Кіріспе

Ким Стэнли Робинсонның ғылыми-фантастикалық романдары сериясы

Марс трилогиясы – Ким Стэнли Робинсонның ғылыми-фантастикалық романдары сериясы. Бұл серия Марс планетасының қоныстануы мен тераформациялануын, екі ғасырға жуық уақытты қамтитын түрлі кейіпкерлердің жеке және толыққанды көзқарастары арқылы көрсетеді. Бастысы, бұл оқиға антиутопиялық емес, көбінесе утопиялық сипатта болып, Марстағы теңдік, әлеуметтану және ғылыми жетістіктерге баса назар аударады, ал Жер халқы тым көп халыққа толып, экологиялық апатқа ұшырайды. Трилогияға «Қызыл Марс» (1992), «Жасыл Марс» (1993) және «Көк Марс» (1996) романдары кіреді. «Мартиандар» (1999) – осы ойдан туған әлемдегі қысқа әңгімелер жинағы. «Қызыл Марс» 1992 жылы BSFA сыйлығын, ал 1993 жылы Nebula сыйлығын «Үздік роман» номинациясы бойынша жеңіп алды. «Жасыл Марс» 1994 жылы Hugo сыйлығын және Locus сыйлығын «Үздік ғылыми-фантастикалық роман» номинациясы бойынша жеңіп алды. «Көк Марс» да 1997 жылы Hugo және Locus сыйлықтарын жеңіп алды. Робинсонның Марс туралы алғашқы романы «Icehenge» (1984) осы трилогияға кірмейді, бірақ ортақ тақырыптар мен сюжеттік элементтерді қамтиды. Трилогия Робинсонның жақында жарық көрген «2312» (2012) романымен де ұқсастықтарды бөліседі, мысалы, Марстың тераформациясы және екі романның кейіпкерлерінің ұзақ өмір сүруі.

Қызыл Марс Отарлау

Қызыл Марс 2026 жылы Марсқа алғашқы колониялық сапармен басталады, ол бұрын-соңды салынған ең үлкен планетааралық ғарыш кемесі Ареспен және алғашқы жүз Марс колонияларының құрамына кіретін экипажмен басталады. Кеме ғарыш кемесінің сыртқы отын резервуарларынан жасалды, олар Жер атмосферасына қайта кірудің орнына, кемені жасау үшін жеткілікті мөлшерде жиналғанға дейін орбитаға шығарылды. Миссия - бұл америкалық-орыс бірлескен кәсібі, ал бірінші жүздің жетпісі осы елдерден шығарылған (мысалы, олардың мінез-құлқын байқауға тағайындалған француз психологы Мишель Дювальдан басқа). Кітапта Марсқа сапар, орыс инженері Надя Чернешевскийдің Марста алғашқы қоныстың (кейін Underhill деп аталды) құрылысы, сонымен қатар Марстың астероидті айыры Фобоста колониялар құру, отарлаушылар арасындағы қарым-қатынастың өзгеруі, отарлаушылар арасындағы планетаның терраформациясы мен оның Жермен болашақ қарым-қатынасы туралы пікірталастар баяндалады. Терраформация туралы екі экстремалды көзқарас – Саксифрэдж "Сакс" Рассел, олардың планетада болуы дегеніміз терраформацияның белгілі бір деңгейі басталғанын білдіреді және адамзаттың өмірді таратуға міндеті бар, өйткені ол белгілі ғаламдағы ең аз нәрсе, және Энн Клейборн, адамзаттың бүкіл планеталарды өз еркімен өзгертуге құқығы жоқ деген ұстанымды ұстайды. Расселдің көзқарасы бастапқыда таза ғылыми, бірақ уақыт өте келе жаңа сенім жүйесін ("Ареофания") құрастырған Ауылшаруашылық тобының басшысы Хироко Айдың көзқарастарымен араласады, өмірді ("виридитас") бағалауға және ілгерілетуге арналған; бұл көзқарастар бірлесіп "Жасыл" позиция деп аталады, ал Клейборнның натуралистік ұстанымы "Қызыл" деп аталады. Шын шешімді Біріккен Ұлттар Ұйымы Марс істері (UNOMA) қабылдады, ол терраформацияны жасыл жарықпен қамтамасыз етеді және жер астындағы жылуды босату үшін "мохольдерді" бұрғылауды қоса алғанда, бірқатар іс-шаралар жүргізілуде; атмосфераның күрделі биохимиялық формула бойынша қалыңдауы Сакс Расселдің есімімен "Рассел коктейлі" деп аталады; және суды босату үшін жер астындағы мәңгі жатқан тоңның терең жерінде ядролық жарылыстар жасалады. Марсты Жермен тығыз байланыстыру үшін қосымша қадамдар жасалуда, соның ішінде "Кларк" ареосинхронды астероидын енгізу, оған ғарыш лифті кабелі байланған. Бұл оқиғаның аясында тағы бір пікірталас бар, оның басты бастамашысы орыс контингентінің Аркадий Богданов (бәлкім, орыс полиматы және ғылыми-фантастикалық жазушы Александр Богдановтың құрметіне аталған. Кейінірек "Көк Марста" Александр Богданов Аркадийдің ата-бабасы екені айтылады). Богданов Марс Жердің дәстүрлеріне, шектеулеріне немесе билігіне бағынбауы керек және бағынбауы керек деп айтады. Бұл жағдайда оған белгілі бір дәрежеде Джон Бун қосылады, ол бұрынғы экспедициядан "Марстағы алғашқы адам" ретінде танымал және американдық контингенттің техникалық жетекшісі Франк Чалмерске қарсы. Олардың бәсекелестігі орыс контингентінің басшысы Майя Катарина Тоитовнаға деген қызығушылықпен күшейеді. (Кітаптың басында Чалмерс Бунды өлтіруге әкелетін оқиғалар тізбесін бастайды; келесілердің көпшілігі осы жағдайға әкелген жағдайды ретроспективті зерттеу болып табылады.) Жер, осы арада, трансұлттық корпорациялардың (транснаттар) бақылауына түседі, олар оның үкіметтеріне үстемдік етеді, әсіресе кіші ұлттар "желтоқсандық туы" ретінде қабылданған, олар өздерінің Марстың істеріне ықпалын кеңейтеді. UNOMA-ның күші азайып бара жатқанда, Марс келісімін Фрэнк Чалмерс бастаған қозғалыста қайта талқылайды; нәтижесі әсерлі, бірақ транснаттар бұрандалы саңылаулар арқылы оны айналып өтудің жолдарын тапқанда қысқа өмір сүреді. Жердегі халықтар ресурстардың шектеулілігі, қарыздың көбеюі, халық санының өсуі, сондай-ақ Марс ғалымдары әзірлеген ұзақ өмір сүруді қамтамасыз ететін жаңа емге қол жеткізуге шектеулер туралы дау-дамайлар бастаған сайын жағдай нашарлай түседі. 2061 жылы Бун қайтыс болып, иммиграция көбейіп, Марс қоғамының құрылымына қауіп төндірген кезде, Богданов көптеген адамдар қазірдің өзінде тек ЮНОМА-ның мақұлдауымен жұмыс істейтін транснат әскерлерін басып алу деп санайтын нәрсеге қарсы революция бастайды. Бастапқыда сәтті болған революция Жер әскерлерінің күткеннен де зорлық-зомбылық жасауға дайындығы мен өмір сүруге қолайлы атмосферасы жоқ планетадағы өмірдің өте осал болуы негізінде жүзеге аспайтынын дәлелдейді. Бірқатар алмасулар ғарыш лифтісін кесуді, бірнеше марсиандық қалаларды бомбалауды (оның ішінде Богданов өзі көтеріліс ұйымдастырып жатқан қаланы; ол қаза табады), Фобосты және оның әскери кешенін жоюды, сондай-ақ ядролық жарылыстардан босатылған құйылысқан жер асты суларының үлкен ағынын босатуды қамтиды. Соңында, Бірінші жүздің көпшілігі қаза болады, ал қалғандарының барлығы дерлік Ай және оның ізбасарлары жылдар бұрын құрған жасырын панаға қашады. (Бір ғана ерекшелік – Филлис Бойл, ол транснаттармен одақтасқан; ол ғарыш лифті кабелі кесілгенде Кларкте болады және кітаптың соңына қарай белгісіз тағдырға ұшырайды.) Революция сөніп, Марстағы өмір ауыр транснат бақылауымен қайтадан тұрақтанады. Жердегі ресурстар үшін болған қақтығыс толыққанды әлемдік соғысқа ұласады, жүз миллиондаған адам қаза болады, бірақ транснаттар дамыған елдердің қауіпсіздігіне қашып, тәртіпті қалпына келтіру үшін үлкен әскери күштерін пайдаланады, полицейлік мемлекеттер құрады. Бірақ Марста туған жаңа буын өзгеріс үмітін ұстап тұр. Осы арада, қалған Бірінші жүз – Рассел, Клейборн, Тоитовна және Чернешевский – Хироко Айдың Марс оңтүстік полюсінің астында жасырылған Zygote деп аталатын панасына қоныстанады.

Жасыл Марс Терраформация

"Жасыл Марс" атауы өсімдіктердің өсуіне жағдай жасаған терраформация кезеңінен туындаған. Оқиға 22 ғасырдың басында, Қызыл Марстағы оқиғалардан 50 жыл өткен соң басталады. Мұздың еруі Хироко Айдың Оңтүстік полюстегі базасының күмбезінің жоғарғы бөлігін құлатып, аман қалғандарды "Демимонде" деп аталатын (әдеби мағынада емес) жер асты ұйымына қашуға мәжбүр етеді. Топтың арасында Бірінші Жүздің балалары – "нисейлер" де бар. Олардың көпшілігі Хироконың екінші құпия базасы "Гаметеде" тұрады. Марстың істерін басқарудағы көпұлттық биліктегі шиеленіс күшейгенде, әртүрлі мақсаттар мен әдістермен әртүрлі топтар құрыла бастайды. Жерден осы топтардың қалыптасуын бақылап отырған "Праксис Корпорациясының" бас директоры Артур Рэндольфты қарсылық қозғалысын ұйымдастыру үшін жібереді. Бұл "Дорса Бревия" келісімімен аяқталады, онда жер астындағы дерлік барлық фракциялар қатысады. 2120 жылдары басталатын екінші революцияға дайындық жүргізіледі: мұхольдарды зымыран шахталарына немесе жасырын базаларға айналдыру, орбиталық айналарды саботаждау, Деимосты Марстың тартылыс күшінен шығарып, оны Фобос сияқты қару платформасы ретінде пайдалана алмау үшін терең ғарышқа жіберу. Кітап кейіпкерлердің Марс ландшафты арқылы жасаған саяхатын егжей-тегжейлі сипаттайды. Расселл кейіпкері Стивен Линдхолм ретінде жасалған нақты жалған жеке тұлғамен трансұлттық терраформация жобасына еніп кіреді. Жаңадан дамып келе жатқан Марс биосферасы кеңінен сипатталады, көбінесе Марстың бетін жылытуға және оны өмір сүруге жарамды етуге бағытталған терең өзгерістермен, континенттік мөлшердегі орбиталық айналар, тағы бір ғарыш лифтісі ("Жаңа Кларк" деп аталған зәкірленген астероидті пайдаланып салынған), Солтүстік полюстік мұз қапағын балқыту және жанартаулардың пайда болуы үшін терең мұхольдарды қазу. Романның маңызды бөлігі – кейіпкерлердің философиялық, саяси, жеке, экономикалық және геологиялық тәжірибесін егжей-тегжейлі талдау. Оқиға кейіпкерден кейіпкерге өтеді, олардың көзімен Марстың суретін береді. Сакс, кейіннен Стивен, бұрынғы романның соңында 2061 жылғы оқиғалардан аман қалған Филиспен романтикалық қарым-қатынасқа түседі, бірақ ол оның нақты кім екенін біліп, тұтқындатады. Жер астындағылар Саксты түрмеден құтқаруға тырысады, ол тергеу кезінде азапталып, инсульт алады; Майя құтқару операциясы кезінде Филисті өлтіреді. Кітаптың соңында маңызды оқиға орын алады: Батыс Антарктида мұзының астындағы жанартаулардың атқылауынан туындаған, парниктік эффектіге байланысты емес, Жердегі теңіз деңгейінің кенеттен және катастрофалық түрде көтерілуі. Мұздықтардың ыдырауы және мұздың фрагменттерінің мұхитқа құйылуы Жерде жаһандық хаосты тудырады, бұл Марстың жер астындағылары үшін Марс қоғамын Жерден бақылауға алуға қолайлы сәт жасайды. Көптеген қан төгілмейтін төңкерістерден кейін, "қызылдардың" экстремистік тобы Біріккен Ұлттар Ұйымының қалған күштері шоғырланған ірі қала – Берроуз маңындағы бөгетті бомбалайды, қауіпсіздік күштерін эвакуациялауға мәжбүрлейді. Қаланың барлық бөлігі суға кетеді және қала тұрғындары Ливия станциясына дейін ұзақ және қиын жол жүруге мәжбүр болады, содан кейін басқа жерлерге қоныс аударуы керек. Осылайша, Марстың бақылауы Жерден аз шығынмен алынып тасталады, шаршаған аман қалғандар жаңадан тапқан саяси тәуелсіздікке үміт артады.

"Көк Марс" Ұзақ мерзімді нәтижелер

"Көк Марс" планета бетінде өзендер мен теңіздер пайда болатындай сұйық судың болуын қамтамасыз ететін атмосфералық қысым мен температураның артуына мүмкіндік берген терраформация кезеңінен атауын алады. Бұл "Жасыл Марс" оқиғасының соңына жақын уақытта өтеді және алдыңғы екі кітаптан гөрі әлдеқайда кең ауқымды, екінші революциядан кейінгі толық ғасырды қамтиды. Антарктика мұздықтарының күрт еруінен Жер суға батқанда, бұрынғы қуатты метанаттар жеңіліске ұшырайды, ал "Праксис" корпорациясы "демократиялық бизнес" жолын ашады. Марс жүйеге "басшы" айналады, барлығына тең денсаулық сақтау, тегін білім беру және мол азық-түлік ұсынады. Алайда, бұл Жерден заңсыз көші-қонға себеп болады, сондықтан Көк планетадағы халықты азайту үшін марстық ғалымдар мен инженерлер астероид қалаларын құруға кіріседі: Белдеудегі кішкентай планетоидтар ойылып, гравитация жасау үшін айналдырылады және жарық пен жылу үшін шағын күн жасалады. Ғылымның, технологияның және ғарыш кемелерін жасаудың үлкен өсуімен "Accelerando" басталады, онда адамзат өркениетін Күн жүйесінде және одан тысқары жерлерде таратуға көшеді. Венера, Юпитердің, Сатурнның және соңында Тритонның серіктері колонияланғанда және қандай да бір жолмен терраформацияланғанда, Жохан Бунның (бірінші кітапта Марста қоныстанған алғашқы адамның немересі) немересі Джеки Бун, астероидтен жасалған жұлдызаралық кемеге 20 жарық жылы қашықтықтағы басқа жұлдыздық жүйеге барады, онда олар планеталар мен серіктерді терраформациялауды бастайды. Қалған Бірінші Жүз әдетте тірі аңыздар саналады. Хироконың тірі қалғаны туралы көптеген хабарлар бар, оның Күн жүйесіндегі әртүрлі жерлерде көрілгені туралы әңгімелер тарады, бірақ ешқайсысы расталмады. Надя мен Арт Рэндольф конституциялық конгресс өткізеді, онда барлық қалалар мен елді мекендер дерлік автономия алады, бірақ орталық өкілдік заң шығару органына және екі сот жүйесіне бағынады, біреуі азаматтық, екіншісі экологиялық. Экологиялық сот, қызыл фракция мүшелерімен толтырылады (конгресте қолдау көрсеткені үшін, олардың билігінің көп бөлігі екінші "Жасыл Марс" революциясынан кейін БҰҰ күштерін күшпен шығаруға тырысқанда жойылды, бірақ конституциялық келіссөздерді тоқтатуға жеткілікті күш сақтады). Урсула, Марина және Влад, ұзақ өмір сүруді емдеудің алғашқы ойлап тапқандары капитализм, социализм және экологиялық сақтаудың қосындысынан тұратын жаңа экономикалық жүйені енгізеді. Конгресспен бірге Жерге жасалған сапар кезінде Ниргал (Марста туған алғашқы балалардың бірі, және Марста кең танымал тұлға), Майя және Сакс Жердің Марс халқының 10% -ына тең мигранттарды жыл сайын жіберуге рұқсат беретін келісімге келеді. Жаңа конституция қабылданғаннан кейін Надя Марстың бірінші президенті болып сайланады және саясаттан ләззат алмаса да, тиімді қызмет етеді. Олар Артпен тығыз жұмыс істейді, соңында ғашық болып, балалары болады. Сакс Расселл инсульттен кейін қалпына келуді жалғастыра отырып, түрлі ғылыми жобаларға өзін арнайды. Екінші революциядан кейін ол өзінің терраформацияны жақтауы Энннің терраформацияға қарсы ұстанымының мақсаттары есебінен басымдыққа ие болғаны үшін зор кінә сезінеді, өйткені Сакс пен Энн өздерінің ұстанымдарының бастапқы жақтастары ретінде таныла бастады. Сакс Аннан кешірім сұрауға және мақұлдау алуға тырысады, ал Эн көптеген саяси және жеке шығындарынан депрессияға түсіп, өмірден көз жұмаққа бейім болады және ұзақ өмір сүруді қамтамасыз ететін басқа да емдерден бас тартады. Алайда, Сакс Аннаның терраформацияланған әлемнің сұлулығын көрсетуге тырысқанда комаға түскенін көргенде, оны қайта тірілтуді және ұзақ өмір сүруді қамтамасыз етеді, тіпті оның қалауына қарсы болса да. Ұзақ өмір сүруді қамтамасыз ететін емдердің өзінде ем алатындардың жасы екі ғасырға жеткенде әлсіздіктер байқалады. Бұл емдер қартаю процесін азайтады, бірақ мидың жұмысына, әсіресе есте сақтауға тигізетін әсері аз. Майя есте сақтау қабілетінде үлкен кемшіліктерге тап болады, бірақ көбінесе жақсы жұмыс істейді. Сонымен қатар, адамдар қартайған сайын, түсіндіруге келмейтін және кез келген емге төзімді қатерлі жағдайларға ұшырау ықтималдығы артады. Ең көп кездесетін оқиға "тез төмендеу" деп аталады, онда өте қартайған, денсаулығы жақсы болып көрінетін адам кенеттен жүрек аритмиясына шалдығып, күрт қайтыс болады. Бұл құбылыстың нақты механизмі ешқашан түсіндірілмейді. Мишель тез төмендеуден көз жұмады, ол тағы бір Бірінші Жүз мүшесінің жаназасына қатысқанда. Рассел Мишельдің тез төмендеуі Майяның Фрэнк Чалмерсті (бірінші революция кезінде қашқанда қауіпсіздік күштерінен өлтірілген) суретін тоңазытқышта көргенде есінде қалмауынан туды деп болжайды. Осы және Расселдің өзінің есте сақтау мәселелеріне байланысты, ол есте сақтауды қалпына келтіретін дәрі жасау үшін ғалымдар тобын ұйымдастырады. Қалған Бірінші Жүздің мүшелері, енді тек 12 адам қалған, Underhill-де жиналады және дәріні қабылдайды. Дәрі соншалықты тиімді болады, тіпті Рассел өзінің туғанын есіне алады. Ол және Энн Клейборн Жерді алғашқы рет тастап кеткен кезде бір-біріне ғашық болғанын есіне алады, бірақ Марс сапарына іріктелу мүмкіндігі туралы шаршап, шаршағандықтан осы туралы бір-біріне айтуға батыл болмады. Олардың терраформация туралы атақты дауы – Жерде тұрған кездерінен бері жалғасып келе жатқан әңгіменің жалғасы ғана еді. Есте сақтауды қалпына келтіру арқылы Филлис Саксты түрмешілерден босатуға тырысқанда Майя оны өлтіргені де анықталды. Майя өзі емдеуден бас тартады. Сакс Хироконың оны дауылда таба алғанын және оның мұздап қалғаннан бұрын көмектескенін есіне алады, содан кейін ол қайтадан жоғалып кетеді, ол оның тірі қалғанына сенімді, бірақ оның шын мәнінде тірі қалғаны туралы мәселе шешілмейді. Ақырында, Марс үкіметінің көші-қонға қарсы фракциялары Жерден үлкен заңсыз көші-қонды қозғайды, жаңа соғысқа қауіп тудырады; алайда, Анн мен Сакстың басшылығымен, қайтадан татуласқаннан кейін, Майямен бірге марстықтар үкіметті қайта құруға бірігеді, Жерден көбірек көші-қонды қабылдайды, жақын арадағы қақтығысты болдырмайды және Марста жаңа гүлдену дәуірін бастайды.

Корпорациялар

Трансұлттық корпорациялар, "транснаттар" деп аталса, 21-ші ғасырдың ортасында пайда болған өте қуатты көпұлттық корпорациялар. Робинсон транснаттардың эволюциясын "метанаттар" (метанационалдық) деп сипаттайды. Жаһанданудың нәтижесінде осы көпұлттық корпорациялар мұндай үлкен өсімге жетті, олар ұлттық үкіметтерді, бастапқыда салыстырмалы түрде шағын үшінші әлем елдерін, бірақ кейіннен дамыған ірі елдерді де басып алуға немесе оларға күшті ықпал етуге жеткілікті экономикалық күшке ие болды, тиімді түрде бүкіл елдерді басқарып отырды. Робинсонның болашақ тарихында метанционалдық корпорациялар кейбір жағынан ұлттық мемлекеттерге ұқсас, бірақ планетаралық нарықты толығымен бақылауға алу үшін бәсекелестерін үздіксіз жаулап алуға тырысады. Марс трилогиясы 23-ші ғасырдың ортасында аяқталады, осы кезде жаһандық апаттың салдарынан метанционалдық корпорациялар өз жұмыс күштеріне демократиялық өкілеттіктер беруге мәжбүр болады. Көптеген трансұлттық және метанционалдық корпорациялар айтылғанмен, сюжеттің дамуында екі корпорация белсенді рөл атқарады: негізінен игілікті және салыстырмалы түрде демократиялық Праксис және Марс тұрғындарын қанауға үлкен үлес қосатын Субараши.

Генетикалық инженерия

Генетикалық инженерия (ГЭ) алғаш рет «Қызыл Марс» романында еске алынады; ол Сакс Марстың қатал температурасына төтеп беретін және атмосферасын тыныс алуға жарамды ауаға айналдыратын балдырды жасағанда қарқын алады. Көп ұзамай бұл іс үлкен масштабта жүзеге асырылады, планетаны терраформалау үшін мыңдаған түрлі ГЭ балдырлар, лишайниктер мен бактериялар жасалады. «Жасыл Марс» романында ГЭ жануарлары Марстың сирек атмосферасына төтеп беру және жұмыс істейтін планеталық биосфераны құру үшін жасала бастады. «Көк Марс» романында ГЭ адамдарға жаңа әлемдерге жақсы бейімделуге көмектесу үшін, олардың өз ынтасымен, кеңінен қолданылады; сирек ауамен дем алу үшін (мысалы, Рассел), немесе сыртқы планеталардың әлсіз жарығында жақсы көру үшін.

Басқа тақырыптар

Кітаптарда Күн жүйесіндегі басқа планеталар мен айларды отарлау туралы да болжамдар айтылады, сондай-ақ Каллисто, Меркурий, Титания, Миранда және Венерадағы елді мекендердің немесе терраформациялау әрекеттерінің сипаттамалары бар. Соңғы романдардың соңына қарай адамдар басқа жұлдыздарға жарық жылдамдығынан төмен колониялық кемелермен сапар шегеді, соның арқасында ұзақ өмір сүруге арналған емдерді пайдаланып, өздерінің бағыттарына жеткенше аман қалады. "Көк Марс" романының үлкен бөлігі кейіпкерлеріне ұзақ өмір сүрудің әсерін зерттейді, олардың көпшілігі ұзақ өмір сүруге арналған бірнеше емнің нәтижесінде екі жүз жылдан астам өмір сүрген. Атап айтқанда, Робинсон ультра ұзақ өмір сүрудің психологиялық әсерлерін, соның ішінде есте сақтау қабілетінің жоғалуын, тұлғаның өзгеруін, психикалық тұрақсыздықты және өмірлік мағынасыздық сезімін қарастырады.

Бірінші жүз

Арес планетасынан келген алғашқы отарлаушылар тұрақты колония құрды. Олардың көптегені кейіннен Марстың немесе оның жаңа қоғамының өзгеруіне көшбасшылар немесе үлгілі тұлғаларға айналды. "Бірінші жүздік" іс жүзінде 101 адамнан тұрды, Койотаны Хироко "Арес" кемесіне жасырып әкелді.

Джон Бун

2020 жылы Марста алғашқы рет аяқ басқан американдық ғарышкер. Ол халық қаһарманы ретінде елге оралып, зор беделін екінші миссияны, отарлау мақсатындағы экспедицияны қолдауға жұмсайды. Бун Марсқа жасаған алғашқы сапарында медициналық регламенттерге сәйкес қабылданған дозадан асып түсетін сәулеленуге ұшырады. Бірақ оның танымал статусы оған бұл ережені сақтамауға мүмкіндік береді. Екінші сапарда Бун, Марсты мәңгілікке отарлауға жіберілген "Бірінші жүздік" колонизаторлардың қатарында болады. Оның жетістіктері мен табиғи сүйкімділігі оған ресми емес көшбасшылық рөл береді. "Қызыл Марс" романының бірінші тарауында Джон Бун Фрэнк Чалмерстің ұйымдастырған қастандығы салдарынан қаза табады. Оқиға барысы "Бірінші жүздік" Арес ғарыш кемесімен Марсқа аттанған кезге қайта оралады. Оның идеялары трилогияның соңына дейін маңызды нәрсе ретінде сақталады. Бунның мінезі күрделі: бір жағынан, ол стереотиптік, қарапайым, батыр тұлға, қарапайым адамның қаһарманы. Марсқа алғашқы сапарында оның айтқан алғашқы сөздері: "Міне, біз келдік!". Ол көбінесе көңілді, жақсы мінезді және кез келген іске қуанышпен кіріседі. Бірақ "Қызыл Марс" романында кейін Робинсон Бунның көзқарасына ауысады, және осы бөлімде Бунның өмірінің соңында омегендорфқа, адам миындағы эндорфиндерге ұқсас ойдан шығарылған есірткіге тәуелді болғаны анықталады. Сонымен қатар, оның сыртқы қарапайымдылығы саяси мақсаттарына жету үшін жасалған әрекет болуы мүмкін екені де көрсетіледі. Жалпы, Бун өте әсерлі тұлға ретінде бейнеленеді.

Фрэнк Чалмерс

Америкалық контингенттің басшысы, ол билікті пайдалануда Макиавеллилікке бой береді. Дегенмен, оның цинизмі кейіннен өзін-өзі қорғаудың бір түрі екені көрсетіледі; Чалмерстің ішінара жасырын идеалистік жағы жетелейді. Марсқа сапардың басында ол миссияның ресейлік контингентінің жетекшісі Майя Тоитовнамен қарым-қатынасқа түседі. Сапардың екінші жартысында Тоитовна Бунмен араласады. Бунның миссияға үміткер болғандарына қарамастан, Марста бірінші болып қонуына және манипуляцияларына қарамастан отарлау сапарына қатысуға рұқсат беруіне ашуланған Чалмерс, Тоитовнаның Бунға деген құрметінен оны одан да жек көреді. Оның жек көруі Бунды өлтіру жоспарына қатысуына әкеледі, бұл жоспар сәтті аяқталып, оған Марстағы маңызды мәселелерді басқаруға мүмкіндік береді. Бірақ бұл оның өліміне себеп болады, өйткені оның қатал басқаруы мен агрессивті дипломатиялық әрекеттері 2061 жылғы төңкеріс кезінде оған қарсы қолданылады. "Қызыл Марс" романының соңғы тарауларында Чалмерс Тоитовнамен және Бірінші жүздің басқа мүшелерімен бірге полярлық мұз қабатында жасырынып отырған отарлаушыларға қосылу үшін қашып кетеді, бірақ Валлес Маринеріс аймағындағы су тасқыны кезінде көлігінен тыс қалғанда жолда қаза табады.

Мая Тоитовна

Бун мен Чалмерс арасындағы махаббат үшбұрышының ортасында тұрған сезімтал әйел, ол ресейлік топтың басшысы ретінде көрінеді. Роман оның зиялылығы мен сүйкімділігін пайдаланып, Ресей ғарыш агенттігі қатарында жоғалып, алғашқы отарлау миссиясының жетекшісі болғанын меңзейді. Бірінші төңкерістен кейін ол Бірінші жүздің басқа мүшелерімен бірге полюстегі құпия колонияға қашып кетеді. Ол құпия отаршылардың балаларына мұғалім болады, бірақ кейін күшті саяси тұлғаға айналады. Чалмерс пен Бунның қазасынан кейін ол Мишель Дювальге ғашық түседі. Ол биполярлық және есте сақтаумен байланысты психологиялық аурулардан қатты күйзеледі, жасымен бірге бұл аурулар оны жиі өзгелерден оқшаулап, кейде зорлыққа итермелейді. Роман барысында Майя белсенді саяси роль атқарады, 2061 жылғы сәтсіз төңкеріс кезінде аман қалған Бірінші жүзді біріктіруге көмектеседі және психологиялық проблемаларына қарамастан, ондаған жылдардан кейін табысты төңкерістерге жетекшілік етеді.

Надежда "Надя" Чернышевская

Сибірде ядролық реакторлар салумен бастаған орыс инженері, Марсқа саяхат жасап, оны зерттеу кезінде бірінші жүздің басқа мүшелерінің дау-жанжалынан аулақ болуға тырысады. Оның орнына, ол бағдарламаланған автоматтандырылған роботтарды пайдаланып, Марстағы алғашқы тұрақты мекен – Андерхиллді салумен шұғылданады. Ол сондай-ақ жақын маңдағы каньонда жаңа, үлкенірек мекен және зерттеу орталығын салуға көмектеседі. Кейінгі кітаптарда ол негізінен саясатқа араласады. Чернышевский Богдановқа ғашық, ал ол бірінші Марс революциясы кезінде ЮНОМА, трансұлттық компаниялар және Филис Бойльмен байланысты антиреволюциялық күштердің шабуылынан қаза тапқанда қатты қайғыға батады. Богдановты өлтіргеніне кек ретінде ол Фобосқа орнатылған оның құпия қару жүйесін іске қосады, бұл айдың (ЮНОМА/трансұлттық әскери база) орбитада жылдамдығын төмендетіп, Марс атмосферасындағы жойқын аэробрейкке түсіріп, оны толығымен жояды. "Көк Марста" ол Арт Рэндольфқа ғашық болады және олармен бірге отбасын құрады. Марстың тәуелсіздігіне қол жеткізгеннен кейін ол негізінен Марстың бірінші президенті болады.

Аркадий Богданов

Анархистік көзқарастары бар механикалық инженер, мүмкін орыс махисті, Александр Богданов (кейіпкердің арғы атасы) және Аркадий Стругацкийге ұқсас, оны Бірінші Жүздің көптеген мүшелері, әсіресе Бойль, қиындық тудырушы деп санайды. Ол Ай Фобосындағы бекініс құратын командаға жетекшілік етеді және бірінші романның соңында трансұлттық корпорацияға қарсы көтеріліс ұйымдастырады. Бун сияқты (олар жақын дос болған), оның саяси идеялары (кейін Богдановизм деп аталған) сериядағы кейіпкерлерге зор әсер етеді. Надя Чернышевскаяға ғашық, ол 2061 жылы бірінші Марс революциясында қаза табады.

Саксифрег "Сакс" Расселл

Америкалық физик, ол – дарынды және шығармашылық ғалым, интеллектуалдық қабілеттерімен жоғары бағаланады. Дегенмен, ол қоғамдық қарым-қатынасқа ұялды, басқа адамдарды түсіну және олармен байланыс орнату оған қиын. Расселл – Марсты терраформалауды мақсат тұтқан "Жасыл қозғалыстың" жетекшісі. "Жасыл Марс" кезінде Сакс, үкіметтік қауіпсіздік күштері мен "Бірінші жүздің" мүшесі Филис Бойлдың (кейіннен ол Сакстың азапталуына қарсы болғаны белгілі болды) азаптауынан инсульт алады. Одан кейін ол экспрессивті афазиядан зардап шегіп, қайтадан сөйлеуді үйренуге мәжбүр болады, сонымен қатар оның әрекеттері болжамсыз бола бастайды. Бастапқыда саяси көзқарасы болмаған Расселл, осы оқиға мен Марсқа деген сезімі күшейгеннен кейін екінші революцияның физикалық архитекторына айналады. "Бірінші жүздің" көптеген мүшелерінде, соның ішінде Сакста да есте сақтау қабілетінің төмендеуі байқалғаннан кейін, ол қалған "Бірінші жүзді" жинап, өзі дамытқан тәжірибелік емді сынауға көндіру үшін ауқымды жобаны бастайды. Осыдан кейін Сакс, Эннді ұнатуға тырысуының себебі Энн Клейборнға да жасырын ғашық екенін түсінеді. Алғашқыда Энн оны қабылдамаса да, Марста өткен ондаған жылдардан кейін олар татуласады. Саксифрег – "тас жаратын" деген мағынаны білдіреді және тастардың арасында өсетін альпілік өсімдіктің аты.

Энн Клейборн

Америкалық геолог Клейборн – алғашқы ареологтардың бірі және Марстың адамдар келген кездегі қалпын сақтап қалуға бейімділігін қатай қорғайды. Клейборн Марста адамзаттың атқаратын рөлі туралы Саксифрег Расселмен ерте кезеңде пікір алысады, және бастапқыда саяси көзқарасы болмаса да, бұл ұстаным оны түпнұсқа "қызыл" деп таниды, ал Расселдің терраформацияға белсенді араласуы осы көзқарастардың керісін көрсетеді. Клейборн сериал бойында көбінесе жалғыздықты ұнатады, тіпті Бірінші жүз қоныс салушы Саймонмен (оның баласы бар) арақатынасы да көп жағдайда терең ойға дамып, үнсіздікке ұшырайды. Саймонның қазасы және ұлдары Питердің, соңғысы "жасыл" идеологияның жетекшісі болғанда, олардан алыстауы оны одан да көп оқшаулатуға себеп болады. Клейборн мен Расселдің қарым-қатынасы күрделі, екеуі де бастапқыда қарама-қарсы пікірде болады, бірақ Рассел ғылымның коммерциялық пайдалануға берілгенін, соның салдарынан не жоғалғанын түсінгенде жағдай бірте-бірте өзгереді. "Көк Марс" оқиғалары кезінде Рассел Клейборннің өмірін сақтап қалады; кейін олардың бір кезде өзара тартылысқа бірақ қате түсінік салдарынан тоқтап қалған сезімдері болғаны белгілі болады. Энн өзінің ішінде "анти-Эн" деп сипаттайтын және толыққанды түсіндіре алмайтын бір нәрсе пайда болғаннан кейін "Көк Марсқа" қарай күрт өзгеріске ұшырайды.

Хироко Ай ()

Биология, ауыл шаруашылығы және экологиялық жүйелер бойынша жапондық сарапшы, Десмонд "Койота" Хокинсті Ареске контрабандалық жолмен әкелген – Ай. (Екеуі Лондонда студент кезінде дос және ғашық болған). Ол – Бірінші жүздің маңызды жұмыс топтарының бірі болып табылатын фермалық команданың харизматикалық жетекшісі. Осылайша ол трилогияның көптеген орталық тақырыптарының фокусына айналады. Ең бастысы, ол өз планетасына құрметпен қарым-қатынас жасаудың маңыздылығын үйретеді. Марста бұл Ареофания деп аталады. Хироко құрған құпия колония Зиготада Бірінші жүздің балаларының бірінші буыны, эктогендер, адам денесінен тыс жасалған жасанды ұрықтандыру арқылы дүниеге келді. Хироко Бірінші жүздің әйел мүшелерінің жұмыртқаларын әйел генетикалық материалы ретінде пайдаланады және жұмыртқаларды ұрықтандыру үшін Бірінші жүздің ер мүшелерінің сперматозоидтарын қолданады. Хироко жиі оқиғаның ортасында болмаса да, оның ықпалы кең таралған. Ол "Жасыл Марста" соңғы рет жоғалып кетеді. Оның тағдыры ашылмаған күйінде қалады. Ай (愛) – жапон тілінде "махаббат" деген сөз.

Мишель Дюваль

Антарктидадағы алғашқы жүз кандидаттың психологиялық тексерулеріне белсенді қатысқан француз психологы, ол бұл жағдайды екі жақты талаптар жиынтығы деп сипаттайды. Дюваль Марс миссиясына қатысу үшін тағайындалады және «Қызыл Марс» оқиғаларының басында команда мүшесі емес, көрермен ретінде қарастырылады. Оның жабық мінезі оның оқшаулануына себеп болады және басқалармен қарым-қатынасын қиындатады, бірақ уақыт өте келе Дюваль экспедициядағы барлық адамдардан гөрі өзінің психологиялық мәселелерімен күресіп жатқаны анық болады. Ферма командасының алғашқы жоғалуы кезінде Хироко оны ферма командасымен бірге қашып, алғашқы құпия колония – «Зигота»ны құруға шақырады. Дюваль Провансқа есте сақтағандай қайта оралуды өте қалайды, ал Жерге Марстың дипломатиялық миссиясының құрамында барғаннан кейін, үйіне деген сағынышы одан да артады. Дюваль Майя Тоитовнаға ғашық болады және сериалдың көп бөлігінде оны қиын психологиялық жағдайлардан өткізеді, «Көк Марс» кезінде Майяда ауыр уақытша есте сақтау жоғалу белгілері байқалғанда жүрек аритмиясынан қайтыс болады.

Владимир "Влад" Танеев

Марсқа келген кезде ол алпысқа жуық болған орыс биология ғалымы, алғашқы жүз адамның ең үлкені. Танеев Марста медициналық көмек пен көптеген зерттеу жобаларын басқарады, адам жасушаларын жаңартуға арналған геронтологиялық емді жасағандығымен танымал болып, ұзақ өмір сүрудің жаңа дәуірін ашады. Бірінші революциядан кейін жасырын колонияға қашқанға дейін ол Марстың солтүстігіндегі Ұлы жартастағы Ахерон қаласында тұрады, бірақ кейін зерттеулеріне оралады және «жедел құлдыраудың» құрбаны болып, «Көк Марс» оқиғаларының соңында қайтыс болады. Марсқа арналған өмірінің көп бөлігінде Танеев Урсула мен Маринамен үш адамдық қарым-қатынаста болады, оның нақты мәні ешқашан анықталмайды.

Филис Бойл

Бірінші жүздің арасында көптеген достарын таппай, әсіресе Энн Клейборннан жаулық көретін қатал мінезі бар американдық христиан геологы. Марс жағдайының дамуымен Бойл Бірінші жүздің көпшілігіне қарсы болып, БҰҰ-ның Марс істері жөніндегі кеңсесі (UNOMA) мен оның мұрагері, корпоративтік/жартылай фашистік Біріккен Ұлттар Ұйымының өтпелі билігі (UNTA) пайдасына шығады. Оның ықпалы "Қызыл Марс" оқиғаларының соңында ең күшті болып табылады, онда 2061 жылғы революцияға дейін ол Бірінші ғарыш лифтісінің қарсы салмағы ретінде қызмет ететін Кларк астероидінің басшысы болады. Революцияның оқиғалары Кларкты (және Бойлды) "Қызыл Марс" соңында сыртқы Күн жүйесіне ұшырады; "Жасыл Марс" оны қайтадан оқиғаға тартады, бірақ UNTA-ның кеңейген ықпалына байланысты оның күші әлсірейді. Бойл Саксифред Расселмен (ол оны жек көреді) қысқа мерзімді қарым-қатынасқа түседі, ол жалған есіммен өмір сүреді, бірақ Бойл оның кім екенін анықтап, оны UNTA-ға тапсырады. Кейін ол Касей Валлистегі отырысқа қатысады, онда Расселге азаптайды, және Майя Тоитовна оны өлтіреді. Кейін, Рассел есін жинағанда, Бойл оның азапталуына қарсы болғанын және Майяның тобы оны босатып жіберген кезде оның босатылуын талап еткенін айтады.

Десмонд "Койота" Хокинс

Тринидадтық жасырын жол тасқан, ол Хироконың досы және қолдаушысы, сондай-ақ ынталы анархист-коммунист. "Қызыл Марс" романында ол Марс тұрғындарының арасына оңай сіңіп кететін жасырын жол тасқан ретінде ғана көрінеді, ал "Жасыл Марс" романының басында ғана Койот екені анықталады. Ол астыртын қозғалыстың жетекші тұлғасына айналады және дамып келе жатқан сыйлық экономикасының ресми емес үйлестірушісі болады.

Олардың ұрпақтары

Трилогия 200 жылдан астам адамзат тарихын қамтитындықтан, кейінірек көшіп келгендер мен Бірінші жүздің балалары мен немерелері өздерінің жеке тұлғалары ретінде маңызды рөл атқарады. Марстықтар жапон-американдықтардағыдай, әртүрлі буынды атау үшін бірдей терминологияны қолданады. Жерден көшіп келгендерді "иссей" дейді, Марста туған алғашқы буынды "нисей", ал екінші буын марсиандарды "сансей" деп атайды. Үшінші буын марсиандар "йонсей" деп аталады.

Қасей

Касей – Хироко мен Джон Бунның ұлы және Джеки Бунның әкесі. Касей – Каказе тобының басшысы, радикалды қызыл фракция. Оның есімі жапон тілінде Марс планетасын білдіреді. Ол екінші революция барысында екінші ғарыш лифтіне жасаған сәтсіз шабуылдан кейін қаза табады.

Ниргал

Хироко мен Койотаның ұлы, ол Хироко мен оның ізбасарлары Зиготеде бірлесіп тәрбиелейді. Ол жақсы мінезді, көшпенді өмір сүруге бейім адам, кейін Жермен байланыс орнатуды жақтаған саяси лидерге айналады. Ол "Азат Марс" қозғалысының негізін қалаушылардың бірі және күні бойы, бірнеше күн қатарынан жүгіре алатын ерекше жүгіру техникасымен танымал. Надияның көмекшілері ретінде ол және Арт Марстың конституциялық жариялануын дайындауға зор үлес қосады. Кейін ол Жерге дипломатиялық миссиямен жіберіледі, бірақ жұқпалы аурудан жартылай өлімге жетеді. Оның есімі ежелгі Бабилде Марс планетасының және соғыс құдайының атауынан алынған.

Джеки Бун

Хироко мен Джон Бунның немересі (Ниргалмен бірге өскен), ол «Бос Марс» қозғалысының жетекшісі болып шығады, бірақ оның билікте қалуын қамтамасыз ететін жағдайға қарай бағдарламасын өзгерте береді (мысалы, Жерден келгендердің көші-қонына тыйым салудан бастап, дерлік шексіз көші-қонға рұқсат беруге дейін). Қызы Зо қаза болғаннан кейін ол қайғыға батып, Альдебаранға жақын жердегі күннен тыс планетаға бір реттік сапарға қатысады.

Питер Клейборн

Питер Клейборн – Энн Клейборн мен Саймон Фрейзердің ұлы, Марста туған алғашқы балалардың бірі. Питер төмендегі бірінші буынның барлығына үлкен аға болып есептеледі. Марс Бірінші қозғалысының көптеген революциялық және кейінгі саяси шешімдері оның ойлары мен бағалауларымен қалыптасады. Ол инженерлік және экологиялық саясаткерлік қызметін жартылай уақытпен атқарады.

Зоя "Зо" Бун

Джекидің қызы; геронтологиялық ұзақ өмір сүру емделуі арқылы геномына мысық сипаттары (ырылдау) енгізілген. "Көк Марста" ол Күн жүйесі бойынша Джекидің саяси жұмсақ тілегін орындайды, бірақ екеуінің арақатынасы тым жақсы емес. Оның мінезі гедонистік және ашық нигилистік болып бейнеленеді, жыныстық қанағаттандыруды басты назарға алады және басқалардың сезімдеріне көңіл бөлмейді. Дегенмен, оның ішкі жан дүниесі бар сияқты, Меркурийдегі бір адамды құтқару үшін өмірін қауіпке тігіп, кейін қиын жағдайдағы ұшқышты құтқаруға тырысып қаза табады.

Ники

Надя мен Арттың қызы.

Артур "Арт" Рэндольф

Праксис корпорациясының өкілі Марстың жер асты қозғалысымен байланыс орнату және демократиялық корпорацияларға негізделген экологиялық капитализм жүйесін құруға тырысатын, жартылай дипломатиялық миссиямен жіберілді. Басқа метаұлттықтар сияқты, ол үкіметтермен қарқынды экономикалық және саяси байланыстар орнатады, бірақ Праксистің мақсаты пайдаланушылық емес, серіктестік қарым-қатынастар құру.

Зейк Туқан (ағасы) және оның әйелі Назик (ағасы)

Бастапқыда Мысырдан көшіп келген бедуин көшпелілері және араб марсиан қауымдастығындағы құрметті тұлғалар. Зейк Чалмерстің жақын досы. Оның фотографтық жады сюжеттің шағын бөлігі болып табылады.

Уильям Форт

"Праксис" компаниясының негізін қалаушы, алып көпұлттық корпорациялардың бірі. Ол шығыс және батыс өмір салтын үйлестіреді.

Даму тарихы

UCSD-дегі сұхбатында Робинсон Марстың спутниктік суретін қарап тұрып, бұл жерде қапты қолға алып саяхаттауға өте жақсы болар еді деп ойлағанын айтты. Ол Марс трилогиясы осы тілегінен туындағанын мәлімдеді.

Марапаттар

Қызыл Марс 1992 жылы BSFA сыйлығын жеңіп алды, 1993 жылы ең үздік роман үшін «Небюла» сыйлығын жеңіп алды және 1993 жылы «Хьюго», «Кларк» және «Локус» сыйлықтарына ұсынылды. Көк Марс 1997 жылы ең үздік роман үшін «Хьюго» сыйлығын және «Локус» сыйлығын жеңіп алды, 1996 жылы BSFA сыйлығына ұсынылды, ал 1997 жылы «Кэмпбелл» және «Кларк» сыйлықтарына ұсынылды. Ол бастапқыда бес сағаттық мини-сериал жасауды жоспарлаған, оны Марта Кулидж түсіретін болды, бірақ кейін ол одан бас тартты. Кейін Гейл Энн Хёрд Sci Fi Channel арнасы үшін ұқсас мини-сериал жоспарлады, бірақ ол да іске аспады. Содан кейін 2008 жылдың қазанында AMC және Джонатан Хенсли «Қызыл Марс» романы негізінде телесериал жасауды жоспарлап отырғаны туралы хабарланды. 2014 жылдың қыркүйегінде SpikeTV продюсер Винс Джерардистің көмегімен «Қызыл Марс» романының телесериалға бейімделуін әзірлеуге кіріскенін жариялады, ал 2015 жылдың желтоқсанында J. Майкл Страчински романдар негізінде телесериалдың он бөлімді бірінші маусымын іске қосуға ресми рұқсат берді. Алайда, 2016 жылдың наурызында Deadline басылымы Страчински шоураннер лауазымынан кетіп, оны Питер Ноа алмастырғанын, бірақ ол да Spike арнасымен шығармашылық дауларға байланысты кеткенін хабарлады. Spike арнасы сериалды одан әрі дамыту үшін тоқтатты.

Феникс ғарыш кемесі

"Жасыл Марс" мазмұны және "Қызыл Марс" кітабының мұқабасы "Феникс" DVD-сіне қосылған. Бұл DVD "Феникс" ғарыш кемесімен бірге алынып сақталды, ол НАСА-ның 2008 жылдың мамыр айында Марсқа сәтті қонған қондырғысы. Бірінші планетааралық кітапхана – болашақ Марс саяхатшылары мен қоныс салушылар үшін уақыт капсуласы болып табылады.

Басқа тілдерге аудармалары

Трилогия испан, француз, неміс, орыс, қытай, поляк, иврит, жапон, итальян, румын, болгар және серб тілдерінің қатарында басқа да көптеген тілдерге аударылды.