Кіріспе

Атыс қаруының әрекетінің бөлігі

Бреке блок (немесе ату блогы) – ату алдында немесе атыс сәтінде ату қаруының (жеңіл қару немесе артиллерия) патрон ұясын жабатын бөлігі. Ол патрон ұясын герметтеп, жанатын заттың тудырған қысымын ұстап тұрады. Бреке блоктың кері тартылуы патронмен камераны толтыруға мүмкіндік береді. Бреке блоктар атыс кезінде құлыптау немесе жабу механизмінің түрі мен құрылымы бойынша жіктеледі. Атыс қаруының әрекеті патрон ұясын ашу және жабу механизмін оператордың іске қосуын толық қамтиды.

Нұсқалар

Артқы қақпақты немесе патрондық ұяны жабу – кез келген артқы қақпақты зарядтайтын қарудың немесе оттық қарудың қажетті бөлігі. Мұны іске асырудың ең оңай жолы – бөлгіш механизм, онда ұңғы, алдыңғы тұғыр және артқы қақпақ біріктірілген алдыңғы жинақ пен қарудың артқы бөлігін, артқы қақпақтың арт жағын, саптасын және көбінесе, оқ ату механизмін қоса, біліктен айналады. Артқы қақпақ – жеке компонент және бөлгіш механизмнің құрамдас бөлігі емес. Оқ ату үшін артқы қақпақтың арт жағына тығыз жабысуы керек, бірақ оқты салу немесе бос патронды алу үшін кері тартылуы немесе қозғалуы тиіс. Артқы қақпақ – револьверлер, гармоника тәрізді қарулар, Кальтхофф қайталағыштары, Камерладер мылтықтары немесе бөлінген қақпақтары бар конструкциялардың құрамдас бөлігі емес. Бұл мақала, ең алдымен, механизмнің жұмыс істеу тәсілімен байланысты болса да, айырмашылық әрдайым анық болмаса, артқы қақпақ дизайны мәселесін қарастырады.

Айналмалы бұранда

Көбінесе бұранда деп аталатын, айналмалы бұранда – ең көп таралған түрі болуы мүмкін. Ол осылай аталуына себебі, оның жұмыс принципі есік құлпына немесе цилиндр құлпына ұқсас. Бұранда, қабылдағышта ұңғының осі бойымен жылғады және жабық бөлігіне құлыптау немесе ашу үшін сол осі бойынша айналады. Бұл, бұрандалы механизмнің негізі болып табылады, онда бұранда, бұрандаға бекітілген тұтқа арқылы айналып, кері тартылады. Кейбір конструкцияларда тұтқа (кейде бұралу тұтқасы деп аталады), қарудың қабылдағышындағы немесе корпусындағы тіреуге сүйеніп, құлыпталады. Мұндай құлыптау механизмі көбінесе төмен қысымды қолданулар үшін қолданылады, мысалы, .22 калибрлі жиектелген оқтар. Көбінесе бұранда, штык тәрізді жұмыс істейтін екі немесе одан көп тіреу арқылы құлыпталады. Көптеген тіреулер, бұранданы құлыптау және ашу үшін айналу радиусын кішірейтеді. Көптеген түрлері алдыңғы жағынан құлыпталады және тіреулері, артқы бөлігіне жақын орналасқан. Lee–Enfield жүйесінде қолданылатын артқы құлыптау – осы ереженің ерекшелігі. Айналмалы бұрандаларды автоматты немесе жартылай автоматты конструкцияларға, сондай-ақ рычагты немесе поршенді механизмдерге бейімдеуге болады. Мұндай жағдайларда бұранда, бұранда тасымалдағышымен ұсталады. Бөлік құлыпталған кезде, бұранда тасымалдағышының алғашқы кері қозғалысы бұранданың айналып, ашылуына себеп болады. Сол сияқты, бөлікті жапқан кезде, тасымалдағыштың соңғы алға жылжуы бұранданың айналып, құлыпталуына әкеледі. Бұл әрекет көбінесе тасымалдағыштағы ойық арқылы іске асырылады, ол бұранда осіне перпендикуляр орналасқан штырнымен байланысады. Бұл – сызықтық камераның бір түрі. Тікелей тартқыш бұрандалы қаруларда оператордың бұралу тұтқасын айналдыру қажеттілігі болмайды. Кейбір тікелей тартқыш конструкциялары айналмалы бұранданы қолдануы мүмкін, бірақ басқа да бөлік құлыптау механизмдерін де пайдалануға болады.

Жылжымалы блок

Брекблок жылғымалы блок конструкциясында, оны жабу үшін брекблоктің бетімен сырғанап жылжиды. Бұл жылжу әрекеті ұңғының осіне перпендикуляр болады. Егер брекблок төмен қарай жылжып, оқпанын ашса, ол құлау блогы деп аталады, мысалы, Sharps мылтығында қолданылады. Жылғымалы блоктар артиллерияда кең таралған. Тік жылғымалы блок жоғары және төмен жылжиды, ал көлденең жылғымалы блок бір жаққа қарай жылжиды. Бұл өте берік конструкция. Брекблок қабылдағышпен жақсы бекітілген, оның ішінде жылжиды, ал оқпанды ашу және жабу механизмдері оқ ату кезінде туындайтын күштерге қарсы тұру қажеттілігін тудырмайды.

Бүйірінен ілмегі бар брекблок

Snider Enfield-те бүйірлі шарнирлі түйір қолданылады. Осы типтегі түйірді пайдаланатын басқа қаруларға Warner карабині, Joslyn мылтығы және Tarpley карабині кіреді. Түйір, қанатын осіне параллель орналасқан және оқтың ұясын ашу үшін жаққа қарай айналады. Атыс кезіндегі күш түйірдің артқы жағы ұстағышқа тірелу арқылы қамтамасыз етіледі.

Айналмалы барабан

Айналмалы барабанды құлып немесе айналмалы құлып – бұл осьі түтікке қатысты ығысқан цилиндрден тұрады. Кейбір зеңбірек конструкцияларымен байланысты болғандықтан, ол сондай-ақ зеңбірек құлпы деп те аталады. Ұзынша кесілген бөлік немесе эксцентрлік тесік құлыптың артқы жағына қол жеткізуге мүмкіндік береді. Цилиндрді айналдыру құлыпты жабады. Геометриясы револьвердің цилиндріне ұқсас. M1867 Werndl–Holub мысалында, цилиндрлі құлыпты қабылдағыш артқы жағында ұстап тұрады. Жұптасқан беттерді (яғни айналу осіне перпендикуляр емес) профильдеуге болады, сондықтан құлып жабылғанда тығыздалып немесе жақсырақ орналасады. Nordenfelt эксцентрлік бұрандалы құлпы – бұл конструкцияның бір түрі. Құлыпты бір жағынан құлыпқа, екінші жағынан қабылдағышқа бекітудің орнына, бұл конструкцияда құлыптың сыртында бұрандалы жиектері болады және ол камераның артқы бөлігіне дейін құлыпқа бұралады. Құлыпты ашу үшін, құлыптың тесігі түтікпен сәйкес келгенше, толық айналымның бір бөлігін айналдыру қажет. Magnum Research Lone Eagle тапаншасы – мылтық оқтарына арналған, бір рет атуға арналған тапанша, ол сондай-ақ айналмалы барабанды құлыпты пайдаланады.

Тұзақ есігінің бұғаттауышы

Көбінесе Спрингфилд мылтығымен байланысты болатын, құлыптағыш бөлік, оқпаның артқы бетінен жоғары иілмелі болып, оқпаны ашу үшін қақпақтай көтеріледі. Оқпа құлыптағыш бөліктің иілмеден ең алыс жағындағы құлып арқылы бекітіледі. Бұл принцип бойынша, ажыратылатын қаруға ұқсас.

Блоктар

Дөңгелекті блок – құлпынаш астынан ілмектелген квадрант ретінде сипатталады. Квадрант шамамен 90 градусқа бұрылып, құлпынашқа қол жеткізуге немесе оны жабуға мүмкіндік береді. Жабық күйде квадрантты бекіту және оның ашылуын болдырмау үшін түрлі құрылғылар қолданылуы мүмкін. Ремингтонның Rolling Block мылтығында, осы типтегі құлпынашпен ең көп байланысты болғанда, соққы механизмінде де квадрант болады, ол құлпынаштың артына ілігіп, оны бекітеді.

Пибоди-Мартини

Бастапқыда Пибоди мылтығында қолданылған, кейін Мартини-Генри және одан кейінгі Мартини-Энфилд мылтықтарында кеңінен таралды. Ол артқы жағы иілмелі құлау блогының дизайны бар шұңқыр блогын пайдаланады, онда оқпалдау механизмі шарнығынан айналып, шұңқыр блогының алдыңғы бөлігі төмен түсуі арқылы ашылады. Оқ ату күші шарнықтың білегі арқылы беріледі және тікелей шарнық осіна әсер етпейді. Шұңқыр блогының дизайны құлау немесе еңкейту блогы деп аталады, бірақ шарнықтың ролін ескермеу шатасуға алып келуі мүмкін. Бұл дизайн Krag-Петерссон мылтығында да қолданылады.

Баспалдақ

Бұрылатын бұрыштамаға жабылатын бұрыштама блогы артқы жағынан жоғары көтеріледі, бірақ алға жылжу соңында ойысқа түсіп, бұрыштаманы жабады. Оқ ату күштері ойыстың артқы жағындағы бекіту иығына беріледі. Бұрыштаманы ашу үшін артқа жылжып келе жатқан сырғы немесе тасымалдағыш, бұрыштама блогының бүйірлеріне әсер ететін клин немесе пандус тәрізді құрылымды пайдаланып, оны артқы жағынан жоғары көтеріп, бекіту иығынан босатады. Содан кейін сырғы немесе тасымалдағыш бұрыштама блогын артқа тартып, бұрыштаманы ашады. Жабық күйде сырғы немесе тасымалдағыш бұрыштама блогын бекіту ойысында табуға көмектеседі. Тасымалдағыш немесе сырғы, автоматты және жартылай автоматты оқ ату үшін рычаг немесе сорғы әрекеттерімен немесе газбен жұмыс істей алады. Бұрылатын бұрыштама блогының конструкциясы (жоғарыда сипатталғандай) қабылдағыштың төменгі бөлігіне бекітілгенде көлденең жазықтыққа қатысты еңіспен ғана шектелмейді. FN Trombone бүйірлік бекіту конструкциясын қолданады, ал Bren қаруының бұрыштама блогы қабылдағыштың жоғарғы бөлігіне бекітіледі. M1895 Lee Navy да осы типті. Бұрылу әрекеті бөлек бұрыштама блогының тасымалдауышсыз, бұрыштама тұтқасының конструкциясы арқылы жүзеге асырылады. Бұрыштама блогын ашқанда, бұрыштама тұтқасы бастапқыда кранк ретінде әрекет етеді, оның құрылымы қабылдағышқа қарсы әрекет етіп, бұрыштама блогының артқы бөлігін бекіту ойысынан көтереді. Бұрыштама тұтқасына қосымша артқа бағытталған қысым, содан кейін бұрыштама блогын артқа тартады.

Тізімде

Бекініш, ствол осімен қатар қозғалатын бекініш блогы арқылы ашылады және камера, клин, қап немесе рычаг сияқты кедергімен жабық күйде бекітіледі. Роликті құлыптар көбінесе Heckler & Koch компаниясы шығарған қарулармен байланыстырылады. Бұл типтегі бекініш блогы рычаг, тұтқа, газ немесе кері итеру арқылы жұмыс істеуге бейімделуі мүмкін. Механизм әдетте бір әрекетпен бекінішті ашып, содан кейін бекініш блогын артқа тартады. Генри мылтығы және одан кейінгі Винчестер мылтықтары, құлыптағышқа ұқсас, ауыстырмалы рычагтардың жүйесін қолданады. Бекініш блогы екі рычаг бір қатарда тұрғанда жабылады. Mannlicher M1886 мылтығында бұранданың астыңғы жағында бір қап бар. Тұтқа бұрандадан бөлек және бұранда тасушы сияқты жұмыс істейді. Тұтқа артқа тартылғанда, ол алдымен қапты көтеріп, содан кейін бұранданы артқа тартады. Бұл жүйе 1902 жылғы Бернхард Мюллердің прототипінде кері итеру арқылы жұмыс істеуге бейімделді және кейіннен Walther P38 сияқты басқа тапаншаларда да қолданылды. Флэптерлік құлып (Дегтярев автоматтарында қолданылғандай) бекініш блогының екі жағындағы металл пластиналарды (қаптарды) пайдаланады, олар жебедегі тікендер сияқты "ашылып", қабылдағыштағы ойықтарға кіріп бекітіледі. Бұғаттаманы ашу үшін пластиналарды блокқа параллель бағытта артқа тартуға болады. Heym SR 30 тік тартылатын құралы ауа фитингтеріне ұқсас шарлы подшипниктерді бекіту үшін қолданады. Blaser R93 да осыған ұқсас. Онда шарлы подшипниктердің орнына тырнақ тәрізді сегменттерден тұратын бекініш жинағы бар. Көптеген тырнақтар жүктемені тарату үшін үлкен жанасу ауданын қамтамасыз етеді. Олар бұранда осінің айналасында радиалды орналасқан. Олар камераның артындағы стволдың сақина тәрізді ойығымен байланысып, бұранданы бекітіп, ашу үшін артқа тартылады.

Қайталау

Артқа соғу механизмінде сызықты еңгеш қолданылады, онда еңгеш ешқашан құлыпталмайды және тек серіппе күшімен ғана жабылады. Оқтың күші серіппе күшінің және еңгештің салмағының үйлесімімен ұсталады. Бұл механизм төмен қуатты оқ-дәрілерді пайдаланатын жартылай автоматты және автоматты қаруларда қолданылады. Ол көбінесе .22 калибрлі жиексіз оқтармен зарядталатын жартылай автоматты мылтықтарда және көптеген автоматтарында қолданылады. Оның бір түрі – алға қарай соғу механизмі, онда еңгеш бекітіліп, ұңғы қозғалады. Кешіктірілген артқа соғу механизмінде еңгештің артқа жылғалуын баяулату немесе кешіктіру үшін қосымша механикалық құрылғылар қолданылады; алайда, еңгеш бұл құрылғылармен құлыпталмайды. Бұл қарапайым артқа соғу механизмімен салыстырғанда жеңіл механизмды пайдалануға мүмкіндік береді.

Айналатын акциялар

Көптеген ұзын қолдарда оқпан қабылдағышқа берік бекітіледі және жұмыс істеу кезінде қабылдағышқа қатысты қозғалмайды. Жоғары қуатты пистолет оқтарын атушы көптеген жартылай автоматты пистолеттер құлыпталған қаптамалы конструкцияны қолданады. Механизмді қолмен слайдты артқа жылжыту арқылы іске қосу керек. Слайдта қаптамалық блок орналасқан және бастапқыда оқпанға бекітілген, сондықтан біріктірілген жиынтық бірге қозғалады. Ұзын қозғалыс механизмді іске қосып, оқпанды слайд жиынтығынан босатады, бұл қаптаманың ашылуына мүмкіндік береді. Оқ атқанда, кері серпіліс соған ұқсас әрекетті тудырады. Көп жағдайда оқпан мен қаптамалық блок бір түзу сызықта қалады. Browning Hi Power және Colt M1911 пистолеттерінде оқпанды құлыптау тіректерінен босату үшін сәл бұрылады, сондықтан бұл жағынан оны бұрылатын қаптамалық блокқа теңеуге болады, тіпті бұрылатыны оқпан болса да, қаптамалық блок емес. Мұндай қозғалмалы конфигурация және кері серпіліс принципі тек пистолеттерге ғана тән емес, сонымен қатар автоматтар мен автоматты оқ атушы зеңбіректерде де кездеседі.

Бұзылған бұранда

Бәлкім, айналмалы бұранданың бір түрі, үзіліс бұрандасы қарапайым ілмектерге қарағанда артық күштілік береді, ал оқтың ұясын ашу үшін жартылай айналдыру ғана қажет. Welin ұясы осындай конструкция болып табылады және диаметрі шамамен және одан да үлкен калибрлі қаруларда қолданылады. Ross мылтығының Mk III үлгісі – көп жіпті құлыптағыш ілмектері бар тік тартылатын конструкция.

Құлап бара жатқан бұрандалы бұранда

Фергюсон мылтығының ұңғысы, қанатын бойында тарылатын бұрандалы тығын арқылы, оське перпендикуляр орналастырылған. Ол доп пен ұнтақпен зарядталды және зарядтау үшін бір ғана айналым қажет болды. Жаңашылдығымен және тиімділігімен қатар, құны оның кеңінен қолданылмауының себебі болды.