Кіріспе

Әр штаттың астанасы сонымен қатар оның ең ірі қаласы болып табылады. Олардың қатарында Сальвадор, Ресифе, Форталеза және Сан-Луис қалалары бар, бәрі де бір миллионнан астам халқы бар жағалау қалалары. Нордестеде тоғыз халықаралық әуежай бар, және аймақ Бразилиядағы жолаушылар ағыны бойынша екінші орында тұр (шамамен 20%).

Zona da Mata ("Орман аймағы")

Zona da Mata аймағы ылғалды шығыс жағалаудағы Нордесте (Атлант орманының бөлігі немесе Mata Atlântica) жаңбырлы ормандар аймағын қамтиды, және осы аймақтың ең ірі қалалары осы жерде орналасқан. Орман алқабы ғасырлар бойы кесілу мен пайдалану салдарынан қысқарды, бұрын әлдеқайда кең болған. Көп жылдар бойы бұл аймақтағы қант қамышын өсіру Бразилия экономикасының басты тірегі болды, бірақ 19 ғасырдың соңында кофе өндірісі дамығаннан кейін ғана маңыздылығы төмендеді. Қант қамышы үлкен ендіктерде өсіріледі, ал оның иелері зор саяси ықпалға ие.

Агросте

Жазық беткейлерде сауда желдерінің көтерілуінен жауын-шашын пайда болмайтындықтан, жылдық жауын-шашын мөлшері құрлыққа қарай бірте-бірте кемиді. Қысқа ғана қашықтықтан кейін, тропикалық жаңбырлы ормандарды қамтамасыз етуге жеткілікті жауын-шашын болмайды, әсіресе жауын-шашын жылдан жылға өте өзгеріссіз болады. Бұл ауысу аймағы агрест деп аталады және тік жартаста орналасқандықтан, көбінесе тегіс жерлер көп болған кезде пайдаланылмаған. Бірақ бүгінде суармалы судың қолжетімділігі арқасында агрест, аты айтқандай, маңызды шаруашылық аймаққа айналды. Ірі қалалары болмаса да, Каруару, Кампина-Гранде және Арапирака сияқты жақсы дамыған орташа және ірі қалаларды қамтиды.

Сертао ("Арғы теңіз")

Португал тілінде sertão (seʁˈtɐ̃w, «жерсіз дала» немесе «шөл») сөзі алғаш рет Азия мен Оңтүстік Американың кең жазықтықтарын білдірген. Бразилияда географиялық термин Атлантика жағалауынан шалқары орналасқан жерлерге қатысты, онда португалдар Оңтүстік Америкада алғашқыда 16 ғасырдың басында қоныстанған. Географиялық тұрғыдан алғанда, Сертао негізінен Бразилияның Жоғарғы жазығының бір бөлігін құрайтын төменгі қыраттардан тұрады. Сертаоның көп бөлігі теңіз деңгейінен 200 мен 500 метр аралығында, ал шығыс шетінде Планальто-да-Борборемада, ол агресте деп аталатын жартылай ылғалды аймаққа бірігетін жерде, Сера-да-Ибиапаба батыс Сеарада және Серру-ду-Перикиту орталық Пернамбукода орналасқан. Солтүстікке қарай Сертао Рио-Гранде-ду-Норте штатының солтүстік жағалау жазықтарына дейін созылады, ал оңтүстікке қарай Минас-Жерайстың солтүстік шетінде аяқталады. Сертао экваторға жақын орналасқандықтан, жыл бойы температура бірқалыпты болады және әдетте тропикалық, батысында өте ыстық. Дегенмен, Сертао Бразилияның басқа аймақтарына қарағанда жауын-шашынның аз болуымен ерекшеленеді. Оңтүстік Атлант мұхитының температурасы салыстырмалы түрде салқын болғандықтан, тропикалық конвергенция аймағы жылдың көп бөлігінде солтүстікке қарай жылжиды. Сондықтан жыл бойы құрғақшылыққа ұшырайды. Жылдық жауын-шашын мөлшері Сертаоның көп бөлігінде 500 мен 800 миллиметр, ал Форталезаның солтүстік жағалауында 1300 миллиметр аралығында болса да, жаңбырлы маусым қысқа. Бұл маусым батыста қаңтардан сәуірге дейін, ал шығыс Сертаода наурыздан маусымға дейін созылады. Алайда, жауын-шашын өте болмашы және кейбір жылдары жаңбыр мүлдем жаумайды, бұл апатты құрғақшылыққа әкеледі. Соңғы 36 жылда құрғақшылықтың ұзақтығы артты, ал 2012–2016 жылдардағы құрғақшылық аймақтың тарихындағы ең ұзақ құрғақшылық болды. Климатқа осылай осал болғандықтан Сертао «құрғақшылық полигоны» деп те аталады. Жаһандық жылынудың салдарынан алдағы 90 жылда аймақта жиірек, қаттырақ және ұзақ құрғақшылықтар болады деп күтілуде. Құрғақшылықтың күшейе түсуіне қарамастан, Бразилия құрғақшылықпен байланысты жағымсыз әлеуметтік салдарды жеңілдетуге қабілетті болды. Құрғақшылыққа төтеп беруде жалпы алғанда табысқа жеткенімен, құрғақшылыққа төтеп беру бағдарламалары тарихи түрде «құрғақшылық индустриясы» (indústria da seca) деп аталды. Антонио Калладо ұсынған бұл термин жергілікті саясаткерлердің құрғақшылықты сайлау мүмкіндіктерін арттыру құралы ретінде пайдаланып, тиімді түрде «құрғақшылық көмегін дауысқа сату» құбылысын сипаттайды. Бұл қаражатты дұрыс пайдаланбау көбінесе байларға, әсіресе жеке меншік жер иелеріне тиесілі болады, ал ауылдық кедейлер зиян көреді.

Meio-Norte ("Орталық солтүстік")

Meio Norte – Амазония орманының көп жауын-шашын жайылған аймағы мен Мараньяо штатының және Пиауи штатының жартысын қамтитын Сертаоның құрғақ аймағы арасындағы көшімді аймақ.

Гидрология

Солтүстік-шығыс аймағы Сан-Франциско, Канинде және Парнайба өзендерінің су жиналатын алаптарынан тұрады.

Геология және топография

Географиялық тұрғыдан алғанда, Нордесте негізінен көптеген төменгі төбелер мен шағын жоталар бар эрозияға ұшыраған континенттік кратоннан тұрады. Ең биік шыңдары Бахияда орналасқан, ал одан солтүстікке қарай ондай биіктіктегі шыңдар жоқ. Солтүстік және батыс жағындағы платолар жағалауға және Мараньян штатындағы Токантинс өзенінің алабына қарай біртіндеп төмендейді, бірақ шығыс жағында Сан-Франциско өзенінің аңғарынан басқа жағалауға қарай тік құлдырап түседі. Шығыс жағалауындағы тік беткейлер мен ұзын жарлар "Ұлы жар" деп аталады. Бұл жарлық өте маңызды климаттық қызмет атқарады. Жылдың көп бөлігінде Нордесте тропикалық конвергенция аймағының ықпалына іркілмейтіндіктен, шығыстан соққан пассат желдері аймақ арқылы өтеді, жағалауға мол жауын-шашын әкеледі, ал жартас ылғалдың өтуін тоқтатып, ішкі аймақтарда ашық, құрғақ жағдайларды тудырады. Осының нәтижесінде төрт ерекше аймақ қалыптасады: жағалаудағы зона да мата, жардың үстіндегі агресте, одан әрі сертан және орталық солтүстік.