Раэтихи, Жаңа Зеландия: маори халқының XIV ғасырдан бастап қоныстану тарихы, жерді сатып алу және еуропалықтардың мал шаруашылығымен айналысуы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа Зеландияның Манауату-Уангануи аймағындағы қала.
Town in Manawatū Whanganui, New Zealand
Ерте тарихы мен экономикасы
Маори халқының осы жерде 14 ғасырда өмір сүргендігіне куәліктер табылған. Нгати Уэнуку Раетихи мен Ваймаринода (қазір Ұлттық саябақ деп аталады, шамамен 35 шақырым/22 миль солтүстікке қарай 4 тас жолында орналасқан) қоныстанған. Ірі тұрақты елді мекендердің іздері аз, бірақ жылы айларда аңшылар тобы жиі кездесетін. 1887 жылы үкімет Уаймарино учаскесін жергілікті маорилерден сатып алды, ал Кариоидегі алғашқы еуропалық қоныс ашық далалық жерлерде қой шаруашылығын дамытумен байланысты болды. 1908-1947 жылдар аралығында бұл аймақтан 700 миллион куб фунт құрылыс ағашы алынды. 150 ағаш кесетін зауыттың қалдықтары табылды, ал риму, тотара, кахикатеа, матай және шыршы ағаштарын өңдеу көптеген адамдарды жұмыспен қамтыды. Қазіргі таңдағы екі ірі зауыттың бірі Тангивайда, екіншісі Ұлттық саябақта орналасқан. Раетихи (алғашқыда Макотуку деп аталған, себебі қаланың шетімен өзен ағып өтеді) Вангануи мен Вайору арасында саяхаттайтындар үшін тоқталған орын болды. Ағаш өңдеушілерге және жолдан өтетін адамдарға қызмет көрсететін дамыған қала пайда болды. Вангануиден солтүстікке сапар жасау оңай болған жоқ. Пипирикиден өтетін көркем "Өзен жолы" қиын болды, жолдан шығып кетсеңіз, қатал жолдар мен тік құламалар кездеседі. Раетихиге жеткендерге қонақжайлылық, тұруға орын, теміршілер мен жабдықтар, сондай-ақ солтүстікке сапарларын жалғастыруға қажетті жабдықтар ұсынылды. 1918 жылғы үлкен өрт Раетихидегі көптеген кәсіпкерлер мен үй иелеріне үлкен нұқсан келтірді. Көптеген зауыттардың жоғалуы ағаш өнеркәсібін баяулатты, бірақ ол 1940 жылдарға дейін сәтті дамыды, осы кезде берік жергілікті ағаштардың қоры таусыла бастады. Жылдам өсетін қызыл шыршыны отырғызу қарастырылды, бірақ сол кезде бұл салыстырмалы түрде жұмсақ ағашты сыртқы қолдануға жарамды ету үшін тиімді өңдеуге мүмкіндік болмады. Ауыл шаруашылығы кейбір адамдар үшін мүмкіндік болғанымен, ол жұмыс беруші ретінде орман шаруашылығымен теңесе алмады. 1970 жылдардан 1990 жылдарға дейін Раетихи, көптеген ауылдық Жаңа Зеландия қалалары сияқты, экономикалық құлдыраудан зардап шекті. Жаңа Зеландияның басқа аймақтарындағыдай, қой шаруашылығы да төмендеді, ал ең маңызды екі ауыл шаруашылығы саласы – мал шаруашылығы және көкөніс өсіру болып табылады. Қазіргі уақытта Динозаврлар үйі мұражайы және Таудан теңізге дейінгі велосипед жолы (Нга Хаеренга – Жаңа Зеландияның ұлттық велосипед жолдары желісінің бөлігі) және Ухангануи өзенін зерттеуге мүмкіндік беретін әртүрлі коммерциялық ұйымдар экономикалық жаңаруға үміт береді. Руапеху тауына және танымал шаңғы курорттарына жақын орналасқандықтан, келушілердің саны артып келе жатқандықтан, тұруға орын және кафелер ашылды. Джон Мулганның "Жалғыз адам" атты классикалық романының, әсіресе Стеннингтің шаруашылығының суреті Раетихиге негізделген.
Evidence of Māori people living here in the fourteenth century has been found. Ngāti Uenuku dwelled at Raetihi and Waimarino (known now as National Park, located approximately 35 kilometres/22 miles north on Highway 4). There is little evidence of large permanent settlements but hunting parties were common during warmer months. In 1887 the Government purchased the Waimarino block from local Māori, and the first European settlement, at Karioi, involved setting sheep to graze on open tussock land. Between 1908 and 1947 the area provided 700 million superficial feet of building timber. The remnants of 150 sawmills have been discovered, and the milling of rimu, tōtara, kahikatea, mātai, and beech trees employed many people. Only two major mills continue to operate, one at Tangiwai and one at National Park. Raetihi (originally called Makotuku due to the river flowing at the town's edge) became the focal point for travellers going between Wanganui and Waiouru. A thriving town emerged to serve the timber workers and those passing through. A trip North from Wanganui was not for the faint hearted. The scenic "River Road" passing through Pipiriki was treacherous with primitive tracks and long falls if you left the track. Those who completed the journey to Raetihi found hospitality, accommodation, blacksmiths and saddlers for weary horses and supplies for their further travels north. The great fire of 1918 was a setback to many businesses and homeowners in Raetihi. The loss of numerous mills slowed the timber industry but it continued successfully into the 1940s, when the supply of strong native timber began running out. Replanting forests in fast growing pine was a consideration, but at the time it was not possible to treat this relatively soft wood effectively to make it suitable for outdoor uses. Although farming was an option for some, it could not equal forestry as an employer. From the 1970s through to the 1990s, Raetihi, like many rural New Zealand towns, suffered from a depressed economy. As elsewhere in New Zealand, sheep farming has also declined, and the two most prominent agricultural activities are cattle farming and vegetable growing. At present, tourist attractions such as the Dinosaur House Museum and Mountains to Sea Cycle Trail (part of Ngā Haerenga, New Zealand's national network of cycle trails) and various commercial operations providing opportunities to explore the Whanganui River offer hope for a more diverse economic future. Its close proximity to Mount Ruapehu and popular ski fields has led to the establishment of accommodation and cafes to cater for the increasing number of visitors. The setting of John Mulgan's classic novel Man Alone, particularly that of Stenning's farm, is based on Raetihi.
Темір жол және мұражай
1917 жылдың 18 желтоқсанынан 1968 жылдың 1 қаңтарына дейін Раетихи қаласын Раетихи тармағы қызмет көрсетті, бұл Охакунедегі Солтүстік аралдың негізгі магистралінен бөлінген теміржол желісі болды. Станция ғимараты қалада бүгінге дейін сақталған, бастапқы орнынан көшіріліп, Ваймарино мұражайының құрамына енгізіліп, қайта жаңартылды. Мұражай Руапеху аймағынан алынған құжаттар мен фотосуреттердің архивін сақтайды, олардың бір бөлігі онлайн қолжетімді. Бұл ғимарат бастапқыда Охакунеге баратын жолдағы Макотуку өзенінің көпіріне жақын Стейшн-роудта орналасқан. 1917 жылы теміржол Раетихиге жеткен кезде, ол ағаш өңдеу өнеркәсібінде маңызды рөл атқарды. 1951 жылы жолаушылар тасымалы тоқтатылып, 1968 жылы ағаш кесу және оны өңдеудің азаюына байланысты толығымен жабылды. Теміржол станциясы ғимараты 1981 жылы, мұражай қоғамы құрылғаннан кейін жеті жыл өткен соң Седдон көшесіндегі қазіргі орнына көшірілді. 1983 жылы Макотуку өзенінің жанындағы алғашқы орнынан түрме жандары мен шарап қоймалары сияқты тағы екі ғимарат мұражайға көшірілді. Мұражайда 19 ғасырдағы маори елді мекені ретінде қаланың қалыптасуы, 1900-1960 жылдар аралығында ағаш өңдеу заводтарының және ірі масштабты ағаш кесудің пайда болуы, сондай-ақ ағаш кесу шабуылы аяқталғаннан кейін қаланың баяу құлдырауы туралы құжаттар, фотосуреттер және күнделікті тұрмыстың заттары сақталған. Мұражай волонтерлермен басқарылады және көбінесе демалыс күндері мен жазбаша тапсырыс бойынша ашық болады. Мұражайдың веб-сайтында көптеген архивтік фотосуреттер мен құжаттар кеңінен қарауға қолжетімді.
From 18 December 1917 to 1 January 1968, Raetihi was served by the Raetihi Branch, a branch line railway that diverged from the North Island Main Trunk in Ohakune. The station building remains in the town today, relocated from its original site and restored as part of the Waimarino Museum. The museum holds an archive of documents and photographs from the broader Ruapehu area, some of which are available online. It was originally situated on Station Road near the Makotuku River bridge on the road to Ohakune. When the railway reached Raetihi in 1917, it played a vital part in the logging industry. Closed to passengers in 1951, the line ceased operations completely in 1968 due to the decline in tree felling and milling. The railway station building was moved to its present site on Seddon Street in 1981, seven years after the formation of the museum society. Two more buildings, the jail cells and stables, were moved from their original location by the Makotuku River to the museum site in 1983. The museum holds documents, photographs, and items of daily life showing the progression of the town from its beginnings as a Māori settlement in the 19th century, the arrival of timber mills and large scale logging between 1900 and 1960, and the slow decline of the town following the end of the logging boom to the present. The museum is run by volunteers and is open for viewing most weekends and by appointment. A number of archival photographs and documents are available for wider viewing on the museum's website.
Жаңа Зеландияның кино өндірісімен байланысы
Раетихидің экономикалық қиындықтары оны "Тірі терең" (1978; Джефф Стивен) фильміне өте қолайлы орын етті. Фильмде жергілікті кәсіпкерлерден құралған жергілікті кеңес экономиканы жақсартудың бір жолы ретінде Оклендтен әйел шақырып, жергілікті спорт залында массаж жасауды шешеді. Ларри Парр, жазушы, режиссер және фильмдер мен телеспектакльдердің продюсері, сондай-ақ Te Māngai Pāho-ның бас директоры/Kaihautū, Раетихиде өсті. 1986 жылы оның Билли Т. Джеймс қатысқан "Ыстық жұма келді" (режиссер Иан Муне) Жаңа Зеландия комедиясы осы қалада тұңғыш рет көрсетілді. Берт Рейнольдстың қатысуымен түсірілген американдық "Судағы саяхат" (2004; Стивен Брилл) фильмі үшін жергілікті жол белгілері американдық үлгідегі белгілермен ауыстырылды және көліктер АҚШ-та жүргендей жергілікті жолдарда қозды. Раетихи Винсент Уордтың "Өзен патшайымы" (2005) фильміндегі бірнеше сахналарға ең жақын қол жеткізу мүмкіндігін де ұсынды; "Смаш Палас" (1981; Роджер Дональдсон) тағы бір Жаңа Зеландия фильмінің көп бөлігі түсірілген Хорипоти да жақын жерде орналасқан. 1918 жыл – Ұйқыбездектік эпидемиясы.
Raetihi's economic difficulties made it the perfect location for Skin Deep (1978; Geoff Steven), a black comedy and social satire about a town much like Raetihi. In the film, the local council, made up largely of local businessmen, decide that one way to improve the economy would be to hire a woman to come in from Auckland and provide massages at the local gym. Larry Parr, writer, director, and producer of films and teleplays, as well as Chief Executive/Kaihautū of Te Māngai Pāho, grew up in Raetihi. In 1986 his New Zealand comedy starring Billy T. James, Came a Hot Friday (directed by Ian Mune), premiered there. For Without a Paddle (2004; Steven Brill), an American film featuring Burt Reynolds, local traffic signs were replaced with American style signs and cars drove on local roads as though in the United States. Raetihi also provided the closest access point for several scenes in Vincent Ward's River Queen (2005); Horopito, setting for much of Smash Palace (1981; Roger Donaldson), another New Zealand film, is also nearby. 1918 – Influenza epidemic.
Білім
Раетихи бастауыш мектебі – 1-ден 8-ге дейінгі сыныптарда оқитын оқушыларға арналған мемлекеттік бастауыш мектеп, соңғы мәліметтер бойынша оқушы саны – .
Raetihi Primary School is a co educational state primary school for Year 1 to 8 students, with a roll of as of .