Кіріспе

Суригао-дель-Сур провинциясындағы, Филиппиннің Бислиг қаласы, ресми түрде Бислиг қаласы (;) – Суригао-дель-Сур провинциясындағы 3-ші сыныпты құрамына кіретін қала. 2020 жылғы халық санауы бойынша, қаланың халқы 99 290 адамды құрайды. Суригао-дель-Сур провинциясының қалалары мен муниципалитеттері арасында ең көп халқы бар қала осы. Қала тұрғындары оны жиі "қала ішіндегі кішкентай қала" деп атайтын Мангагой барангайы – Бислигтің сауда және өнеркәсіп орталығы, 2015 жылғы есеп бойынша онда 32 464 адам тұрады. Бұл қаладағы және Суригао-дель-Сур провинциясының ең үлкен барангайы, халық саны бойынша. Жергілікті тұрғындар Побласион барангайына көбінесе "Бислиг" деп атаса, ал Мангагой одан бөлек қала деп жаңылысады, әйтсе де ол Бислиг қаласын құрайтын 24 барангайдың бірі ғана. 2000 жылы Бислиг 8804 Республикалық заңға сәйкес қала мәртебесіне ие болды. Бұл Филиппиннің ең шығысқа орналасқан қаласы.

Этимология

Бислигтің қалай аталғаны туралы аңыздар испан конкистадорларының келуінен бұрынғы дәуірге дейін жалғаса алады. Қала өзен жағасында өсетін ратан тұқымдасына жататын ормандық жүзім бұтасынан атын алған. Бұл жүзім бұтасы беріктігімен танымал болды және бір рет аң аулау сапарында суға толы өзеннен өтіп, су ағысымен төмен қарай сүйірліп кеткен патшалық жұпты құтқарып қалғандығымен мәшһүр болды. Аңыз бойынша, бұл аңшылар тірі қалу үмітін жоғалтқан, бірақ олар диаметрі шамамен 1/4 дюйм болатын Бислиг деп аталатын жүзім бұтасына жабысып қалған. Алғыс айту ретінде билеуші осы жерді Бислиг деп атады. Тарихи тұрғыдан алғанда, Бислиг өзінің атын "бизлин" сөзінен алған, ол алтынның бір түрі, "бұл таэль екі песоға тең. XVI ғасырда бір таэльдің салмағы бір және бір сегіз унция" болған, оны жергілікті тұрғындар сауда-саттық және айырбас үшін пайдаланған. Испандықтар келгенге дейін бұл терминология Лусон мен Минданаода түсінікті болған. 1573 жылдың 8 қыркүйегінде Испания королі Филиппке жіберілген Корольдік мүліктер әкімшісі Андрес Мирандаоланың баяндамасында: «Минданао аралында, Бутуан ауданында, Суригаода көп алтын табылды» делінген. Бұл алтын Бислиг пен Агусан провинциясының оңтүстік бөлігінің төбелері мен тауларында табылған деп есептеледі. Алайда, тарихи жазбалар испандық жылнамашылар осы атауды әртүрліше жазғанын көрсетеді. Конкистадор Мигель де Лоарка өзінің архипелагты зерттеу сапарында оны алғаш рет «Беслин» деп атап, 1582 жылы «Relacion de los Yslas Filipinas» тарихи жазбаларында, сондай-ақ 1616–1700 жылдардағы Encomienda Confirmaciones-те (1616–1700), 1619 жылы Альферес Хуан де лас Марианастың Бислигтегі енкомиендасы ретінде көрсеткен. 1664 жылы Фрай Андрес де Сан Николастың «Historia general de los religiosos descalzos del orden de San Agustin» еңбегінде «Бислин» деп, ал 1681 жылы Фрай Луис де Иесус «Historia general del Orden de San Agustin» еңбегінде де осылай жазылған. Францискан жазушысы Фрай Хуан де Сан-Франциско де Сан-Антонио 1738 жылы өзінің «Хроникаларында» «Баслиг» деп жазған. Басқа испандық жылнамашылар оны «Бислик» және «Бислик» деп те жазған. Филиппиннің 1749 жылы иезуиттер басылымында жарияланған алғашқы егжей-тегжейлі картасында Педро Мурильо Веларде әкесі оны Бислиг деп жазды, сондай-ақ 1768 жылы Фрей Педро Сан-Франциско де Ассистің «Жалпы тарихында» және 1751 жылы Франсиско Алегренің «Mapa dela Provincia de Caraga» картасында да осылай жазылған. 1750 жылы құрастырылған Карага ауданының толық статистикалық мәліметтері «Бислиг» деп жазылған, сондай-ақ 1879 жылы «Provincia de San Nicolas de Tolentino de Agustinos descalzos dela Congregacion de España y Indias» деп аталатын құжатта да осылай жазылған. Сол кезден бері ол Бислиг деп белгілі және жазылады.

География

Бислиг шамамен Давао қаласының солтүстік-шығысында, Тандаг қаласының оңтүстігінде (облыстық орталық), Хинатуанның оңтүстігінде және Бутуанның оңтүстік-шығысында орналасқан. Бислигтің жер ауданы 40 503 гектарды құрайды және 24 барангайға бөлінген, оның жартысына жуығы тропикалық жаңбырлы ормандар болып, "мемлекеттік орман" деп жіктеледі.

Климат

Бислигте тропикалық жаңбырлы орман климаты (Af) басым, жыл бойы мол жаңбыр жауады, ал қаңтар айында жаңбыр өте көп мөлшерде жауады.

Тарих

Бислигтің алғашқы тұрғындары Магдивата тауларынан тыс, Минданаоның ішкі аймағындағы Агусан аңғарынан келген деп есептеледі. Бұл адамдар найза, садақ және жебелерді қолданды, жартылай көшпелі өмір сүрді және оларды Манобо деп атады. XVII ғасырдың соңында олар "Бағани" деп аталатын жергілікті басшының билігінде болды, бұл сөз "батыл басшы" деген мағынаны білдіреді. Олар өте батыл, қайратты және соғысқа құштар еді. Сонымен қатар, олар күріш, жүгері және түйіндік дақылдар сияқты жеуге жарамды егістерді аймаққа әкелді. Ғасырдың басында испан отарлаушылары мен миссионерлері Испанияның үстемдігін орнатып, солтүстіктен тагалогтар, илонггостар және себуаностарды өздерінің экспедициялық күштерінің құрамында алып келді. 1920 жылдың 28 желтоқсанында генерал-губернатор Фрэнсис Бартон Харрисон шығарған 62-ші жарлыққа сәйкес (алғашқы муниципалитет президенті – Примитиво А. Кастильо, вице-президенті – Сулписио П. Лоранте, кеңесшілер: Сириако Альба, Бартоломе Альвар, Хигино Басанез, Эсколастико Кармен, Томас Масанкай, Базилио Дуа және Макарио Тенчавес), Бислиг Суригао провинциясында (қазіргі Суригао-дель-Сур және Суригао-дель-Норте) құрылған саяси институт немесе "пуэбло" болды. Бұрын провинция солтүстік-шығыс Минданаодан басталып, Давао Ориенталдағы Карага және Манай аралдарының оңтүстік-шығыс "пуэблосына" дейін созылған одан да ірі аумақтың бір бөлігі болған. Бастапқыда Карага саяси, әскери және діни биліктің орталығы еді. Қала мәртебесіне ие болғаннан кейін, 1999 жылы қала болу науқаны басталғанға дейін Бислигті жақсарту және дамыту жөнінде жұмыстар жүргізілді. 8804-ші Республикалық заңға сәйкес Бислиг құрамдас қалаға айналдырылды. Бұл 2000 жылдың 18 қыркүйегінде өткізілген референдумда мақұлданды және бекітілді.

Демография

Кейде жергілікті тұрғындар Камайо деп аталатын жергілікті тілді қолданады, бірақ көбінесе аймақтың кең таралған Себуано тілін қолданады.

Экономика

Бислиг – Минданао аралының шығыс жағалауындағы ең ірі қала. Оңтүстікте Мати және солтүстікте Суригао қаласының арасында орналасқан. Суригао-дель-Сур және солтүстік Давао Ориенталдың сауда орталығы болып табылады. Agusan del Sur және Davao de Oro елді мекендерінен де автомобиль жолдары арқылы қол жетімді. Бислиг өзін жоғары сапалы органикалық өнімдер мен теңіз өнімдерінің орталығы ретінде таныстырады. Мангагой аралы қаланың сауда және өнеркәсіптік орталығы болып табылады, онда шамамен 50 000 адам тұрады және Суригао-дель-Сур провинциясының ең халқы көп аралы болып есептеледі. Эспириту көшесі және оған жақын жерлер жергілікті тұрғындар арасында көбінесе "Барио" деп аталады. Мангагойдың көптеген сауда қызметтері осы жерде шоғырланған. Мұнда ұлттық және жергілікті банктер, мейрамханалар мен қызмет көрсету орталықтары орналасқан. Сонымен қатар, ыңғайлы қонақ үйлер мен қонақтар үйлері, мотоциклді трициклдер, джипнилер мен автобустар бетонды жолдар мен магистральдарда қозғалады. Бислигте Азиядағы ең ірі қағаз фабрикасы және әлемдегі ірі қағаз фабрикаларының бірі болған PICOP Resources, Inc. (PRI, бұрынғы Филиппин қағаз өнеркәсіп корпорациясы) орналасқан. 1963 жылы құрылған бұл компания ағаш өңдеу (шикізатты алу) және қағаз-целлюлоза өндірісімен айналысты. Бұл қағаз және целлюлоза өндірісіне интеграцияланған тәсілді қолданған әлемдегі алғашқы компаниялардың бірі болды. PICOP елдің түкпір-түкпірінен жұмысшыларды тартты және Бислигтің халқын арттыруға көмектесті, сол кездегі тыныш Мангагой аралын дамыған қалаға айналдырды. PICOP-тың ормандық желісі Табон аралына дейін созылды және филиппин бүркітінің мекендейтін аймағын қамтыды. Компания 1984 жылы өркендеген шағына. Алайда, 1980-жылдардың соңында саяси тұрақсыздық пен басқарудағы кемшіліктер сияқты бірқатар мәселелерге байланысты компания құлдырауға бет бұрды. PICOP зиянға ұшырады және бірнеше онжылдықтардан кейін қызметін тоқтатты. 2001 жылы операциялар тоқтатылып, 2008 жылы толық жабылды. Бұл жабылу Бислигте ауыр проблемаларға әкелді, өйткені жергілікті экономика компаниямен тығыз байланысты болды. 2020 жылдың қыркүйек айында Президенттік коммуникациялар арнасында көрсетілген баспасөз конференциясында JM McGregor Haggens, Inc. құрылыс компаниясы Бислигте "Теңіз қаласы" деп аталатын, елдегі алғашқы миллиардтаған песолық порт кешенін салуға кірісетінін мәлімдеді. Бұл хаб кем дегенде 15 жобадан тұрады, оның ішінде мұнай өңдеу зауыты, мұнай қоймасы, кеме жасау шебі, контейнерлік порт, суық қойма, азық-түлік өңдеу зауыты, электр станциясы, су тазарту қондырғысы, аурухана, қонақ үй, интеграцияланған базар, конгресс орталығы және үкіметтік орталық. Құрылыстың бірінші кезеңі 2021 жылдың басында жоспарланған. Жобаны Люксембургтегі Aria Indonesia Aria Asset Management және басқа да әртүрлі елдерден келген тоғыз компания қаржыландырады.

Туризм

Экотуризммен танымал Бислигтің басты туристік тартымдылығы – Филиппиннің кішкентай "Ниагара шарлауы" деп аталатын Тинуй-ан шарлауығы. Бұл үш деңгейлі ақ су пердесі, биіктігі 55 метр, ені 95 метр. Оның таңғажайып және бірегей табиғи құрылымы бір кезде халықаралық "International Travel Magazine" журналында жарияланған. Сондай-ақ, бұл Филиппиндегі ең кең шарлауық деп есептеледі. Басқа белгілі туристік орындарға мыналар жатады: Хагоной аралының ақ құмды жағалаулары; Барангай Ловигандағы түрлі ақ құмды жағалаулар, Тынық мұхитының бір бөлігі саналады; білім беру мақсатындағы Делот және Хинайаган үңгірінің жер асты өзені; Барангай Сибаройдағы Тогонан шарлауығы, қала орталығынан 30 минуттық сапарда орналасқан; Форестер паркінің жабайы табиғат қорығы; Моне өзенінің кең сулары және қайықпен саяхаттауға және пикниктер мен балық аулауға ыңғайлы 77 көлі; Камайо мұражай паркі; Авогтағы Кава Кава; Сиан шарлауығы; Бислиг ыстық бұлағы; Сан-Висентедегі Флорланд ішкі курорты; Дао-Дао, Сан-Фернандодағы Мария Регина тау шаруашылығы және демалыс орны; лайдан сырғанауды ұнататындар үшін идеалды Шоколад жағажайы; жаңадан дамыған Мабакат жағажайы (бұрынғы Дампиган аймағы), серфингке құмарлар үшін өте қолайлы; Комавас аралындағы Океандық көрініс паркіндегі Халықаралық қуыршақ үйі; және қалалық жағажай саябағы. Бислигтің тығыз орманды аумақтарында жаяу серуендеу және құстарды бақылау мүмкіндігі де бар. Бислиг қала күніне арналған "Каравасан фестивалін" жыл сайын өткізеді, онда мектептер арасында этникалық билер сайысы ұйымдастырылады. "Каравасан" дегені – жергілікті диалектте "қабыштардың қозғалысы" деген мағынаны білдіреді. Каравасан әр жылдың 17 қыркүйегінде өткізіледі. 2013 жылдың қыркүйегінен бастап "Тинуй-ан (Саяу) фестивалі" деп аталды және 2019 жылы қайта жаңартылды.

Мерекелер мен іс-шаралар

Тінұй ан Саяу фестивалі: Бислиг қаласының басты фестивалі, әр жылдың 17 қыркүйегінде тойланады. Бұл қаланың ең маңызды іс-шарасы – Қарауасан фестивалі. Хартия күні: 16-18 қыркүйек аралығында қала өз қала статусын тойлайды. Мангагой фиестасы: Әр жылдың 19 шілдесінде, Әулие Винсент де Польдің мерекесі күні аталып өтеді. Синулог фестивалі: Қаңтардың үшінші жексенбісінде Санто-Ниньо мерекесінде тойланады. Каваданг фестивалі: Әр жылдың 21 қыркүйегінде, Қарауасан фестивалінен кейін төрт күн өткен соң аталып өтеді. Побласион фиестасы: Әр жылдың 22 қыркүйегінде, Санто-Томас де Вильянуэва мерекесі күні тойланады. Ули Бислиг: Әр жылдың 16 қыркүйегінде тойланады, сөзбе-сөз "Бислигке қайту" деген мағынаны білдіреді. Қарауасан фестивалі: Бислиг қаласының Хартия күнінің бөлігі, қала әкімшілігінің арманының іске асуы. Қарауасан – крабтардың қозғалысын бейнелейтін этникалық билер фестивалі. Қарауасан – Бислигтің тұзды және тұщы суларында кездесетін крабтар отбасының мүшелеріне берілген жалпы атау. Осы жердің бай теңіз ресурстары Бислиг қаласын елдің басқа аймақтарына таныстырды. 2019 жылы қайта жаңғырылғанға дейін "Тінұй ан Саяу фестивалі" деп аталды.

Әуе қатынасы

Маниладан немесе Себуден Давао қаласына транзиттік пункт ретінде Филиппин әуе компаниялары, Себу-Пасифик, Себго және ПАЛ Экспресстің Манила-Давао және кері (шамамен 1 сағат 45 минут) және Себу-Давао және кері (шамамен 55 минут) бағыттарында күніне бірнеше рет рейстері іске қосылған. Маниладан немесе Себуден Бутуанға транзиттік пункт ретінде PAL Express, Cebu Pacific және Cebgo осы бағыттарды аптасына үш рет орындайды (Манила-Бутуан – шамамен 1 сағат 30 минут, Себу-Бутуан – шамамен 45 минут). Себуден Тандаг қаласына транзиттік пункт ретінде (шамамен 1 сағат 5 минут) Cebgo бұл бағытты аптасына үш рет орындады (2019 жылдан бастап бағыт тоқтатылды). Сонымен қатар, Bislig коммерциялық әуежайының бетонды ұшу-қону жолағы Fokker 50 класындағы жеңіл коммерциялық ұшақтарды қабылдай алады, бірақ көбінесе әуежай тек жеке ұшақтар үшін пайдаланылады. 2012 жылдың басында Mid Sea Express компаниясының Jetstream (кейін Fil Asian Airways) Cebu-Bislig және Davao-Bislig бағыттары Bislig Commercial Airport-та кейде және маусымдық түрде ғана іске қосылатынын хабарлады, бұл 2014 жылға дейін жалғасты. 2019 жылдың қазан айында Leading Edge Air Services Corporation Bislig-Себу және кері бағытындағы рейсті ашты, ол 2020 жылдың қаңтарына дейін жалғасты. Болашақта маусымдық кезеңде жоспарланған коммерциялық рейстер ашылады. Жеке және мемлекеттік чартерлік ұшақтар мен тікұшақтар әдетте әуежайға қонады.

Құрлықтағы сапарлар

Даваодан: Эколанд автобустық терминалында орналасқан Бислиг қаласына 4 жарым сағаттық сапарға ауа-кондиционерленген вандарды қолжетімді бағамен жалдауға болады. Bachelor Express кондиционерлі және кондиционерсіз автобустары күн сайын таңғы сағат 2-де Давао – Бислиг бағытында тұрақты рейстерді жүзеге асырады. Бутуаннан: Бислиг қаласына 3 сағаттық сапарға қалалық интеграцияланған автобус терминалында орналасқан ауа-кондиционерленген вандарды қолжетімді бағамен жалдауға болады. Bachelor Express және Davao Metro Shuttle автобустары күн сайын таңғы сағат 2-де Бутуан бағытымен жүреді. Тандагтан: Бислиг қаласына 2 жарым сағаттық сапарға қалалық автобус терминалында орналасқан ауа-кондиционерленген вандарды қолжетімді бағамен жалдауға болады. Bachelor Express кондиционерлі және кондиционерсіз автобустары күн сайын таңғы сағат 2-де Тандаг бағыты бойынша жүреді. Катарманнан, Солтүстік Самар (Висая): 2015 жылдың қараша айында Philtranco автобус компаниясы Катарман – Бислиг бағытын Сан-Франциско, Агусан-дель-Сур арқылы іске қосты. Кубао/Пасайдан (Метро Манила): 2017 жылдың наурызынан бастап Philtranco автобус компаниясы Кубао және Пасай транзиттік пункттер ретінде пайдаланыла отырып, Метро Манила – Бислиг бағытын іске қосты.

Теңіздегі сапарлар

Кокалионг, Лайт Шипинг Корпорациясы және 2GO сияқты аралдар арасындағы кемелер Манила-Бутуан, Себу-Бутуан және Бохол-Бутуан бағыттары бойынша Насипит портын транзиттік пункт ретінде пайдалана отырып, тұрақты кесте бойынша қатынайды. Кемежайда және Насипит терминалында кондиционерлі микроавтобустар бар. Насипит терминалында белгілі бір кесте бойынша Бакалавр Экспресс автобустары да қолжетімді. Біслигке жүйретін автобустар үшін Бутуан біріктірілген терминалына дейін жипнимен баруға болады. Қала басқа провинцияларға саяхаттайтын адамдардың санының артуына байланысты Барангай Лавиган және Манагой Барангайдағы Карамкам ауданында теңіз порттарын дамытты. Қазіргі уақытта жобалық шектеулерге байланысты Лавиган теңіз портының жұмысы уақытша тоқтатылған.