Джеймс МакКаллаг: Ирланд математигінің өмірі мен еңбектері
James MacCullagh
Джеймс МакКаллаг (1809-1847) – ирланд математигі, ерте жасынан математикалық қабілетін көрсеткен. Тринити колледжін бітірген, Корольдік ирланд академиясының мүшесі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Джеймс МакКаллах (1809 – 24 қазан 1847) – ирланд математигі.
Irish mathematician (1809–1847)
James MacCullagh (1809 – 24 October 1847) was an Irish mathematician.
Ерте өмір
МакКаллах Ирландияның Тайрон графтығындағы Пламбриджге жақын Ландахауссиде дүниеге келді, бірақ отбасы Джеймс шамамен 10 жасқа толғанда Стребейннің Керли Хилл қаласына көшіп барды. Ол он екі баланың үлкені болған және ерте жасында математикалық қабілетін көрсеткен. 1824 жылы Дублин Тринити колледжіне студент болып түсіп, 1827 жылы стипендия алып, 1829 жылы бітірді. 1833 жылы Корольдік Ирланд академиясының мүшесі болды. Ол шабыттандыратын ұстаз болды және Сэмюэл Хоугтон, Эндрю Сэрл Харт, Джон Келлс Инграм және Джордж Салмон сияқты көрнекті ғалымдарды тәрбиеледі. Ол негізінен оптика саласында жұмыс істегенімен, геометриядағы еңбектерімен де есте қалады. Оның оптикадағы ең маңызды жұмысы 1830-шы жылдардың ортасы мен соңында жарияланды, ал геометриядағы ең маңызды еңбегі – «Екінші реттік беттер туралы» (On surfaces of the second order) 1843 жылы жарық көрді. Ол 1838 жылы «Кристалликалық шағылысу және сыну заңдары туралы» мақаласы үшін Корольдік Ирланд академиясының Каннингэм медалімен марапатталды. Уильям Томсон, 1-ші барон Келвин, МакКаллахтың айналмалы түрде серпімді, бірақ аудармаға сезімтал емес эфирінің физикалық тұрғыда іске асырылатын моделін жасауға қол жеткізді, ол телескоптық құбырлардың тірегіне орнатылған гиростаттардан тұрады, бұл туралы оның «Эфирдің гиростаттық адинамикалық құрылымы туралы» (On a Gyrostatic Adynamic Constitution for Ether) (1890) мақаласында сипатталған.
MacCullagh was born in Landahaussy, near Plumbridge, County Tyrone, Ireland, but the family moved to Curly Hill, Strabane when James was about 10. He was the eldest of twelve children and demonstrated mathematical talent at an early age. He entered Trinity College Dublin as a student in 1824, winning a scholarship in 1827 and graduating in 1829. He became a member of the Royal Irish Academy in 1833. He was an inspiring teacher and taught notable scholars, including Samuel Haughton, Andrew Searle Hart, John Kells Ingram and George Salmon. Although he worked mostly on optics, he is also remembered for his work on geometry; his most significant work in optics was published in the mid to late 1830s; his most significant work on geometry On surfaces of the second order was published in 1843. He was awarded the Cunningham Medal of the Royal Irish Academy in 1838 for his paper on On the laws of crystalline reflexion and refraction. William Thomson, 1st Baron Kelvin succeeded in developing a physically realizable model of MacCullagh's rotationally elastic but translationally insensitive ether, consisting of gyrostats mounted on a framework of telescoping rods, described in his paper On a Gyrostatic Adynamic Constitution for Ether (1890).
Өлім және мұра
МакКаллах сол кездегі идеалистік ұлтшыл еді. 2009 жылдың мамыр айында Үстіңгі Бадонидегі Сент-Патрик шіркеуіндегі отбасылық қабірінде Ольстер тарихы шеңберінің тақтасы ашылды. Бұл тақташа Гленли тарихи қоғамы оның өмірін тойлау үшін ұйымдастырған шаралардың бір бөлігі болды. Менің кедей МакКаллахпен болған қарым-қатынасым, ол үнемі адамдар оның дүкендерін тонап жатыр деп ойлап, шын мәнінде олар тонауға лайық еді. Бұл, әрине, оның қайғылы соңына әкелген ақылсыздықтың алғашқы белгісі болды. Ол сүйікті болуға қабілетті еді, бірақ онымен бірге өмір сүру қиын болды; мен өзімді бақытты санаймын, өйткені мен ұрыс-керістен аман қалдым, себебі мен колледжде де, Дублинде де тұрмаймын. Бұл сөздерім сізге біршама бейшара болып көрінуі мүмкін, бірақ сіз мені түсінесіз деп үміттенемін. Мен МакКаллахпен жақсы қарым-қатынаста болдым; оның 1832 жылғы алғашқы жұмыстары туралы Оксфордта алғашқы рет бас қосқан Британдық қауымдастығында айттым; 1838 жылы оған алтын медаль табыс еткен кезде оның жарық туралы бір жұмысының артықшылықтарын көрсетуге тырыстым; оның қаназасын колледжден Дублин көшелері арқылы жаяу ілесіп шықтым; оның қарындастарына зейнетақы алуға көмектестім және МакКаллахқа арналған құрмет көрсетуге жазылдым. |Уильям Роуэн Гамильтон|де Морганға 1852 жылғы хат|дерегі=Грейвс, Р.П., Сэр Уильям Роуэн Гамильтонның өмірі, 3 том, Дублин, 1882–89. ІІІ том, 331-бет.
MacCullagh was an idealistic nationalist, in the sense of the time. In May 2009, an Ulster History Circle plaque was unveiled at his family tomb at St Patrick's Church in Upper Badoney. The plaque was part of events organised by the Glenelly Historical Society to mark his life. my intercourse with poor MacCullogh, who was constantly fancying that people were plundering his stores, which certainly were worth the robbing. This was no doubt a sort of premonitory symptom of that insanity that produced his awful end. He could inspire love and yet it was difficult to live with him; and I am thankful that I escaped, so well as I did, from a quarrel, partly because I do not live in College, nor in Dublin. I fear that all this must seem a little unkind; but you will understand me. I was on excellent terms with MacCullogh; spoke of those early papers of his, in 1832, to the British Association, when it first met at Oxford; took pains to exhibit the merits of one of his papers on light on the occasion of presenting him with a Gold Medal in 1838 followed his coffin on foot from the College through the streets of Dublin; cooperated in procuring a pension for his sisters; and subscribed to the MacCullogh Testimonial.|William Rowan Hamilton|letter to de Morgan in 1852|source=Graves, R P, Life of Sir William Rowan Hamilton, 3 vols, Dublin, 1882–89. Volume III, page 331