбасшыларының бірі еді. Ол қарсылық танытқан парламентке бірнеше рет сайланды, бірақ реформалық күш-жігері үшін оны қайта-қайта парламенттен шығарып тастады. 1837 жылға қарай Маккензи реформаның бейбіт жолдарын тастап, көтеріліске дайындала бастады. 1837 жылдың желтоқсан айында Маккензи Монтгомери тавернасы шайқасында үкіметтік әскерлермен шайқасып, Жоғарғы Канада көтерілісін бастарды. Оның күштері сан жағынан да, қару-жарақ жағынан да басымдыққа ие болған қарсыластарынан кем түсті және бір сағаттан да аз уақыт ішінде жеңіліске ұшырады. Бірнеше күннен кейін Лондонда Маккензидің одақтастары тағы да ауыр жеңіліске ұшырады. Осы жеңілістерден кейін Маккензи және оның жақтастары Ниагара өзеніндегі Фейр аралына қашып, «Каролина» кемесінде Канада Республикасының негізін қалады деп жариялады. Осы оқиғалар барысында Канадалық көтерілісшілер американдық азаматтардың кең қолдауын алды, олар оларға Канададағы британдық билікке шабуылдар жасау үшін жабдықтар мен базалармен қамтамасыз етті.
The Reform Movement of Upper Canada in Ontario was a movement to make the British colonial administration in Canada more democratic and less corrupt. William Lyon Mackenzie was one of the key leaders of this movement. He was repeatedly elected to serve in a hostile parliament that repeatedly ejected him for his reform efforts. By 1837, Mackenzie had given up on peaceful means for reform and began to prepare for an uprising. In December 1837, Mackenzie began the Upper Canada Rebellion by fighting government troops in the Battle of Montgomery's Tavern. His forces were really outnumbered and outgunned, and they were defeated in less than an hour. Mackenzie's allies suffered another major setback a few days later in London. After these defeats, Mackenzie and his followers fled to Navy Island in the Niagara River, which they declared the foundation of the Republic of Canada on board the vessel Caroline. Throughout these events, the Canadian rebels enjoyed widespread support from American citizens, who provided them supplies and bases from which to launch raids on the British authorities in Canada.
Салдары
Бұл оқиға туралы хабар АҚШ-та кеңінен наразылық тудырды, ал Канадамен шектес американдық қалалардағы көптеген адамдар АҚШ үкіметінен Ұлыбританияға соғыс жариялауды талап етті. Канадада бұл өрттеуді жергілікті халық қуана қарсы алды, ал МакНаб жасаған еңбегі үшін рыцарь дәрежесіне ие болды. 1840 жылы АҚШ-қа сапар барысында Канада шерифі Александр МакЛеод Дюрфидің өліміне қатысы бар деген айыптау бойынша тұтқындалды. Бұл тұтқындау тағы бір халықаралық жанжалға әкелді, себебі британдықтар оны дереу босатуды талап етті, МакЛеодтың Корольдіктің бұйрығын орындағандықтан қылмыстық жауапкершілікке тартылуы мүмкін емес екенін мәлімдеді. МакЛеод сотқа тартылды, оның барысында американдық құқық қорғау органдары Дюрфиді кім атқанды анықтауға тырысты. Куәгерлердің көрсетулерінен оның оқиғаға қатысы жоқ екені анық болғандықтан МакЛеод барлық айыптан босатылды. Оқиғаға жауап ретінде он үш американдықтан тұратын топ американдық суларда жүрген британдық «Сэр Роберт Пил» сауда кемесін жалап, өртеп жіберді. Ван Бюрен генерал Винфилд Скотты Канадаға американдықтардың одан әрі басып кіруін тоқтату үшін жіберді. АҚШ Мемлекеттік хатшысы Дэниел Вебстер мен Ұлыбританияның АҚШ-тағы өкілі Лорд Эшбертон арасындағы хат алмасуда бір мемлекеттің екінші мемлекеттің аумақтық егемендігін заңды түрде бұзуының шарттары қарастырылды. «Каролина тесті» (кейде «Каролина доктринасы» деп те аталады) аумақтық қол сұғылмаушылыққа ерекшеліктер бар екенін айтады, бірақ «бұл ерекшеліктер өзін-өзі қорғау қажеттілігі бірден туындап, үстемдік танытқан және амал қалдырмаған, сондай-ақ ойлануға уақыт болмаған жағдайларда ғана қолданылуы керек». Академик Том Николстің сөзіне сүйенсек, «Каролина тесті» бүгінгі таңда да халықаралық құқықтың қабылданған бөлігі болып табылады. 2008 жылы ол былай деп жазды:
News of the incident led to a public uproar in the United States, and many people in American towns bordering Canada demanded the U. S. government declare war on Britain. In Canada, the burning was celebrated by the Canadian public and MacNab was knighted for his efforts. Canadian sheriff Alexander McLeod, was arrested in the United States while travelling there in 1840 due to allegations over his role in the death of Durfee. The arrest led to another international incident as the British demanded his release, arguing that McLeod could not be held criminally responsible due to the fact that he was legally carrying out orders of the Crown. McLeod was placed on trial, during which American legal officials unsuccessfully attempted to identify who shot Durfee. McLeod was acquitted of all charges, as witness statements made it clear that he had no involvement in the incident. In response to the incident, a group of thirteen Americans captured and burned the British merchant steamer Sir Robert Peel while she was in American waters. Van Buren sent General Winfield Scott to prevent further American incursions into Canada. Correspondence between U. S. Secretary of State Daniel Webster and British minister to the United States Lord Ashburton outlined the conditions under which one nation might lawfully violate the territorial sovereignty of another state. The Caroline test (also known as the Caroline doctrine) states that exceptions do exist to territorial inviolability, but "those exceptions should be confined to cases in which the necessity of that self defense is instant, overwhelming, and leaving no choice of means, and no moment for deliberation". According to academic Tom Nichols, the Caroline test remains an accepted part of international law today. In 2008, he wrote: