Кіріспе
Уэльстегі өзен
География
Теифи өзенінің бастауы Ллин-Теифи көлінде, ол Теифи тоғандары деп аталатын бірнеше көлдің бірі. Бұл көлдер Середигон графтығының солтүстігінде орналасқан. Өзеннің бастауы Кембрий тауларында, 1493 фут (455 м) биіктікте жатыр. Аз халық тығыздығы бар Орта Уэльстің бұл кең аймағы кейде "Уэльстің шөлі" деп аталады. Өзен Страта Флорида аббаттығынан өтіп, содан кейін Понтрхидфендигайд арқылы кеңінен оңтүстік-батысқа қарай бұрылады. Бұл жерде ол Ұлыбританияның ірі көтерілген батпақтарының бірі – Корс Кароннан өтеді, ол Трегарон батпағы немесе Корс Гоч Глантеифи деп те белгілі (Уэльс тілінен аударғанда – Теифи жағасындағы қызыл батпақ). Осы жерден өзен жайылымдар мен батпақтар арқылы төмен қарай ағып, төмендегі егістік жерлерде иректер жасап өтеді. Көптеген шағын салалар өзенге қосылады, ал аймақта шатқалдармен, тасты және ағаштармен қапталған бөлімдер де бар. Келесі 30 миль (48 км) бойында Теифи оңтүстік-батысқа қарай Tregaron, Llanddewi Brefi, Cwmann, Lampeter, Llanybydder, Llandysul, Newcastle Emlyn және Cenarth қалалары арқылы иіліп ағады. Өзен Ллехридтен төмен қарай су тасып, тік жарлы Цилгерран шатқалы арқылы Кардиганға дейін төмендейді. Кардиган мен Сент-Догмаэльстің батысында өзен кең естізуге айналады, батыс жағалауында Поппит Сэндс, ал шығыс жағалауында Гвиберт орналасқан, ол Кардиган шығанағына құяды. Өзеннің төменгі бөлігінде фауна өте бай. Су құс аяғынан Атлант мұхитының лососіне дейін, сондай-ақ сусар, батпақ құстары және көп жемісті өзен мүктері сияқты алуан түрлі жануарлар бар. Өзен естізуге құятын жерде дельфиндердің де көрінуі тіркелген. Кейде Афон Тиви (75 миль / 121 км) және Афон Тейфи (76 миль / 122 км) Уэльстегі ең ұзын өзендер деп айтылады, бірақ шамамен 78 миль (126 км) болатын Usk өзені екеуінен де ұзын. Өзен су тасқынына бейім, және 2007 және 2008 жылдары ауыр су тасқыны болған. Өзеннің суы жоғары көтерілгенде, Кардиган және тіпті Ллехридке дейін су тасқыны болуы мүмкін. Соңғы су тасқыны 2015 жылдың желтоқсан айында болды. Теифи өзенінің негізгі салалары (бастауынан теңізге қарай): Afon Mwyro, Nant Glasffrwd, Afon Meurig, Afon Fflur, Camddwr Fach, Camddwr, Brennig, Nant Carfan, Afon Brefi, Nant Digonest, Nant Clywedog, Ffrwd Cynon, Nant Gou, Nant Dulas, Nant Hathren, Nant Eiddig, Nant y Gwragedd, Nant Dolgwm, Afon Granell, Afon Duar, Nant Hust, Nant Ceiliog, Nant Caradog, Nant Cwm du, Nant Cledlyn, Nant Fylchog, Afon Clettwr, Nant Wern macwydd, Gwenffrwd, Afon Cerdin, Afon Tyweli, Nant Merwydd, Hoffnant, Afon Gwr fach, Afon Siedi, Camnant, Nant Bachnog, Nant Iago, Nant Bargod, Afon Cynllo, Afon Cwm wern, Nant Halen, Afon Arad, Nant Sarah, Afon Ceri, Afon Nawmor, Afon Hirwaun, Afon Cych, Afon Eifed, Nant Arberth, Afon Morgenau, Afon Plysgog, Nant Rhyd y fuwch, Afon Piliau, Afon Mwldan, Nant Degwen, Nant y ferwig.
Геология және ландшафт
Теифи және оның салалары ежелгі ордовик және силур балшық тастарымен қапталған, олар мұз дәуірінде кеңінен мұздыққа ұшыраған. Соның нәтижесінде жер бедері жұмсақ төбелерден тұрады, олар түрлі ауыл шаруашылықтарын қолдайды, онда сүт және қой шаруашылығы басым. Середижон 19 ғасырда Лондонды сүтпен қамтамасыз етуімен танымал болды. Теифи алқабының пейзажы өте тартымды, ал Теифи көптеген адамдар үшін Уэльстің ең әдемі өзендерінің бірі саналады. Теифи көлдері – Теифи өзенінің бастауы, бұл өткен мұздық әрекетінен қалған шағын тау көлдерінің жиынтығы. Көлдердің суы қышқыл табиғатқа ие. Кейбір көлдерге бөгеттер салынды және қазір олар ауыз сумен қамтамасыз етеді. Трегаронның үстіндегі кең көтерілген батпақ өзеннің бастауында үлкен сіңіргіш ретінде әрекет етеді және су ағынының өзгеруін теңестіреді. Тораптар мен сарқырамалар сирек кездеседі, бірақ Хенллан және әсіресе Сенарттағы мысалдар ерекше және пейзаждың сұлулығына байланысты кеңінен суретке түсіріліп, суреттелген. Фрэнк Майлз сарқыраманың әсерлі суретін салған, ол қазір Ноттингем қалалық мұражайында сақталуда. Майлздың әкесі Кардиган монастырын әкесі Филип Джон Майлзден мұра еткен, бірақ Бингемдегі пастор ретінде Ноттингемширде тұрған. Өзен Ллехрид пен Сильгерран арасындағы тар шатқалға құяды, оның екі жағы да тығыз орманмен жабылған, ал астыңғы қабатында ерекше шөптер өседі.
SSSI
Теифи өзені 1997 жылдың желтоқсанынан бастап, құнды ғылыми маңызы бар аумақ (SSSI) ретінде тағайындалған, оның сирек және бірегей ерекшеліктері мен түрлерін қорғау мақсатында. Бұл SSSI геологиялық және биологиялық тұрғыдан маңызды деп жарияланған. Ол заңмен қорғалады. Аумақтың көлемі 778,18 гектарды құрайды және оны Уэльстің табиғи ресурстары басқарады.
Гидрология
Өзеннің су жиналатын алабының мөлшері Glan Teifi жерінде, Llechryd көпірінен ағысқа қарай, секундтық орташа ағыны 29,126 м³/с құрайды деп бағаланады.
Мәдениет және тарих
Тейфи аңғарында тарихқа дейінгі дәуірден бері адамдар қоныстанған. Мұнда темір дәуірі мен тас дәуірі адамдарының көптеген қалдықтары сақталған, оның ішінде кромлехтер (жерлеуші құрылыстар) және тік тұрған тастар бар. Флорида қабаттарында ортағасырлық аббатхананың қалдықтары және едендеріндегі енкаустикалық плиткалардың тамаша үлгілері көрініс тапқан. Өзен Уэльс университетінің Лампетер кампусының жанынан ағып өтеді, ал оның алдыңғысы – Уэльс университеті, Лампетер (1822 ж. құрылған) Уэльстегі ең көне университет болып табылады. Өзен Пен-и-Венальт шағын ауылының оңтүстік шекарасын құрайды. Сенарт пен Кардиган арасында ежелгі балық аулау және саяхаттау дәстүрі бар – бұл кораклдар, яғни бүгілген таяқтармен жасалған, су өткізбейтін тері немесе мүйізбен жабылған өте жеңіл қайықтар. Олар кеменің алғы жағында қолданылатын бір ғана ескекпен жүзеді, бұл үлкен шеберлікті қажет етеді. Кораклдардың негізгі мақсаты – тор арқылы лосось аулау. Бұл балық аулау түрі қазір қатаң бақыланады және балық аулау құқығы әкеден балаға мирас болып келеді. Сонымен қатар, Тейфидің төменгі ағысында лосось мен теңіз алабұғасын заңсыз аулау дәстүрі де бар. 1188 жылы Жиральдус Камбренсис Теифи өзенінде Англия мен Уэльстегі еуропалық бобрдың соңғы колониясы болған деп саналатын жерді байқаған. Қазіргі уақытта Тейфи өзені оны қоршаған халық үшін маңызды және Орталық және Оңтүстік Середигон айманының сумен толық қамтамасыз етілуін қамтамасыз етеді. Өзеннің экологиялық жағдайына қатысты алаңдаушылықтар туындады, оның ішінде фосфаттар, нитраттар және канализациялық ластану деңгейіне байланысты. Экологиялық агенттіктер жинаған деректерді талдау нәтижесінде Уэльстегі ең көп канализациялық ағындылар Теифи өзеніне құйылатыны анықталды. Бұл талдаудың қорытындысы бойынша Теифи өзені Ұлыбританиядағы ең ластанған өзендердің тоғызыншы орнында тұр. 2023 жылдың наурызында Лландюсулдегі өзеннің 3 километрлік бөлігінен 10 тонна қоқыс және ауылшаруашылық қалдықтары шығарылғаннан кейін жергілікті баспасөз тағы да алаңдаушылық білдірді.
it has been stated the River Teifi has the most sewage discharges in Wales. A report of this analysis concluded the river Teifi as the 9th most polluted river in the UK. Further concern was reported by local press in March 2023 after 10 tonnes of debris and agricultural waste was pulled from a 3km stretch of the river in Llandysul.