Кіріспе

Патрик О'Брайанның 1956 жылғы романы "Алтын мұхит" – Патрик О'Брайанның 1956 жылы алғаш жарық көрген тарихи романы. Онда 1740 жылы Джордж Ансонның әлемді айналып сапарға шығуына қосылған, жаңа ғана мичман болған Питер Палафокс жайлы айтылады. Романның стилі мен жазуы 18 ғасырдың ортасына тән. Палафокс – Ирландияның батыс жағалауынан шыққан протестант, әкесі дін қызметкері болған және Корольдік теңіз флотына қосылуға құштар. Ол HMS Centurion кемесіндегі мичмандардың үлкен тобымен бірге теңіздік тәртіпті меңгеріп, кеменің орнын теңізде анықтауды үйренеді. Оның досы Шон О'Мара да оған қосылады, бастапқыда офицерлер оны қызметші деп есептейді, бірақ қабілеттерін көрсеткен соң теңізшілер қатарынан босанның көмекшісіне дейін көтеріледі. Кітапта сол кезеңге тән көптеген егжей-тегжейлер келтірілген, сондай-ақ Ансон, мичман Кеппел, мистер Уолтер (Ансонның капелланы, Питер Палафоксқа кеңесші және қаржысын басқарушы), эскадрильядағы басқа кемелердің капитантары сияқты тарихи тұлғалар да бар. (1994 жылғы рецензиялар оны толыққанды жұмыс деп таба алмады), олармен бірге Коркқа барады және жылқыларды үйге қайтарады. Ричард Уолтер: Ол Питердің әкесімен бірге семинарияда оқыған. Ол Питерге қызметке орналасуға көмектескен және кемеде капеллан болып жұмыс істейді. Ол нағыз адам, коммодор Ансонның капелланы. Перегрин Фицджеральд: Ол қызыл шашы бар, қадір-қасиетке және намысқа аса құрметтейтін жігіт. Ол Питермен бірге Англияға кетеді, сондай-ақ Centurion кемесінде мичман болады; ол теңіз ауруына шалдығады және тәртіпке бейімделуі қиын. Ол Мадейрадағы Фуншалда кемеден түсіп, Шығыс Үндістан компаниясының саудагерлеріне қосылады. Ол суық киімдерін қалдырып кетеді, бұл Питер мен Шонға пайдалы болады. Лорд Калмор: Ол Фицджеральдтың досы, Фицджеральд құмар ойында ақшасын жоғалтқаннан кейін, ал Питер ұрыдан жоғалтқаннан кейін оған 10 гинея қарыз береді. Коммодор Ансон: Ол эскадрильяны басқарады және HMS Centurion кемесінің капитаны, күшті басшы. Мистер Кеппел: Ол теңізде 5 жылдан бері, 10 жасынан бастап мичман, Питерге өте жас көрінеді, сонымен қатар теңіз флотында және қоғамда жоғары лауазымға жеткен тарихи тұлға. Мистер Рэнсом: Мичмандық орындағы ересек жігіт, бұрын экипаж мүшесі болған және Ансонның жоғарылатуымен көтерілген. Ол бойы ұзын, күшті, 8 жасынан бері теңізде жүзіп жүр. Мистер Эллиот: Фуншальдан кейін Питерге тригонометрияны түсінуге көмектесетін мичман. Ол кеме Хорн мүйісінен өте баяу жүзіп бара жатқанда, скорбутан қайтыс болады. Капитан Каллис: Ол сонымен қатар Питердің анасына уәде берген, Centurion кемесіндегі кешкі асқа Питердің ата-анасына сәлем жолдауды сұрайды. Капитан Дэнди Кид: Питер коммодормен бірге түскі асқа кездескен HMS Wager кемесінің бірінші капитаны. Мистер Джон Байрон: Питер коммодормен бірге түскі асқа кездескен Wager кемесінің мичманы. Мистер Саундерс: Centurion кемесінің бірінші лейтенанты, ол Питердің міндетін орындауында жиі түзетулер жасайды. Кейін ол эскадрильядағы басқа кемеде капитан болып тағайындалады. Полковник Кратчерод: Эскадрильяның құрлық әскерлерінің басшысы, оны Питер коммодормен бірге кешкі асқа кездестіреді. Мистер Паско Томас: Ол 35 жыл бойы теңізде балаларды оқытқан мичмандық мектептің оқытушысы. Мистер Блю: Centurion кемесінің навигацияны үйрететін мастері. Мистер Саумарез: Ол HMS Centurion кемесіндегі лейтенант, Мистер Саундерс HMS Tryal кемесіне капитан болып жіберілгенде, оның орнын басады. Ол Корольдік теңіз флотындағы нағыз адамға негізделген. Kirkus Reviews бұл романды "жетілмеген жұмыс, бірақ О'Брайанның теңіз сагаларының жанкүйерлерін қанағаттандыруға жеткілікті" деп бағалайды. Лос-Анджелес таймс газетінде жазған Том Кларктың айтуынша, "жас аудиторияға тартымды болу мақсатымен, экипаждың қараңғы жақтарын үлкен оқиғаның жарқын және қызықты суретін көрсету үшін жеңілдетілген". Бұл жас жігіттің басты кейіпкер ретінде бейнеленген алғашқы теңіз романы, бірақ "Егер "Алтын мұхитта" ауыр салмаққа ие кейіпкер болса, онда ол теңіздің өзі, оның күші тағдырдың бір түрі ретінде Конрадиандық күшпен бейнеленген, бұл О'Брайанның әңгімеші жазушы ретінде қайда бағытталғанын көрсетеді". Кларк былай деп атап көрсетеді: "Кем дегенде екі есеп, Ансонның капелланы Ричард Уолтер мен жас ирландтық мичман Джон Филипс, О'Брайанға Ансонның флагмандық кемесі Centurion-дағы өмірді көркем реализммен сурет салуға қажетті көптеген мәліметтерді берген сияқты". Library Journal бұл кітап О'Брайанның "кейіннен (Обри Матурин сериясы) бағытын белгілегенін" атап өтеді. Ол барлық жасқа ұсынылады: "Барлық кітапханалар үшін қызықты және көңілді оқиға". The New York Times газетінде жазған Скотт Вил бұл роман туралы жағымды пікір білдірді, "Автордың білімі мен юморы әрқашан көзге түседі, ол желде мачталардың әнін, Хорн мүйісінің қауіпті теңіздерін немесе 18 ғасырдың сенімдерін сипаттағанда да" деді. Вил кезеңге тән егжей-тегжейлерді "компромиссіз" деп тапты және оқырмандардың "О'Брайанның шебер қиялының байлығына бауралатынына" үміттенді.

О'Брайанның ұқсас романдары және оларға қарама-қарсылықтары

Сол экспедиция О'Брайанның «Бейтаныс жағалау» романында әлемді айналып өтпеген эскадрильяның бір кемесіндегі екі адамның көзқарасынан сипатталған. Ол HMS Wager кемесіне және әртүрлі басты кейіпкерлерге, соның ішінде Джон Байронға, сол кезде 18 жастағы мичманға, назар аударады. Капеллан Уолтер Ансонның сапары туралы өз есебін жазды, оны Кларк (жоғарыда) О'Брайанның осы романның тарихи деректерінің бірі ретінде және офицерлер мен экипаж арасындағы қарым-қатынас ретінде атап өтті. 2009 жылы түпнұсқасы аукционға шығарылды. 1969 жылы О'Брайан «Мастер және командир» атты 20 томдық серияның бірінші кітабын жариялады. Оқиға Наполеон соғыстарында өрбітеді, 1800 жылы басталады және ең жақын достарға айналған екі адам – капитан Джек Обри және дәрігер, табиғат зерттеушісі Стивен Матуринді көрсетеді. «Пост-капитан» романында, серияның екінші кітабында, Обри Ансонды еске алады және Матуринден Ансонның кітабын оқыған-оқымағанын сұрайды. Матурин оқыған, бірақ Ансонның саяхатын бекершілік деп санайды, себебі Ансон сапарда көрген табиғат әлемі туралы ештеңе жазбаған. Ал Обри Ансонның сапарға шығып, оны сәтті аяқтағанына риза болады. Ансонның саяхатынан бері Корольдік теңіз флоты өзгерді, әлем саясаты да өзгерді, Солтүстік Америкадағы он үш британдық колония қазір Америка Құрама Штаттары мемлекеті, Австрия мұрагерлік соғысы аяқталды, Франция Солтүстік Америкадағы дерлік барлық колонияларынан шығып кетті, француз революциясы тарихқа енді, ал 1798 жылғы ирландтық көтерілісі де өткен оқиға. Корольдік теңіз флоты мен дәрігерлер скорбутпен күресу үшін таза тағам мен цитрус жемістерінің қажеттілігін түсінді, бұл ауру Ансонның эскадрильясында көптеген адамдардың өліміне себеп болды, оның скорбут пен таза тағам арасындағы байланыс анықталғанша. Наполеон соғыстары тым ұзаққа созылды, олар автордың басты кейіпкерлерінің өмірін бейнелейтін кең тарихи фон құрайды, сонымен қатар тарихи деректерге және дәуірлік тілге үнемі назар аударады, бұл «Алтын мұхит» кітабынан өзгеше құрылым, ол бір ұзақ және қауесетті саяхат туралы баяндайды. Бір жағынан, О'Брайан ұзақ он сегізінші ғасырды өзінің туындыларының ортасы ретінде қарастырады, бұл романды кейінгі сериялармен бір уақытқа орналастырады, бірақ техникалық тұрғыдан екі түрлі ғасырда, 18 және 19 ғасырларда өтеді. Екеуі де желкенді кемелер дәуірінде орын алады, бұл ұзақ он сегізінші ғасырдан да ұзақ кезең.

Тарихқа және нақты жерлерге сілтеме жасау

Бұл оқиға 1740 жылы басталған Джордж Ансонның әлемді айналып саяхатының нақты оқиғаға негізделгенін көрсетеді. Ирландия, Англия, Мадейра, Оңтүстік Американың Тынық мұхиты жағалауы, Манила, Макао және Қытайдағы Кантон сияқты аталатын жерлер, соның ішінде Бразилия жағасындағы 24 градус оңтүстік ендікте орналасқан Сент-Кэтрин аралы осы картада көрсетілген. Испан галеоны «Нюэстра-Сеньора-де-ла-Ковадонга» шайқастан кейін Макаода сатылып, ол жердегі азынасы «Сентурионға» ауыстырылды, ол қысқа тоқталыстан кейін Англияға бет алды және 1744 жылдың маусым айында жетті.

Аңыз көзқарасы

Бұл роман жас оқырмандарға да, ересектерге де арналған. Оқиға 1740 жылы HMS Centurion кемесімен Корольдік теңіз флотына қосылған жаңа мичманның көзқарасымен баяндалады. Ол бала бүкіл сапарды осы бір кемеде өткізеді және аман қалғандардың бірі болады. Мичман Питер Палафокс көзімен оқырман осы сапардың қызығын көреді, әлемді танып, Корольдік теңіз флотының тәртібімен, ауыр сынақтарымен және жемістерімен танысады. Сапардың қиындықтары жасырылмайды, скорбуттан көз жұмғандардың саны, оның емділігі әлі табылмай, сондай-ақ, ұзындықты анықтауға мүмкіндік беретін хронометрлердің болмауынан туған навигация мәселелері егжей-тегжейлі сипатталады.

Жариялану тарихы

Руперт Харт Дэвис О'Брайанның көптеген шығармаларын, оның ішінде аудармаларын (мысалы, "Папилон және Банко: Папилонның одан әрі дамуы" 1970 және 1973 жылдары), "Самарқанға жол", "Алтын мұхит", "Белгісіз жағалау" және 1953 жылдан 1974 жылға дейінгі қысқа әңгімелерді жариялады. 1994 жылы "Алтын мұхит" кітабы Ұлыбританияда HarperCollins және АҚШ-та W W Norton баспаларында қайта басылды.