Кіріспе

Норвегиялық сноубордшы Терье Хоконсен (11 қазан 1974 жылы туған) – норвегиялық кәсіби сноубордшы. Ол спорт тарихындағы ең ықпалды сноубордшылардың бірі саналады. Роб Ридтің «Сноубордшының жолы» атты кітабында: «Хоконсен жас спорт түрін – сноубордты алып, оның дерлік барлық аспектісін өзгертіп жіберді» деп жазылған. Хоконсен 1990 жылдары еркін стильдегі жарыстарда үстемдік құрды. Ол Халықаралық сноуборд федерациясының (ISF) әлем чемпионатында үш рет halfpipe-та жеңіс оді: 1993, 1995 және 1997 жылдары. Ол қатысқан әрбір ретте halfpipe бойынша Еуропа чемпионатында жеңіске жетті (1991, 1992, 1993, 1994 және 1997). Хоконсен АҚШ Ашық жартылай құбыр финалында үш рет (1992, 1993 және 1995) және Mt. Бейкер Банкед Слаломда жеті рет (1995, 1996, 1998, 2000, 2003, 2004 және 2012) жеңіп алды. Сонымен қатар, ол 1995 жылы беделді Инсбрук Air & Style жарысында жеңіске жетті. 2007 жылы Хоконсен әлемдегі ең жоғары секіріс рекордын орнатты – Осло қаласындағы Мидтстуенде өткен The Arctic Challenge іріктеу кезеңінде quarterpipe-тың үстінен 9,8 метрге көтерілді, осы кезде артқа 360 градус бұрылыс жасады. Хоконсеннің ағынмен жүйдейтін стилі және кез келген жердегі шеберлігі оның сноубордтағы ерекшелігі болып табылады және спортқа ең үлкен әсер етті. Оның мансабының негізі halfpipe жарыстарында қаланған болса да, ол фильмдер мен халықаралық сноуборд өндірістері арқылы да өзін жетекші спортшы ретінде танытты. Онда ол ұнтақ қарда, үлкен тауларда және «үлкен ауа» жарыстарында фрирайд шеберлігін көрсетті – бүгінгі слопстайл жарыстарының алға басушысы.

Өмірбаян

Хоконсен Телемарк облысы Вине муниципалитетіне қарасты Амот таулы ауылында туып өсті. Ол Трёнделагтағы Мерёкерден келген Пер Хоконсен мен Финнмарктағы Сорёядан келген Сидсел Хоконсеннің ұлы. Оның үлкен ағасы және кіші қарындасы бар. Бала кезінде Хоконсен тамаша спорттық қабілеттерін көрсетті. Жеңіл атлетикамен, шаңғы тебумен және секірумен қатар, ол жергілікті тау шаңғысы және футбол командаларында ойнады. Футболдағы шеберлігі үшін оған "кішкентай Марадона" деген лақап ат қойылды, және ол осы саламен айналысқанда кәсіби деңгейде ойнауға мүмкіндігі болған деген пікірлер бар. Қазір Хоконсен Ослода тұрады.

Мансап

Uvyrdslåmi сноуборд командасы 1987 жылдың жазында Амотта құрылды. Алғашқы маусымда клубқа шамамен 100 мүше қосылды. Олардың ішінде ағайынды Эйнар мен Ашильд Лофтус бастаған бірнешеуі ұлттық және халықаралық аренада сноуборд элитасының қатарына тез ілесіп кетті. 1987 жылдың күзінде Хоконсен алғаш рет Рауландтағы тау беткейлерінде және Амоттағы ата-анасының үйінің маңындағы далаларда қарызға алынған тақтада сырғып көрді. 1988 жылдың ақпанында ол өзінің екінші қол тақтасын сатып алды, ал келесі айда Рауландта өткен скандинавия чемпионатында қатысты. Хоконсен жасөспірімдер сыныбында жеңіске жетіп, тез арада сноуборд өндіруші Burton Snowboards компаниясының норвегиялық импорттаушысы Эллинг Балхалд командасына қосылды. 1988-1989 жылдар маусымында Норвегияда өткен бірнеше жарыста жеңіске жеткеннен кейін Хоконсен Крейг Келлимен кездесуге шақырылды. Ол кезде Келли әлемдегі ең танымал және жақсы сноубордшы еді. Хоконсен Келлиді өзінің ұстазы деп есептейтінін бірнеше рет айтқан. Келли осы жас жігіттің әлеуетін көріп, оны өзінің демеушісі – Burton Snowboards компаниясымен байланыстырды. 15 жасында Хоконсен АҚШ-қа жеке сапар шегіп, Burton және Oakley компанияларымен алғашқы кәсіби келісімшарттарын жасасты. Хоконсен төменгі орта мектептің соңғы сыныбын бітіріп, келісімшарттарға байланысты жоғары орта мектепке түсуден бас тартты. Хоконсен халықаралық аренада 1990 жылдың ақпанында Санкт-Морицте өткен әлем кубогында halfpipe бәсекесінде бесінші орын алып дебют жасады. Бір айдан кейін ол АҚШ ашық чемпионатында күшті қарсыластардың арасында halfpipe бәсекесінде бесінші орын алғаннан кейін көп назар аударды. Хоконсен сол жылы Брекенриджде өткен әлем чемпионатында да halfpipe және могулдарда бесінші орын алды. Бұл сноуборд жарыстарына могулдардың соңғы рет қосылған жылы болды. Алғашқы маусымдарында Хоконсен сноубордтың фристайл және альпийлік салаларында өнер көрсетті. Спонсорларының барлық жарыстарға қатысуын қалағанына қарамастан, Хоконсен 1990-1991 жылдар маусымында тек halfpipe және фрирайдке назар аударуды жөн көрді. Бұрын тау шаңғысы жарыстарын тоқтатуының бір себебі – қатаң бәсекелестік режиміне шаршап, ойын мен әрекеттен гөрі бәсекеге көп көңіл бөлінгенін сезінуі болды. Ол сноубордтың альпийлік түрінде де сондай ерекшеліктерді байқады. Барлық жарыстарға қатысуға жасалған қысымға наразылық ретінде ол альпийлік жарыстарға фристайл тақтасында қатыса бастады. Альпийлік спорт түрлеріндегі соңғы жарысы 1991 жылы өткен Еуропа чемпионаты болды. Ол halfpipe бәсекесінде жеңіске жеткен тақтасында параллель слаломда төртінші орын алды. Келесі жылдары Хоконсен фристайл сноубордында үстемдік құрды. 1991-1992 жылдар маусымында ол бірқатар әлем кубогы кезеңдерін қоса алғанда, 14 халықаралық жарыста жеңіске жетті. Ол осы кезеңде "рок-н-ролл батыры" мәртебесіне ие болған алғашқы сноубордшы деп есептеледі. 1994 жылғы маусым Хоконсеннің әлем кубогына қатысқан соңғы маусымы болды, себебі ол фрирайдке уақыт жетіспейтінін және жарыстарға тым көп көңіл бөлінетінін сезінді. Хоконсен бірнеше сноуборд фильмдерінде ойнағаннан кейін, Volcom 1996 жылы Хоконсен туралы "Subjekt Haakonsen" атты деректі фильм шығарды. 1999 жылы "Хаконсен факторы" фильмі жарық көрді. 2005 жылы ол "Бірінші түсіп түсу" деректі фильмінде Аляскадағы 7601 биіктігіндегі шыңнан сноубордпен түскен алғашқы адам болды. 1998 жылғы Наганода өткен қысқы Олимпиада ойындарында halfpipe олимпиадалық бағдарламаға енгізілгенде, Хоконсен іріктеу кезеңдеріне қатысудан бас тартты. Хоконсен және көптеген басқа сноубордшылар ХОК-ке наразы болды, әсіресе олар біліктілік кезеңін ұйымдастыру үшін сноубордшылардың өз федерациясы ISF орнына Халықаралық шаңғы федерациясын (FIS) таңдады. Хоконсен мұны спортты ұрлау деп санады.

Жарыс карьерасынан кейінгі өмір

Хоконсен ресми түрде зейнеткерлікке шықпаса да, 1990 жылдардың соңында оны жарыстарда көру азайып кетті. Дәстүрлі жарыс форматына наразы болған ол 2000 жылы өзінің «Арктикалық сын» (The Arctic Challenge) жарысын құрды. Жарыстың негізгі идеясы – сноубордшылардың өзіндік талаптарын қанағаттандыру. 2002 жылы «Арктикалық сын» және басқа тәуелсіз шаралар «Ticket to Ride World Snowboard» турын бастады. Қазір бұл тур «World Snowboard Tour» деп аталады және әлемдегі ең ірі, ең беделді халықаралық сноуборд туры болып табылады. Хоконсен әлі де кәсіби сноубордшы. Ол көп уақытын фильмдер түсіруге және демеушілермен жұмыс істеуге жұмсайды, бірақ кейде жарыстарға қатысады. 2012 жылы ол «Mt. Baker Banked Slalom» жарысын жетінші рет жеңіп алды. Сол жылы Ослода өткен сноубордтан әлем чемпионатында ол «ең биік секіріс» (highest air) номинациясында жеңіске жетті. 2015 жылдың наурыз айында Швейцарияның Лаакс қаласында өткен «Sudden Rush Banked Slalom» жарысында жеңімпаз атанды. 2015 жылы Хоконсен «Twitter» әлеуметтік желісінде кәсіби шаңғышы Гас Кенвортиге қатысты сыни пікір білдірді, Кенворти өзінің гомосексуалды екенін ашқаннан кейін. Хоконсеннің бұл пікірі сноуборд қауымдастығы тарапынан, соның ішінде кәсіби сноубордшылар Тодд Ричардс және Спенсер О'Брайен тарапынан қатты сынға ұшырады. «Snowboarder Magazine» журналына берген сұхбатында Хоконсен кешірім сұраудан бас тартып, оны дұрыс түсінбегендерін және «кейбір адамдардың терісі жұқа» екенін айтты. Соңғы жылдары Норвегияда Хоконсен сұхбаттар, телешоулар және газет мақалалары арқылы органикалық тағамдар мен салауатты тамақтануды қолдап, оның жақтасы болды. Ол сондай-ақ Ослоның 2022 жылғы Қысқы Олимпиадасын қабылдауына қарсы болды және 2014 жылдың қыркүйегінде «NRK 1» телеарнасында осы мәселе бойынша тікелей дебатқа қатысты.

Қайырымдылық

Хоконсеннің қызметі жеке тәжірибесінен және элиталық спорттан асып түседі. Ол филантроп Ян Хр. Сундтпен бірге Funkisstiftelsen қоры мен Greener Events ұйымын құрды. Funkisstiftelsen қорының мақсаты дене мүмкіндігі шектеулі адамдар үшін қардағы шараларды ұйымдастыру және оларды ынталандыру. Greener Events барлық типтегі спорттық және мәдени шаралар үшін экологиялық сананы арттыру және кеңес беру саласында жетекші болып табылады.