Кіріспе

Neustadt an der Weinstraße (бұрынғы атауы Neustadt an der Haardt; ) – Германияның Рейнланд-Пфальц жеріндегі қала. 2020 жылғы мәлімет бойынша 53 300 тұрғыны бар, ол «Neustadt» деп аталатын ең ірі қала.

Орналасқан жері

Қаланың өзі Рейн-Неккар метрополитендік аймағының батыс бөлігінде, Хаардт тауларының, Палатинат орманының шығыс жиегі мен Жоғарғы Рейн жазығының батыс жиегі арасында орналасқан, Палатинат шарап аймағының ортасында. Бұл аймақ шамамен 10 км енді және 85 км ұзындығында. Шпиербах өзені қала арқылы батыстан шығысқа қарай ағып өтеді, сондай-ақ Рехбах өзені де қала ішінде Винцингер Вассергешдейдтен Шпиербахтан бөлініп, кейін Шпиербахтан бірнеше шақырым солтүстікке қарай Рейн өзеніне құяды. Қалалық округ, құрамына енген шаруашылықтармен бірге, батыстан шығысқа және солтүстіктен оңтүстікке қарай өлшенген. Оның ең биік нүктесі Хохэ-Лог тауының үстіндегі Хохэ-Лог үйіде, ал ең төменгі нүктесі Гейнсхайм ауылында орналасқан.

Қалалар мен қалалар

Уақыт өте келе алғашқы қала және оның төңірегіндегі елді мекендер, шағын ауылдар мен шаруа қожалықтары бірігіп өсіп, қаланың бастапқы шекараларын жойды. Бүгінде бұл Браншвейлерхоф (оңтүстік-шығыста), Хамбахер-Хёэ (оңтүстік-батыста), Африкавитерль (көшелері Африканы зерттеген ғалымдардың есімдерімен аталуы себебі) және Шонталь (батыста) қалалық аудандарына айналды. Бұл аудандар ешқандай артықшылыққа ие емес және заңды түрде бекітілген аудандар емес, бірақ кейбір дауыс беру пункттерінің шекаралары қала шекараларының бір бөлігімен сәйкес келеді. Ең танымал аудан – Винцинген, ол алғаш рет 774 жылы жазылған және 13 ғасырдың басында құрылған «жаңа қала» Нойштадттан әлдеқайда көне. Бұл Шпейербах өзенінің төмен жағында, яғни жаңа қоныстанған жердің шығысында орналасқан шарап өсірушілер ауылы болды. 1892 жылы ол сол кездегі Нойштадт-ан-дер-Хаардт қаласына қосылды. Содан бері қала шығысқа қарай Винцингеннен одан әрі кеңейді. Барлық қосылған кіші аудандарды есепке алғанда, Нойштадттың аумағы 11 713,5 гектарды құрайды. Оның ішінде 5020,0 гектар орман, 2216,0 гектар жүзімдіктер, 2300,0 гектар басқа да ауыл шаруашылығына пайдаланылатын жерлер, 1607,0 гектар құрылыс және 50,0 гектар өнеркәсіптік және сауда аймақтарына жатады.

Ерте тарих

Ескі қоныстардың іздері мен археологиялық жағдайлар қазіргі қала орналасқан аумақта кельттердің тұрғандығын көрсетеді. Олар қоршаулар, қыш ыдыстар, монеталар және шамамен б.з.д. 150 жылға дейінгі қару-жарақтарды қалдырған. Римдіктер бұл жерді шамамен 20 жылы басып алған. 400 жыл шамасында бұл жерді алемандар басып алды, ал 500 жылға қарай германдық франктар оларды ығыстырды. Рим үкіметі аяқталғаннан кейінгі ғасырлар туралы нақты мәліметтер жоқ, бірақ Нойштадт қаласы құрылғанға дейін ауылдар болғаны белгілі: қазіргі қаланың бөлігі Винцинген 774 жылы тарихқа енген. Мюсбах, Лахен-Шпейердорф, Гейнсхайм, Дутвейлер және Хамбах аудандары да негізгі қаладан әлдеқайда көне. Нейштадттың тарихы Пфальц аймағының тарихымен тығыз байланысты деуге болады.

Орта ғасырлар

Нейштадт қаласы 13 ғасырдың басында негізделгеннен кейін бірнеше онжылдықтар өткен соң, 1275 жылдың 6 сәуірінде Шпейерге берілгендей қала құқықтарымен марапатталды.

Реформация

Шаруалар көтерілісі кезінде 1525 жылдың 6 мамырында көтерілісші шаруалар тобы қарсылықсыз қалаға кірді. Реформация кезінде Людовик Тыныш 1544 жылға дейін Пфальцты биледі және келісімге ұмтылды. Оның 1538 жылғы дін туралы жарлығы лютерандарға уағыз айтуға және қасиетті тамақ қабылдауға мүмкіндік берді. Оның інісі және мұрагері Фридрих Дана да осылай әрекет етті. Оның ізбасары ғана қатаң протестант билеушілері болды. 1576 жылы Фридрих III қайтыс болғанда, ол өсиетінде лютеран ұлы Людовик VI Кайзерслаутерн мен Нойштадт әмірліктерін мұраға алмауы керектігін, олардың орнына кальвинист інісі Иоанн Казимирге берілуін тапсырды. 1578 жылы Палатин графы Иоанн Казимир өзінің атымен аталатын Казимириан колледжін Нойштадт қаласында құрды, себебі оның лютеран інісі Людовик Хайдельберг университетін кальвинистерден тазартқан еді; Иоанн Казимир реформаланған діннің жақтаушысы ретінде белсенділік танытып, қуылған профессорлар мен студенттерге пана берді. Ол 1583 жылы ағасының билігі аяқталғаннан кейін, өзінің кәмелетке толмаған ұлының регенттігін алу үшін Гейдельбергке көшіп келгенде, Нойштадттың университеттік орталық ретіндегі қысқа мерзімі аяқталды.

17 ғасыр

Келесі ғасырдағы діни даулар енді тек пікір талас арқылы емес, сонымен қатар қару қолдану арқылы шешілді, ал Пфальц аймағына бірінен кейін бірі шабуылдар жасалды. Нейштадт Оттыз жылдық соғыс кезінде алты рет басып алынды: 1622 жылы испандықтар, 1631 жылы шведиялықтар, 1635 жылы императорлық әскерлер, 1638 жылы Веймар герцогы Бернардтың әскерлері, 1639 жылы фельдмаршал Генри II д'Орлеан, Лонгвиль герцогы бастаған француздар және 1644 жылы қайтадан француздар. Әр шабуылдан кейін басып алушылар өз дінін қабылдауға мәжбүрлеуге тырысты. Басқа Палатин қалаларынан өзгеше, Нейштадт Палатин мұрагерлігі соғысынан (1689–1697) дерлік зардапсыз шықты.

18-19 ғасырлар

1744 жылы қала тұрғындарының саны 2496 адамды құраса, оның 1676-сы реформаторлар, 620-сы рим католиктері, 200-і лютеран дінін ұстанған. Бұл статистикаға еврейлер кірмеген. XVIII ғасырда қала ортағасырлық келбетін жоғалтты, себебі оның әскери мағынасын жоғалтқан және қажетсіз қала қабырғалары бұзылды. 1722 жылы Сайлаушының жаңа резиденциясы – Мангеймге (қазіргі B 38 тас жолы) мемлекеттік жол салынғанда, 1723 жылы солтүстік қала қабырғасында бұзу жасалды. 1797-98 жылдары Француз революциясы кезінде Рейннің сол жағалауы басып алынғаннан кейін Нойштадт маңыздылығын жоғалтқан әкімшілік орталыққа айналып, Доннерсберг департаментінің кантонының астанасы болды. Наполеон Эрфурттан Парижге қайтар жолында қаладан өтіп, оның ресми өкілі бұл сапарды тойлады. Бірақ, бес жылдан кейін Лейпциг түбінде жеңілген император әскерінің бір бөлігі қаладан өтіп бара жатқанда, халқының көңіл-күйі мүлдем өзгерді. 1815 жылы Нойштадт 1945 жылға дейін Бавария Корольдігінің құрамына кірді, сонымен қатар Пфальцтың қалған бөлігі де 8 Бавария округінің (Рейн округі) бірі болды. 1837 жылдан бастап округ Пфальц деп аталды. Осы қайта бағынудың нәтижесінде 1818 жылы қала Ландкоммиссариаттың (1862 жылдан бастап Bezirksamt, ал 1939 жылдан бастап Landkreis деп аталды) орналасқан жеріне айналды. 1832 жылы қала маңында Хамбах фестивалі өтті. 1847 жылы Нойштадт Палатин Людвиг темір жолы арқылы теміржол желісіне қосылды.

20 ғасыр

1918 жылғы неміс революциясы кезінде жұмысшылар мен солдаттар кеңесі құрылды. Баварияның жаңадан құрылған Халық Мемлекетінің премьер-министрі Курт Эйснермен кездесу үшін үш делегат жіберілді. Бұл делегаттар Германияның Көпшілікті Әлеуметтік-демократиялық партиясының мүшесі, жаңадан пайда болған Германия Халық партиясының мүшесі және жергілікті шарап саудасының мүдделерімен байланысты үшінші адамнан тұрды. Алайда, Эйснер олардың алаңдаушылықтарына назар бөлмеді және оның кейіннен Пфальц Баварияның ажырамас бөлігі екенін айтуына қарамастан, бұл бейжайлық аймақтағы сепаратистік көңіл күйді қоздырды. Нойштадттың нацистік кезеңдегі рөлі 1927 жылы қала нацистік партияның Гаулейтерінің резиденциясы болғаннан бастау алды. Ол 1945 жылға дейін бұл функцияны де-факто сақтап келді, бірақ 1939 жылы Кайзерслаутерн «Гау астанасы» (Гаугаупштадт) деп тағайындалды. 1940 жылы Шпейер мен Сарбрюкендегі Пфальц және Саарланд әкімшіліктерінен құрылған және Гаулейтер жеке басқарумен басқарған мемлекеттік органдар да Нойштадтқа орналаспады. 1945 жылдың 8 қыркүйегінде қалаға Пфальц әкімшілік орталығының функциясы берілді. 1946 жылы ол Пфальц облысының (Regierungsbezirk) Рейнланд-Пфальц провинциясының орталығы болды. 1969 жылдың 7 маусымында Гинсхайм, Гиммельдинген, Хаардт-ан-дер-Вайнштрассе, Хамбах-ан-дер-Вайнштрассе, Кенигсбах-ан-дер-Вайнштрассе, Лахен-Шпейердорф, Мусбах-ан-дер-Вайнштрассе және Дидесфельд муниципалитеттері қалалық ауданына қосылды. 1974 жылдың 16 наурызында олардың ізінен Даттвейлер келді.

Этимология

Нейштадт а. д. Weinstr. деп ресми түрде қысқартылған, атауды Neustadt/Weinstrasse (пойыз жөнелту және келу тақталарында көрсетілгендей) немесе Neustadt (Weinstrasse) деп қысқартуға болады. Атауы сөзбе-сөз "шарап жолындағы жаңа қала" дегенді білдіреді, себебі ол Германияның Рейнланд-Пфальц жеріндегі неміс шарап жолында (Deutsche Weinstrasse) орналасқан. Бұл Германия мен Австриядағы "Нейштадт" деп аталатын көптеген қалалардың бірі. Мұндай жаңа қалалар көбінесе жатқан өзендерімен (мысалы, Нойштадт (Айш)) немесе аймақтарымен (мысалы, Нойштадт/Гессен) ажыратылады, ал осы жағдайда – ерекше айырмашылығымен, атап айтқанда, Weinstraße – "Шарап жолы" арқылы ерекшеленеді.

Мәдениет

Мәдени шаралар үшін келесі орындар қолжетімді: Саальбау театры және концерт залы, қайта жаңартылған Herrenhof Mußbach мәдени орталығы, Вилла Бём аумағындағы ашық аспан сахнасы, Kleinkunstbühne, Catacombe театрындағы die reblaus, Хамбахтағы Theater in der Kurve және тарихи Steinhäuser Hof Jazzclub NW үйі ретінде.

Табиғат

Нейштадт ауданы Рейн жазығынан басталып, Германиядағы ең ірі біртұтас орман аймағы және Солтүстік Вогез биосфералық қорығының бір бөлігі болып табылатын Палатин орманы табиғи паркіне дейін созылады. Ауданның ішінде барлығы он екі табиғи қорық орналасқан: Am Wolfsberg, Lochbusch Königswiesen, Mußbacher Baggerweiher, Haardtrand–Am Häuselberg, Haardtrand–Berggewanne, Haardtrand–Am Wetterkreuz, Haardtrand–Im Erb, Haardtrand–Am Klausental, Haardtrand–Schloßberg, Haardtrand–Am Heidelberg, Haardtrand–Am Sonnenweg және Rehbachwiesen Langwiesen.

Құрылыстар

Нейштадттың басты тартылысы – оның тарихи Альтштадт немесе Ескі қаласы. Ерекше ғимараттарының қатарында 14 ғасырда салынған коллегиялық шіркеуі, Казимириан университетінің бұрынғы ғимараты және Штайнхаузер Хоф бар. Жақында Гернот Румпфтың Эльветриц фонтаны мен Вернер Холцтың суреттері қосылды. Тұрғын аймақтарынан тыс жерлерде сарайлар мен қамалдар орналасқан: Хамбах қамалы, Вольфсбург, Винцинген қамалы, Хаардт қамалы және Ельмштейн аңғарынан әлдеқайда алыс орналасқан Шпангенберг қамалы. Хамбахер-Хёэ ауданында, Хаардттың шетінде Қасиетті Жүрек аббаттығы жатыр. Сыртқы ауылдардың да көрікті жерлері жеткілікті; мысалы, Мусбах – Ескі Әйірша шіркеуімен, поместье үйімен, Ақ үймен және Карл Теодор Хофпен; немесе Гиммельдинген – Киелі Николай шіркеуімен, Митрас құдайына арналған ғибадатханамен, Ескі қамалмен және Король Людвиг павильонымен.

Ескерткіштер

Нейштадт қаласында суретші Гюнтер Демниг нацизмнің еврей құрбандарын еске алу үшін 41 "Столперштейн" деп аталатын металл төсеу тастарын орнатты. Алғашқы Столперштейн 2002 жылғы 6 желтоқсанда Ландверштрасседегі Курфюрст Рупрехт гимназиясының алдында, мектептің бұрынғы мұғалімі Карл Штраус есіміне қойылды. 2013 жылғы 10 наурызда Рейнланд-Пфальц аймағының Әділет министрі Йохен Хартлофф және Нойштадт қаласының әкімі Ханс Георг Лёффлер 2009 жылы құрылған достар қауымдастығы ескі Турен казармасының түрме ғимаратында нацистік құрбандарға арналған ескерткіш алаңын ашты. Сегіз жыл бұрын, 1933 жылғы 10 наурызда нацистер казармада бірнеше айға "қорғауға алу және еңбек лагері" деген атпен концлагерь құрды. Мұнда Палатиннің 80 муниципалитетінен 500-ге жуық адам тұтқындалды, олардың саяси немесе діни көзқарастары билікке қарсы келген.

Мұражайлар

Қалада келесі мұражайлар орналасқан: қалалық мұражай, Вилла Бём, Отто Дилл мұражайы, Палатин Библия мұражайы, Герренхофтағы "Getreidekasten" шарап мұражайы және Невштадт/Вайнштрассе теміржол мұражайы.

Тұрақты оқиғалар

1949 жылдан бері Нейштадт қаласында неміс шарап патшайымы сайланып, тәж кигізіледі. Қыркүйек айының соңында/қазан айының басында дәстүрлі түрде өтетін фестивальдің ең жарқын сәті – Германиядағы ең ірі шарапшылар шеруі. Басқа шарап фестивальдері де наурыз/сәуір айларында бадам гүлдегеннен бастап қазан айына дейін, көбінесе демалыс күндері тұрақты түрде өтіп тұрады. Әсіресе Гиммельдингендегі бадам гүлдері фестивалі, Мюсбахтағы Эзельхаутфест және Хамбахтағы Андергассер фестивалі кеңінен танымал. Тамыз айының соңында Германия шарап жолының оқиғалар күні өтеді, сол кезде Германия шарап жолы көлік құралдары үшін жабылады – тіпті Нейштадт қаласында да, тек велосипедшілер мен жаяу жүргіншілерге ғана ашық болады. Сонымен қатар, Алтштадт қаласындағы Марктплац алаңында Рождество фестивалі ұйымдастырылады. Әдетте, алаңның солтүстік жағына үлкен Рождество шыршасы қойылады.

Қамқорлық

Нейштадт Германияның Бундесмаринде U-26 қайығының қамқоршысы болды. 1978 жылдан бері ол Lufthansa Airbus ұшағын, ал 2000 жылдан бастап Deutsche Bahn-ның ICE пойызын демеушілік етіп келеді. 2007 жылдың наурыз айында Рейн-Неккар S-Bahn желісіндегі пойыздың демеушілігін өз мойнына алды.

Экономика

Ең ірі жергілікті жұмыс беруші – әлемдегі ең ірі химия компанияларының бірі болып табылатын, Людвигсхафен-ам-Райн қаласында орналасқан BASF компаниясы.

Таңбалар

Нейштадттың символы – Эльведриц, жергілікті халық ауыз әдебиетінің мифтік жануарлары. Олардың суреттері қаланың орталық бөлігіндегі құдыққа қашалған.

Көлік

Нейштадт Мангейм, Людвигсхафен, Гейдельберг және Франкфурт сияқты үлкен қалалардан бір сағаттан кем қашықтықта.